ΚΑΤΑΡΡΙΠΤΟΥΜΕ 3 FAKE NEWS ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΜΒΛΩΣΕΙΣ ΣΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ

Μετά την αποκάλυψη του NEWS 24/7 ότι 46 δημόσια νοσοκομεία σε όλη τη χώρα αρνήθηκαν σε ασθενή τη διακοπή κύησης, η δημόσια συζήτηση για το θέμα της ισότιμης πρόσβασης των γυναικών στη δημόσια υγεία έχει αναθερμανθεί. Τρία κοινοβουλευτικά κόμματα κατέθεσαν σχετικές ερωτήσεις στον Υπουργό Υγείας (ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ, Νέα Αριστερά), ζητώντας σαφείς απαντήσεις και δεσμευτικές παρεμβάσεις, ώστε η Πολιτεία να διασφαλίσει ότι ο νόμος εφαρμόζεται καθολικά και ισότιμα σε όλη την επικράτεια.

Αναφορά στα ευρήματα του ρεπορτάζ έγινε, επίσης, από την πρωτοβουλία “My Voice, My Choice”, μία επιτυχή Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών που ζητά τη διασφάλιση ασφαλών και προσβάσιμων αμβλώσεων σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Με τη συγκέντρωση περισσότερων από από 1,12 εκατομμυρίων επαληθευμένων υπογραφών, η πρωτοβουλία υποστηρίζει τη δημιουργία ενός εθελοντικού χρηματοδοτικού μηχανισμού της ΕΕ για την κάλυψη του κόστους πρόσβασης σε υπηρεσίες άμβλωσης σε κράτη μέλη όπου η διαδικασία παραμένει δύσκολη ή μη προσβάσιμη.

Την ίδια στιγμή, κρίνεται αναγκαίο να γίνουν κάποιες διευκρινήσεις για παρανοήσεις σχετικά με το ρεπορτάζ, που ξεκίνησαν από επίσημα χείλη.

1 – ΑΔΩΝΙΣ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ: «ΔΕΝ ΓΙΝΕΤΑΙ ΑΜΒΛΩΣΗ ΧΩΡΙΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ»

Ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, μιλώντας για το ρεπορτάζ του NEWS 24/7 στην ΕΡΤ, τόνισε πως ο μεγάλος αριθμός των νοσοκομείων που δεν ανταποκρίθηκαν θετικά στο αίτημα ασθενούς για διακοπή κύησης αποτελεί αντικείμενο διερεύνησης του Υπουργείου. «Έχω ζητήσει από την υπηρεσία μου από τη Δευτέρα (16/2), μετά τη δημοσίευση του ρεπορτάζ να έχω μία αναλυτική καταγραφή των στοιχείων. Θα μου την παραδώσουν μέχρι την Παρασκευή (20/2)», είπε.

Ο ίδιος, σημείωσε, επίσης πως «το ρεπορτάζ εκ πρώτης όψεως δεν είναι απολύτως ακριβές. Αναφέρει μέσα νοσοκομεία που δεν έχουν γυναικολογική κλινική. Δεν μπορεί να γίνει άμβλωση σε νοσοκομείο χωρίς γυναικολογική κλινική».

Πράγματι, το ρεπορτάζ αναφέρει πως επικοινωνήσαμε με 80 νοσοκομεία σε όλη την περιφέρεια που διαθέτουν είτε γυναικολογική κλινική, είτε γυναικολογικό τμήμα. Συγκεκριμένα, 72 από τα 80 νοσοκομεία (90%) διέθεταν γυναικολογική κλινική. Η διαφορά μεταξύ των δύο είναι πως οι κλινικές έχουν τη δυνατότητα γυναικολογικών χειρουργείων και στελεχώνονται από πλήθος ιατρών. Τα γυναικολογικά τμήματα νοσοκομείων από την άλλη, διαθέτουν μικρότερο αριθμό ιατρών και έχουν ίδιες δυνατότητες με ένα ιδιωτικό γυναικολογικό ιατρείο (εξετάσεις, υπέρηχοι κλπ, αλλά όχι χειρουργείο).

