ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΜΕ ΤΑ ΝΕΡΑ ΤΟΥ ΕΒΡΟΥ

Τις τελευταίες μέρες καθώς διασχίζω όπως τόσες φορές τη διαδρομή που συνδέει το Διδυμότειχο με την Ορεστιάδα, το τοπίο μοιάζει αλλιώτικο. «Σαν να βρίσκεσαι σε λιμνοθάλασσα» όπως παρατηρεί ένας φίλος. Ένα απέραντο σώμα νερού απλώνεται και από τις δύο μεριές του δρόμου, στη θέση που συνήθως έβλεπες αγροτικές εκτάσεις, σιδηροδρομικές ράγες, κτήρια τώρα όλα μοιάζουν μια τεράστια λίμνη – που και που κάποια πινακίδα ή στέγη που δεν έχει καλυφθεί τελείως από το νερό προδίδει τι πραγματικά συμβαίνει: ο Έβρος έχει πλημμυρίσει για ακόμα μια φορά.

Υπό άλλες συνθήκες οι πλημμύρες δεν αποτελούν κάτι πρωτόγνωρο – ανά πέντε με επτά χρόνια κάνουν την εμφάνισή τους και ακόμα και οι νεότεροι σε ηλικία Εβρίτες έχουν ήδη ζήσει τουλάχιστον πέντε μεγάλες πλημμυρικές κρίσεις προτού συμπληρώσουν τα 30.

Ωστόσο οι φετινές μοιάζουν δυσκολότερες, ίσως γιατί ακολούθησαν σχεδόν αλυσιδωτά μια σειρά καταστροφών. Ο Έβρος αποτελεί «πληγείσα περιοχή» συνεχόμενα τα τελευταία τουλάχιστον τρία χρόνια με διαφορετικό κάθε φορά αίτιο. Και όσο παράδοξο και αν μοιάζει, μόλις το καλοκαίρι του 2025 η ίδια περιοχή αγωνιούσε για λίγες σταγόνες νερού, ο Έβρος και οι παραπόταμοι είχαν στερέψει λόγω παρατεταμένης ανομβρίας, τα φράγματα είχαν πάψει να λειτουργούν, οι καλλιέργειες καταστρεφόντουσαν, και ο υγροβιότοπος του Δέλτα κατέγραφε νεκρά άλογα και ψάρια λόγω υφαλμύρωσης, της εισχώρησης θαλασσινού νερού στο ποτάμι.

«Ζούμε τα απόλυτα άκρα: απόλυτη ξηρασία το καλοκαίρι και υπερβολικές βροχοπτώσεις τώρα το χειμώνα. Από 1η Οκτωβρίου η περιοχή έχει δεχτεί μεγαλύτερα ύψη βροχής από ότι τα τελευταία 2,5 χρόνια. Όλο αυτό το νερό εμείς το πήραμε μαζεμένο σε τέσσερις μήνες» λέει χαρακτηριστικά ο Χρήστος Τσακίρης από τα Λάβαρα εξηγώντας πως από την λειψυδρία του καλοκαιριού έφτασε να παλεύει να σώσει το χωριό του από την πλημμύρα.

Η ΝΥΧΤΑ ΠΟΥ ΗΧΗΣΕ ΤΟ 112

Ήταν δυόμισι τα ξημερώματα όταν ξύπνησα από τον ήχο του 112: «Αν βρίσκεστε στην περιοχή Λάβαρα, του Δήμου Σουφλίου, της Περιφερειακής Ενότητας Έβρου, παραμείνετε σε ετοιμότητα λόγω υπερχείλισης των υδάτων του ποταμού Έβρου». Νωρίτερα τρία σπασίματα αναχωμάτων στο χωριό μου, το Αμόριο, λίγα μόλις χιλιόμετρα βορειότερα από τα Λάβαρα, έδειχναν την ορμή και την πορεία του νερού νοτιότερα. Οι αγρότες δεν ανησυχούσαν εκείνη την ώρα για τα αγροτεμάχιά τους, γιατί αυτά βρισκόντουσαν ήδη κάτω από το νερό, ωστόσο πλέον απειλούνταν κατοικημένη περιοχή: 30 περίπου σπίτια στα λεγόμενα «κάτω Λάβαρα», το τμήμα του οικισμού που είναι εγγύτερα στον πλημμυρισμένο κάμπο.

