ΕΝΑ ΣΚΙΣΜΕΝΟ ΦΟΥΣΚΩΤΟ ΣΤΗ ΧΙΟ ΤΟ 2023, ΕΝΑΣ ΝΕΚΡΟΣ ΚΑΙ ΜΟΝΙΜΑ ΚΛΕΙΣΤΕΣ ΚΑΜΕΡΕΣ

Τα ξημερώματα της Παρασκευής, 20 Οκτωβρίου 2023, μια φουσκωτή βάρκα που μετέφερε 21 μετανάστες και πρόσφυγες, βρισκόταν πολύ κοντά στο νησί της Χίου, μέσα στα ελληνικά χωρικά ύδατα. Ένα σκάφος του Λιμενικού με τριμελές πλήρωμα πλησίασε το φουσκωτό. Και όσα ακολούθησαν, μοιάζουν να έχουν ορισμένες ομοιότητες με το περιστατικό που συνέβη τη νύχτα της περασμένης Τρίτης. Εκείνο το ξημέρωμα του 2023 ένας μετανάστης είχε χάσει τη ζωή του στα νερά του Αιγαίου. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Ήταν 06:30 το πρωί όταν από το λιμάνι της Χίου απέπλεε ένα σκάφος του Ελληνικού Λιμενικού, με πλήρωμα τριών ατόμων για προγραμματισμένη περιπολία. Στις 07:00 το πλοίο ενημερώνεται από το παρατηρητήριο πως έχει εντοπιστεί ένα σκάφος εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων με κατεύθυνση τις ακτές της Χίου. Επρόκειτο για ένα υπερφορτωμένο φουσκωτό 7 μέτρων στο οποίο επέβαιναν 21 άτομα, στην πλειοψηφία τους Σύριοι. Το σκάφος του Λιμενικού το εντοπίζει στις 07:10 μέσω ραντάρ και κινείται προς το μέρος του.

Στα επόμενα λεπτά τα δύο σκάφη είχαν συγκρουστεί, ένας από τους μετανάστες, πατέρας τριών παιδιών ήταν νεκρός με τον θώρακά του να έχει συνθλιβεί, όπως διαπιστώθηκε στο νοσοκομείο της Χίου, και ακόμη 3 είχαν τραυματιστεί σοβαρά. Το φουσκωτό είχε πάρει νερά και το σκάφος του Λιμενικού το έδεσε με σχοινί και το τράβηξε προς τις ακτές της Χίου με τους επιζώντες να βρίσκονται πάνω, ενώ το φουσκωτό ολοένα και βυθιζόταν.

Τα σημάδια στα δύο σκάφη και η απουσία βιντεοληπτικού υλικού

Το σκάφος του Λιμενικού μετά το περιστατικό είχε γδαρσίματα -όπως διαπίστωσαν οι πραγματογνώμονες– στην αριστερή πλευρά της πλώρης του, γεγονός που μαρτυρούσε την ελάχιστη ζημιά του και το σημείο στο οποίο ήρθε σε επαφή. Το λευκό φουσκωτό στο οποίο επέβαιναν οι μετανάστες, το οποίο είχε μηχανή 150 ίππων, είχε στη δεξιά πλευρά του, κοντά στη πλώρη, ένα κάθετο σκίσιμο περίπου 35 εκατοστών και οριζόντιο χτύπημα πάνω στο κατάστρωμα, γεγονός που ενίσχυε το σενάριο, το σκάφος του Λιμενικού να «καβάλησε» το φουσκωτό.

Γιατί όμως γίνεται λόγος για σενάριο και δεν είναι κανείς σε θέση να διασταυρώσει το αν αυτό συνέβη ή όχι; Το διάστημα που ακολούθησε, 13 από τους μετανάστες έκαναν μήνυση κατά των Λιμενικών και των προϊσταμένων τους και στο πλαίσιο αυτό ζητήθηκε το υλικό από τα καταγραφικά του σκάφους του Λιμενικού. Το υλικό αυτό όμως ουδέποτε δόθηκε στη Δικαιοσύνη. Σύμφωνα με το Λιμενικό, το σκάφος δεν είχε εγκατεστημένη κάμερα (VDR) ενώ η φορητή κάμερα καταγραφής που είχαν οι Λιμενικοί στη διάθεσή τους δεν κρίθηκε απαραίτητο να καταγράψει την συγκεκριμένη επιχείρηση.