Σε κανένα από τα ελάχιστα νοσοκομεία που δεν είχαν τη δυνατότητα γυναικολογικού χειρουργείου, δεν προτάθηκε η λύση της χημικής άμβλωσης, δηλαδή διακοπή κύησης μέσω χαπιού. Αυτή η υπηρεσία παρέχεται νόμιμα στα ιδιωτικά ιατρεία των γυναικολόγων στην Ελλάδα, εφόσον απαιτεί μέν συνταγογράφηση και ιατρική παρακολούθηση πριν και μετά τη λήψη του χαπιού, αλλά δεν προϋποθέτει την ύπαρξη νοσοκομειακού περιβάλλοντος ή τη συνδρομή αναισθησιολόγου, όπως συμβαίνει με την χειρουργική διακοπή κύησης. Στην περίπτωση που ιδιώτης γιατρός συνταγογραφήσει το χάπι άμβλωσης, το κόστος του φαρμάκου καλύπτεται από τον ΕΟΠΥΥ. Ενδεικτικό κόστος για χημική άμβλωση σε ιδιώτη που περιλαμβάνει την ιατρική παρακολούθηση και τη συνταγογράφηση χαπιού είναι 300 ευρώ. Η γυναίκα λαμβάνει τη φαρμακευτική αγωγή από την άνεση του σπιτιού της.

Επομένως, τα ελάχιστα γενικά νοσοκομεία στα οποία λειτουργεί μόνο γυναικολογικό ιατρείο, χωρίς μαιευτική κλινική, και αρνήθηκαν τη διακοπή κύησης σε ασθενή, καταγράφηκαν εξίσου ως αρνητικές απαντήσεις, εφόσον έχουν τη δυνατότητα να συνταγογραφήσουν το χάπι και δεν το έπραξαν. Αντίθετα, σε γενικά νοσοκομεία τα οποία ανταποκρίθηκαν θετικά στο αίτημα για διακοπή κύησης, προκρινόταν από τους γιατρούς η λύση της χημικής άμβλωσης ως πρώτη επιλογή.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εξέδωσε κατευθυντήριες οδηγίες για τη φροντίδα άμβλωσης τον Οκτώβριο του 2025. Συγκεκριμένα αναφέρει πως τα φάρμακα για την άμβλωση μπορούν να χορηγηθούν με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα κατά τις πρώτες 12 εβδομάδες κύησης είτε σε υγειονομική δομή, είτε να ληφθούν από το ίδιο το άτομο εκτός δομής (π.χ. στο σπίτι), εφόσον διαθέτει αξιόπιστη πληροφόρηση και φάρμακα διασφαλισμένης ποιότητας.

Ο ΠΟΥ τονίζει πως η χημική άμβλωση «με ελάχιστη ιατρική επίβλεψη μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την πρόσβαση -καθώς και την ιδιωτικότητα, την ευκολία και την αποδοχή- της διαδικασίας, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η ασφάλεια ή η αποτελεσματικότητά της. Η φαρμακευτική άμβλωση έχει φέρει επανάσταση στην πρόσβαση σε ποιοτική φροντίδα άμβλωσης παγκοσμίως» αναφέρει σχετικά στις οδηγίες του ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, καθώς γυναίκες σε μέρη που δεν υπάρχουν καν νοσοκομεία μπορούν να τερματίσουν με ασφάλεια την κύησή τους, όπως για παράδειγμα σε εμπόλεμες ζώνες. Συμπεραίνεται, επομένως, πως η άρνηση των ελληνικών νοσοκομείων, ήταν ένα καθαρό «όχι» που δεν βασίζεται σε επιστημονικά κριτήρια, όπως η απουσία χειρουργείου.