Ένα μήνα τώρα υπάρχει κατάσταση επαγρύπνησης, περιγράφει ο Εντεταλμένος Σύμβουλος Πρωτογενούς Τομέα Δήμου Σουφλίου Χρήστος Τσακίρης. Τα τελευταία 24ωρα βρίσκεται επί ποδός παρακολουθώντας την πορεία των υδάτων και λαμβάνοντας μέτρα για τη θωράκιση του οικισμού φράζοντας ανοίγματα και δημιουργώντας πρόχειρα αναχώματα. Την Δευτέρα 23 Φεβρουαρίου η κατάσταση οξύνθηκε από την περιοχή του Αμορίου και το πρωί της Τρίτης το ανάχωμα υποχώρησε δημιουργώντας ρήγμα 45 μέτρων. Μέσα σε λίγες ώρες τεράστιες ποσότητες νερού διοχετεύτηκαν στον κάμπο Αμορίου και Κισσαρίου με κατεύθυνση τα Λάβαρα.

«Μόλις έσπασε το ανάχωμα αρχίσαμε να σφραγίζουμε τα πάντα, γιατί ξέραμε ότι έχουμε περίπου 10 ώρες. Ξεκινήσαμε να αντλούμε νερά μέσα από το χωριό, ξεκίνησε πλήρως η θωράκιση, βγάλαμε μπάρες από τους δρόμους για να ρίχνουμε χώματα από πάνω». Μέχρι το βράδυ τα νερά πλησίασαν στον οικισμό και στο σημείο που πραγματοποιούνται αντλήσεις γίνεται αντιληπτός τεράστιος όγκος υδάτων. Στην φραγμένη γέφυρα μέσα στο σκοτάδι ακούγοντας τη βοή των ορμητικών νερών ο κ. Τσακίρης ειδοποιεί για άμεση κινητοποίηση: «Αμέσως ήταν όλοι εδώ, όλος ο Δήμος, στρατός, Πυροσβεστική, αστυνομία, το “Βοήθεια στο σπίτι”, η πρόεδρος και ξεκινήσαμε το συναγερμό: 112, ανακοινώσεις, ο κόσμος να είναι σε επαγρύπνηση. Ανά πάσα στιγμή μπορεί να έμπαινε το νερό στο χωριό. Δεν σταματήσαμε να ρίχνουμε χώματα από τις 1:30 το βράδυ μέχρι τα ξημερώματα. Αντέξαμε».

Ο κ. Τσακίρης εξηγεί ότι παρακολουθούν συνεχώς την κατάσταση και κατά τη διάρκεια της νύχτας σε βάρδιες μαζί με τους αντιδημάρχους, κάνοντας επεμβάσεις όπου εμφανιστεί διαρροή και συνεχείς αντλήσεις «πετάμε γύρω στα 1.000 κυβικά νερό την ώρα έξω από το χωριό». Το στοίχημα πλέον είναι να αντέξει η θωράκιση και να μείνουν τα νερά μακριά από τα σπίτια «ακόμα δεν έχει περάσει ο κίνδυνος ούτε κατά το ήμισυ. Ανά πάσα στιγμή μπορεί να πλημμυρίσουμε. Κρατάμε όμως» λέει εκφράζοντας παράλληλα τον φόβο της κόπωσης των ανθρώπων της περιοχής «αν πάει πολύ καιρό αυτό θα εξαντληθεί ο κόσμος».