Παράλληλα, και οι ηχητικές καταγραφές του Ενιαίου Κέντρου Συντονισμού Έρευνας και Διάσωσης (ΕΚΣΕΔ), παρότι ζητήθηκαν από την Εισαγγελέα για να διενεργηθεί προκαταρκτική εξέταση, δεν δόθηκαν ποτέ στη Δικαιοσύνη. Μάλιστα το ΕΚΣΕΔ απάντησε περίπου ένα χρόνο μετά το εισαγγελικό αίτημα, πως η δυνατότητα αποθήκευσης υλικού στα αρχεία του είναι για διάστημα ενός χρόνου και συνεπώς δεν το είχε πλέον στη διάθεσή του για να το παραδώσει.

Η πλευρά του Λιμενικού και οι κυματισμοί

Τα μέλη του πληρώματος του Λιμενικού κατέθεσαν την ίδια μέρα στο Λιμεναρχείο Χίου την εκδοχή τους για το περιστατικό. Σύμφωνα με όσα είπαν, αφού προσέγγισαν το φουσκωτό έκαναν χρήση ηχητικών και φωτεινών σημάτων ζητώντας από τον οδηγό να σταματήσει την πορεία του. Αφού -όπως είπε το πλήρωμα- το φουσκωτό ελάττωσε ταχύτητα, το σκάφος του Λιμενικού πήγε δίπλα και παράλληλα ώστε να παράσχει βοήθεια, καθώς ήταν υπερφορτωμένο. Τότε, περιέγραψαν πως ξαφνικά ο χειριστής του φουσκωτού ανέπτυξε ταχύτητα και το έστριψε προς το μέρος τους με σκοπό να εμβολίσει το Λιμενικό και έτσι προέκυψε η σύγκρουση.

Ωστόσο, λίγο καιρό αργότερα, ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων Βορείου Αιγαίου, τα μέλη του πληρώματος κατέθεσαν κάτι διαφορετικό. Επέμειναν στην εκδοχή τους πως ο χειριστής του φουσκωτού έστριψε το σκάφος προς το μέρος τους αναπτύσσοντας ταχύτητα, ωστόσο συμπλήρωσαν μια λεπτομέρεια που δεν είχαν πει νωρίτερα. Όπως περιέγραψαν, κατά την προσέγγιση τους στο φουσκωτό, έκαναν κύκλο γύρω του με στόχο να δημιουργηθούν απόνερα και να το κάνουν να σταματήσει.

Παράλληλα, ενώ στο Λιμεναρχείο είχαν καταθέσει πως σκοπός του χειριστή του φουσκωτού ήταν να τους εμβολίσει, μιλώντας στο δικαστήριο είπαν πως δεν θεωρούσαν ότι στόχος ήταν ο εμβολισμός καθώς «δεν γινόταν να συμβεί αυτό το πράγμα αφού το σκάφος το δικό μας ήταν πολύ μεγαλύτερο. Θα ήταν ανούσιο». Χαρακτήρισαν έτσι, τον ελιγμό του χειριστή ως μια κίνηση πανικού του.