2 – ΠΟΕΔΗΝ: «ΤΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΑΡΝΗΘΗΚΑΝ ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΥΠΟΣΤΕΛΕΧΩΜΕΝΑ»

Το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό των δημόσιων νοσοκομείων σηκώνει το βάρος ενός συστήματος υγείας με σημαντικά κενά σε ανθρώπινο δυναμικό και υποδομές. Αναμφίβολα δίνουν καθημερινή μάχη, κάτω από απαιτητικές συνθήκες. Η πίεση, όμως, του συστήματος δεν αίρει την υποχρέωση διασφάλισης του δικαιώματος μιας γυναίκας στη διακοπή κύησης. 

Ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Εργαζομένων Δημοσίων Νοσοκομείων (ΠΟΕΔΗΝ), Μιχάλης Γιαννάκος, μέσω ανακοίνωσής του σε ΜΜΕ, ανέφερε σχετικά με την αποκάλυψη του NEWS 24/7 πως πρόκειται για «στατιστικό λάθος». Εξηγεί το επιχείρημά του λέγοντας πως στην έρευνα συμπεριλαμβάνονται μονάδες που διαθέτουν ελάχιστο ή ανεπαρκή αριθμό γιατρών (γυναικολόγων και αναισθησιολόγων). «Ένας ή δύο γυναικολόγοι ή αναισθησιολόγοι σε νοσοκομεία που εφημερεύουν κάθε ημέρα τι να προλάβουν να κάνουν;», αναρωτήθηκε σχετικά ο πρόεδρος της ΠΟΕΔΗΝ.

Το NEWS 24/7 δεν είναι σε θέση να γνωρίζει τον ακριβή αριθμό γυναικολόγων και αναισθησιολόγων σε κάθε δημόσιο νοσοκομείο της χώρας. Αυτό που έχουμε καταγράψει από την έρευνα με βεβαιότητα, όμως, είναι πως δεν υπήρξε καμία περίπτωση όπου γιατροί να αρνήθηκαν την άμεση εξυπηρέτηση επικαλούμενοι υποστελέχωση ή έλλειψη ραντεβού και να παρέπεμψαν τη γυναίκα σε μεταγενέστερη ημερομηνία, πχ μία ή παραπάνω εβδομάδες αργότερα. Εξάλλου, ένα ραντεβού για μερικές εβδομάδες αργότερα σε περίπτωση που το επέτρεπε η εγκυμοσύνη της γυναίκας, θα αποτελούσε μία θετική απάντηση στο αίτημά της.

Επιπλέον, αυτό που έγινε σαφές είναι πως το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό σε περίπτωση άρνησης, δεν ήξερε που να παραπέμψει την ασθενή. Κάποιοι είπαν πως δεν είναι «νόμιμο» να την παραπέμψουν, άλλοι ανέφεραν κάποιο γειτονικό νοσοκομείο, χωρίς πραγματικά να γνωρίζουν ότι σε εκείνο πραγματοποιούνται αμβλώσεις, αφού συχνά πρότειναν νοσοκομείο της ευρύτερης περιοχής τους που εξίσου αρνούνταν. Στα νησιά που δεν υπάρχουν ακριβώς «γειτονικά» νοσοκομεία, οι γιατροί και οι μαίες όταν αρνούνταν την άμβλωση δεν είχαν ιδέα πού να παραπέμψουν. Αυτού του είδους η ανεπάρκεια, δεν είναι ζήτημα υποστελέχωσης. 

Η μόνη αναφορά σε αδυναμία εξυπηρέτησης λόγω των δυνατοτήτων του νοσοκομείου αφορούσε γυναικολόγο που ανέφερε ότι τα χειρουργικά ραντεβού ήταν κλεισμένα έως τον επόμενο μήνα. Αντί όμως να προτείνει τη φαρμακευτική άμβλωση -που δεν απαιτεί χειρουργείο, αλλά μόνο ιατρικό ραντεβού- της πρότεινε να απευθυνθεί στο ιδιωτικό του ιατρείο. Εκεί θα μπορούσε να της χορηγήσει το χάπι. Το ίδιο ακριβώς, βέβαια, θα μπορούσε να κάνει και μέσω του υποστελεχωμένου δημόσιου νοσοκομείου.