Οι κάτοικοι βρίσκονται σε μια διαρκή κατάσταση συναγερμού με τα ρούχα τους σε βαλίτσες έτοιμοι για εκκένωση ανά πάσα στιγμή. «Κοιμόμαστε πολύ λίγες ώρες» περιγράφει κάτοικος που διαμένει σε μια από τις οικίες των κάτω Λαβάρων «είμαστε σε επιφυλακή 24 ώρες το 24ωρο». Με το νερό λίγα μέτρα μακριά από τα σπίτια τους ο κίνδυνος μετριέται «ανά δευτερόλεπτο, όχι λεπτό» όπως τονίζει. Η ίδια περιγράφει πως τρεις φορές έχει δει το σπίτι που κατοικεί να πλημμυρίζει. Συνήθως δινόταν αποζημίωση, ποσά που βέβαια ποτέ δεν επαρκούσαν για όσα καταστράφηκαν όμως στην τελευταία πλημμύρα, το 2012, δεν έλαβαν τίποτα. Αυτή τη φορά η ίδια και η οικογένειά της έχουν προσπαθήσει να διασώσουν όσα μπορούν «προλάβαμε και μαζέψαμε κάποια πράγματα για να μπορέσουμε να αποφύγουμε το χειρότερο. Έχουμε πάρει ό,τι μπορούμε να κουβαλήσουμε και τα υπόλοιπα τα τοποθετήσαμε ψηλά, σε περίπτωση που μπει μέσα το νερό να μην έχουμε τόση απώλεια».

Στην ερώτηση αν θεωρεί μοιραία τα όσα βιώνουν αυτές τις μέρες απαντά κατηγορηματικά πως θα μπορούσε η κατάσταση να ήταν διαφορετική: «πρέπει να γίνουν οπωσδήποτε έργα. Εδώ και πολλά χρόνια μας υπόσχονται. Υπάρχουν τρόποι για να μην πλημμυρίζουμε κάθε φορά που βρέχει και έχει περισσότερο νερό και αυτό έρχεται στον κάμπο… Να μην έχουμε πάντα φόβο να πλημμυρίσουμε. Και άλλα χωριά δηλαδή όχι μόνο εμείς. Αλλά δεν υπήρχε φορά που δεν ήμασταν το πρώτο χωριό που πλημμύριζε».

Παράλληλα αναφέρει πως η καταστροφή για όσους έχουν ως βασική πηγή εισοδήματος τον πρωτογενή τομέα είναι διπλή, επαναλαμβάνοντας πως Δήμος και Περιφέρεια δεν έχουν προχωρήσει στην υλοποίηση έργων που θα απέτρεπαν τέτοιες καταστάσεις ώστε «να μη φτάνουμε σε αυτό το σημείο κάθε χρόνο, να είμαστε πάντα με το φόβο».

ΑΝΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΩΤΟΓΕΝΗ ΤΟΜΕΑ

«Ανυπολόγιστη» χαρακτηρίζει ο κ. Τσακίρης την καταστροφή για τον πρωτογενή τομέα: μόνο στην περιοχή του Δήμου Σουφλίου περίπου 70.000 στρέμματα είναι πλημμυρισμένα και πληροφορίες για όλο τον νομό κάνουν λόγο για πάνω από 150.000. Βέβαιη θεωρείται και η καταστροφή σε αρδευτικές εγκαταστάσεις, αγροτικές οδοποιίες, αναχώματα ενώ κάτω από το νερό βρίσκονται καλλιέργειες σπαρμένες με σιτηρά, τριφύλλια, σπαράγγια, δέντρα. «Οι ζημιές στα χωράφια είναι δεδομένες για μένα» τονίζει ο κ. Τσακίρης αναφέροντας ότι ήδη στα 33 του έχει δει αυτήν την καταστροφή πολλές φορές.