Οι καταθέσεις των επιζώντων

Στη συνέχεια ήρθαν οι καταθέσεις των επιζώντων. Όπως συνηθίζεται, τις πρώτες καταθέσεις τις λαμβάνει το Λιμενικό. Σε αυτές τις καταθέσεις οι επιζώντες εμφανίζονται να περιγράφουν τα περιστατικά με παρόμοιο τρόπο με εκείνο των Λιμενικών. Μάλιστα εμφανίζονται να χρησιμοποιούν τα ίδια λόγια με την ίδια σειρά. «Λίγο πριν φτάσουμε στις ακτές της Ελλάδας μας εντόπισε το Λιμενικό και τότε ο οδηγός μας έκανε έναν επικίνδυνο ελιγμό με σκοπό να διαφύγει στρίβοντας δεξιά με αποτέλεσμα να πέσουμε πάνω στο σκάφος του Λιμενικού που προσπαθούσε να μας σώσει. Τότε ο οδηγός μας σταμάτησε, γιατί το σκάφος έχει πάθει ζημιά και δεν είχε άλλη επιλογή», εμφανίζονται να λένε με τα ίδια λόγια διαφορετικοί άνθρωποι.

Λίγο αργότερα ωστόσο, οι επιζώντες κάνουν μήνυση. Εκεί, οι ίδιοι άνθρωποι δίνουν μια εντελώς διαφορετική περιγραφή από αυτή που εμφανίζονταν να δίνουν στους Λιμενικούς. Όπως είπαν, το ελληνικό σκάφος τους πλησίασε με μεγάλη ταχύτητα, έκανε έναν κύκλο γύρω τους, δεν τους ζήτησε να σταματήσουν και χωρίς καμία προειδοποίηση χτύπησε την μπροστινή δεξιά πλευρά του φουσκωτού, με την πλώρη του λιμενικού σκάφους να καβαλάει το μπροστινό τμήμα του φουσκωτού από τα δεξιά. Στη συνέχεια σύμφωνα με τους ίδιους, οι λιμενικοί πήραν έναν άνδρα από το φουσκωτό, ο οποίος θεώρησαν πως είναι ο οδηγός και τον μετέφεραν στο σκάφος τους ξυλοκοπώντας τον.

Μοτίβα που συναντώνται συχνά

Σε αυτή την υπόθεση του 2023 για την οποία κατατέθηκε μήνυση, ακολούθησε απορριπτική διάταξη και στη συνέχεια οι μετανάστες έκαναν προσφυγή, εντοπίζονται μοτίβα που μπορεί να παρατηρήσει κανείς σε όλα ή στα περισσότερα περιστατικά ναυαγίων στα ελληνικά νερά. Μόλις την Τετάρτη, ένα 24ωρο μετά το ναυάγιο με τους 15 νεκρούς στη Χίο, διέρρευσαν οι πρώτες πληροφορίες για καταθέσεις των επιζώντων στους λιμενικούς υπαλλήλους. Αυτές οι πληροφορίες μιλούσαν για επιζώντες που καταθέτουν ότι τα περιστατικά έγιναν όπως περιγράφει το Λιμενικό Σώμα στις ανακοινώσεις του, ενώ άλλοι δεν αντιλήφθηκαν τι συνέβη. Από την άλλη πλευρά, την Πέμπτη, επιζώντες περιέγραψαν με τη βοήθεια διερμηνέα που παρείχε το νοσοκομείο της Χίου, στους Ν. Ηλιόπουλο και Γ. Σακελλαρίδη, πως «Πηγαίναμε πολύ αργά. Ξαφνικά άναψε μπροστά μας ένας τεράστιος προβολέας. Δεν υπήρξε κανένα ηχητικό σήμα ή κάτι άλλο. Το σκάφος του Λιμενικού ανέπτυξε αμέσως ταχύτητα και πέρασε από πάνω μας».