3 – ΟΙ ΓΙΑΤΡΟΙ ΕΧΟΥΝ Ή ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΝΑ ΑΡΝΗΘΟΥΝ;

Μία συχνή παρανόηση στη συζήτηση για πρόσβαση σε δωρεάν και ασφαλείς αμβλώσεις είναι πως οι γιατροί έχουν ή δεν έχουν δικαίωμα να αρνηθούν. Για να λύσουμε αυτή την απορία επικοινωνήσαμε με την Κατερίνα Φουντεδάκη, καθηγήτρια Νομικής Σχολής ΑΠΘ και Διευθύντρια του Εργαστηρίου Ιατρικού Δικαίου και Βιοηθικής του ΑΠΘ. Η ίδια εξήγησε ότι ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας περιλαμβάνει ρητή διάταξη σύμφωνα με την οποία ο γιατρός δύναται να αρνηθεί την εκτέλεση ιατρικής πράξης για λόγους συνείδησης. Η πρόβλεψη αυτή υπάρχει ακριβώς για την περίπτωση διακοπής κύησης.

Συνεπώς, «η ατομική άρνηση ιατρού να προχωρήσει σε άμβλωση είναι, κατ’ αρχήν, νόμιμη. Ωστόσο, η άρνηση αφορά τον συγκεκριμένο επαγγελματία υγείας και δεν μπορεί να μετατραπεί σε θεσμική άρνηση του νοσοκομείου. Το δικαίωμα του γιατρού δεν μπορεί να οδηγεί σε πλήρη στέρηση της πρόσβασης της γυναίκας σε νόμιμη ιατρική πράξη στο δημόσιο νοσοκομείο».

Σε ένα μεγάλο δημόσιο νοσοκομείο, όπου υπηρετούν πολλοί μαιευτήρες – γυναικολόγοι, η άρνηση ενός γιατρού δεν σημαίνει αυτόματα ότι η γυναίκα θα στερηθεί την υπηρεσία. Μπορεί να απευθυνθεί σε άλλον ιατρό της ίδιας μονάδας ή, εφόσον χρειαστεί, σε άλλο νοσοκομείο.

Η εικόνα αλλάζει στα επαρχιακά ή νησιωτικά νοσοκομεία. «Αν αυτό είναι και το μοναδικό ρεαλιστικά προσβάσιμο νοσοκομείο για τη γυναίκα, πχ σε ένα νησί, τότε η συνολική άρνηση παροχής της υπηρεσίας εγείρει σοβαρά ζητήματα νομιμότητας» εξηγεί η κ. Φουντεδάκη στο NEWS 24/7. Σε αυτή την περίπτωση, η ευθύνη βαραίνει το ίδιο το κράτος, που οφείλει να διασφαλίζει ότι το δικαίωμα γυναίκας δεν μένει στα χαρτιά, αλλά μπορεί να ασκηθεί στην πράξη.

Το 2017 στο Γενικό Νοσοκομείο Σάμου «Άγιος Παντελεήμων» οι αναισθησιολόγοι του νοσοκομείου αποφάσισαν να πάψουν να χορηγούν αναισθησία σε περιπτώσεις εθελούσιας διακοπής κύησης, εκτός αν υπήρχε συγκεκριμένος ιατρικός λόγος που να απειλεί τη ζωή ή την υγεία της εγκύου.

Τότε, ο Συνήγορος του Πολίτη, με Πόρισμά του, τόνισε ότι η ελευθερία της εγκύου να προσφεύγει σε τεχνητή διακοπή κύησης δεν μπορεί να υπόκειται σε αδικαιολόγητους περιορισμούς ή εξωθεσμικούς όρους, ιδίως στα δημόσια νοσοκομεία και εντός των πρώτων 12 εβδομάδων κύησης. Παράλληλα, ο Συνήγορος υπογράμμισε ότι η επίκληση της αντίρρησης συνείδησης οφείλει να ασκείται νόμιμα και να μη λειτουργεί ως μέσο περιορισμού ή χειραγώγησης των επιλογών της γυναίκας.