Η ιστορία των καταθέσεων μετά από ναυάγια όμως είναι αρκετά παλιά. Στις 7 Ιουλίου του 2022 η Ελλάδα καταδικάστηκε από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) για το ναυάγιο στο Φαρμακονήσι το 2014 στο οποίο έχασαν τη ζωή τους 8 παιδιά και 3 μητέρες. Η υπόθεση είχε αρχειοθετηθεί από το Ναυτοδικείο Πειραιά, με τον εισαγγελέα να μην εντοπίζει οποιαδήποτε ευθύνη. Κομβικό ρόλο σε αυτό είχαν παίξει οι πρώτες καταθέσεις των επιζώντων στους Λιμενικούς, οι οποίες εμφανίζονταν πανομοιότυπες και σύμφωνες με τις περιγραφές του Λιμενικού Σώματος για τα γεγονότα. Το ΕΔΔΑ όμως στην απόφασή του, επεσήμανε πως αυτές οι καταθέσεις ήταν αναξιόπιστες, λέγοντας πως ο εισαγγελέας γνώριζε ότι οι επιζώντες έδωσαν πλήρεις καταθέσεις στη συνέχεια ενώπιον του Ναυτοδικείου, στις οποίες περιέγραφαν ευθύνες του Λιμενικού για το ναυάγιο, αλλά δεν τις έλαβε υπόψη του. Το φαινόμενο των «διπλών» καταθέσεων είχε εμφανιστεί και στο ναυάγιο της Πύλου.

Και αν οι καταθέσεις των Λιμενικών και των επιζώντων είναι το ένα στοιχείο που χρησιμοποιείται για τη διαλεύκανση κάθε υπόθεσης, το αρκετά ξεκάθαρο στοιχείο θα ήταν το βίντεο που το Λιμενικό πρέπει να καταγράφει κατά τη διάρκεια τέτοιων επιχειρήσεων. Στο ναυάγιο της περασμένης Τρίτης όμως, οι κάμερες ήταν κλειστές με απόφαση του Κυβερνήτη, ο οποίος εξήγησε πως δεν θεώρησε σκόπιμο να τις χρησιμοποιήσει.

Κλειστές ήταν οι κάμερες και στην υπόθεση της Χίου του 2023 που περιγράφεται παραπάνω, όπως κλειστές ήταν και στο πολύνεκρο ναυάγιο της Πύλου. Μάλιστα τότε, ο Συνήγορος του Πολίτη διεξήγαγε έρευνα, βλέποντας προβληματικά σημεία στην εσωτερική έρευνα του Λιμενικού Σώματος, και στη συνέχεια εξέδωσε ένα πόρισμα που περιέγραφε την άρνηση του Λιμενικού να παρέχει στοιχεία όπως οπτικοακουστικό υλικό αλλά και ηχητικές καταγραφές. Υπενθυμίζεται άλλωστε πως εδώ και τρεις μήνες έχει ασκηθεί ποινική δίωξη στον αρχηγό του Λιμενικού, Τρύφωνα Κοντιζά και σε 20 ακόμη κορυφαία στελέχη για τη νύχτα του ναυαγίου της Πύλου.

Οι ηχητικές καταγραφές είναι ένα στοιχείο που επίσης έλειπε και από τη διερεύνηση της υπόθεσης της Χίου του 2023, αφού το Ενιαίο Κέντρο Συντονισμού Έρευνας και Διάσωσης (ΕΚΣΕΔ) δεν κατάφερε να βρει τα αρχεία.

Με όλα τα παραπάνω δεδομένα, με το φουσκωτό που βυθίστηκε να μην έχει δοθεί εντολή να ανελκυθεί από τον βυθό μέχρι στιγμής ώστε να διαπιστωθεί τι ζημιές είχε και με τις πρώτες πληροφορίες από την ιατροδικαστική διερεύνηση για το ναυάγιο της περασμένης Τρίτης να αποδίδουν τους 15 θανάτους όχι σε πνιγμό αλλά σε βαρύτατες κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις και κακώσεις στον θώρακα των μεταναστών, μένει να φανεί τις επόμενες ημέρες το πώς θα διεξαχθεί η έρευνα για το αν τηρήθηκαν οι διεθνείς κανόνες που υπαγορεύουν πως από τη στιγμή που οποιοδήποτε σκάφος βρίσκεται στα χωρικά ύδατα μιας χώρας, το μοναδικό που υποχρεούται εκείνη να κάνει είναι να διασώσει και όχι να αποτρέπει ή να κάνει προσπάθεια επαναπροώθησης. Μερικά από τα σημαντικότερα στοιχεία πάντως για το περιστατικό, έχει ήδη ανακοινωθεί ότι θα απουσιάζουν από τη διερεύνηση.