Το κράτος δεν έχει κάνει βήματα για να επιλύσει αυτή τη «σύγκρουση» δικαιωμάτων. «Θα μπορούσε να έχει εκδοθεί ερμηνευτική εγκύκλιος, ιδίως μετά το σχετικό πόρισμα του Συνηγόρου του Πολίτη» εξηγεί η κ. Φουντεδάκη. «Το ζήτημα δεν έχει αντιμετωπιστεί με ειδική νομοθετική ρύθμιση. Δεν υπάρχει διάταξη που να ρυθμίζει ρητά τις περιπτώσεις στις οποίες η άρνηση συνείδησης οδηγεί σε ουσιαστική αδυναμία πρόσβασης».

«Επίσης, οι προτάσεις της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την οργάνωση λύσεων, ιδίως στα επαρχιακά νοσοκομεία» πρόσθεσε η καθηγήτρια νομικής ΑΠΘ.

Οι προτάσεις που είχε προτείνει η Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής περιλάμβαναν:

• πρόβλεψη διενέργειας της πράξης από ιδιώτες ιατρούς με επιβάρυνση της δημόσιας ασφάλισης

•  πρόβλεψη μετάβασης ιατρού από άλλο δημόσιο νοσοκομείο για τη διενέργεια της πράξης στο νοσοκομείο του τόπου κατοικίας της ενδιαφερομένης

•  διευκόλυνση μεταφοράς της τελευταίας σε άλλο δημόσιο νοσοκομείο για τη διενέργεια της ιατρικής πράξης, ιδίως όταν η περιοχή που κατοικεί η ενδιαφερόμενη είναι απομακρυσμένη.

Από τα 80 νοσοκομεία σε όλη την Ελλάδα με τα οποία μίλησε το NEWS 24/7, καταγράφηκαν αρκετές περιπτώσεις όπου γιατροί ασκούσαν ψυχολογική πίεση, μιλούσαν προσβλητικά και τόνιζαν τη δική τους ηθική ανωτερότητα. Κάποιοι μάλιστα ρωτούσαν τη γυναίκα αν έχει άλλα παιδιά, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον διευθυντή μαιευτικής σε νοσοκομείο του Ιονίου που προσπάθησε να αλλάξει τη γνώμη της γυναίκας λέγοντας: «Δεν είναι ό,τι καλύτερο για εμάς να κάνουμε διακοπή κύησης. Ελάτε από κοντά να συζητήσουμε. Πώς χωρίς παιδιά καταλήγετε σε αυτή την απόφαση, να πούμε;».

Τέτοιες συμπεριφορές μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο πειθαρχικής αναφοράς, σύμφωνα με την κ. Φουντεδάκη. καθώς δεν συνάδουν με το λειτούργημα του γιατρού. «Επιτρέπονται μόνο υποδείξεις ιατρικού χαρακτήρα, πχ μην καπνίζετε, και όχι ηθικολογικού». Εκφράσεις όπως «γιατί δεν το θέλετε;» ή «ξανασκεφτείτε το» υπερβαίνουν την παροχή ουδέτερης ιατρικής ενημέρωσης και αποτελούν μαιευτική βία.

«Ως μαιευτική βία», σύμφωνα με την καθηγήτρια, «μπορεί να θεωρηθεί η ηθικολογική ή ψυχολογική πίεση, η προσπάθεια αποτροπής της νόμιμης επιλογής της γυναίκας, η έμμεση μορφή εξαναγκασμού, όπως η υποχρεωτική παραπομπή σε κοινωνική υπηρεσία με σκοπό την αλλαγή απόφασης».

Σε περιπτώσεις παράνομης ή καταχρηστικής συμπεριφοράς, η γυναίκα μπορεί να υποβάλει πειθαρχική αναφορά ή να προσφύγει στον Συνήγορο του Πολίτη. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να τεθεί και ζήτημα παράβασης καθήκοντος.