Το ίδιο θέμα επισημαίνει ως αγρότης και ο Ηλίας Αγγελακούδης αναφέροντας πως τα νερά μπορεί να χρειαστεί μέχρι και δύο μήνες να απομακρυνθούν, και αν χρονικά προλάβουν τη σπορά είναι αντιμέτωποι με ζημιές σε υποδομές αλλά και στα ίδια τα αγροτεμάχια από φερτά υλικά, κυρίως άμμο, την οποία μάλιστα απαγορεύεται να απομακρύνουν οι ίδιοι καθώς ως φερτό υλικό εμπίπτει στην διαχείριση της Κτηματικής Υπηρεσίας και η διαδικασία απομάκρυνσης θεωρείται αμμοληψία. 

Με όλα αυτά για πολλούς η καλλιεργητική χρονιά είναι ήδη χαμένη.

Για τον κ. Αγγελακούδη δεν ευθύνονται τα έντονα φαινόμενα ή η κλιματική αλλαγή για την κατάσταση αλλά η έλλειψη υποδομών «σε πολύ στρατηγικά σημεία για τον πρωτογενή τομέα». «Θα έπρεπε να είχαμε δημιουργήσει τις κατάλληλες υποδομές για να μπορούμε να διαχειριστούμε τα νερά. Η εγκατάλειψη που υπάρχει στο σύνολο του νομού έχει αυτές τις επιπτώσεις».

Ο ίδιος ως πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Ορεστιάδας έχει γνωστοποιήσει επανειλημμένα τα προβλήματα των παραγωγών της περιοχής με κυρίαρχο τη λήξη της εξηκονταετούς ελληνοβουλγαρικής συμφωνίας για τα νερά του Άρδα. «Οι αγροτικοί σύλλογοι εδώ και μία πενταετία θέτουμε στο πλαίσιο των αιτημάτων μας τη συμφωνία με τη Βουλγαρία για τα νερά του Άρδα, γιατί βλέπαμε ότι λήγει και επειδή δεν υπάρχουν υποδομές θα έχουμε πρόβλημα. Δεν εισακουστήκαμε». Η συμφωνία τελικά έληξε στις 9 Ιουλίου 2024 αφήνοντας ουσιαστικά «στον αέρα» την ύδρευση των καλλιεργειών: «ζήσαμε δύο πολύ δύσκολα καλοκαίρια, κυρίως το 2025, όταν ενώ φωνάζαμε ότι δεν υπάρχει καμία συμφωνία και ότι θα μείνουμε από νερό οι κυβερνητικοί βουλευτές της περιοχής μάς λέγανε ότι υπάρχει ενεργή συμφωνία – επειδή είχε γίνει μία Κοινή Δήλωση μεταξύ των Υπουργών Εξωτερικών Ελλάδας και Βουλγαρίας στις 2 Μαΐου βγήκανε κάποιοι και το πανηγυρίσανε ότι ορίστε, λύθηκε το θέμα με τα νερά του Άρδα». Παράλληλα εξηγεί ότι ο Άρδας είναι ο κύριος τροφοδότης του ποταμού Έβρου από όπου αρδεύονται οι καλλιέργειες σε όλο το μήκος του, μέχρι και Φέρες. «Δυστυχώς πέρσι είχαμε πολλές καταστροφές σε καλλιέργειες και στο βόρειο Έβρο, αλλά στον νότιο χάθηκε μέχρι και το 100% της παραγωγής σε κάποια χωράφια».

Ο κ. Αγγελακούδης έφτασε να θέσει ο ίδιος το ζήτημα στον Πρωθυπουργό, όταν μετείχε εκπροσωπώντας τον Έβρο στην συνάντηση της αντιπροσωπείας των μπλόκων στο Μέγαρο Μαξίμου, στις 19 Ιανουαρίου. Ο Πρωθυπουργός είχε γνώση του θέματος αλλά δεν φάνηκε να γνωρίζει το μέγεθος της ζημιάς και τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο. Σε εκείνη τη συνάντηση ο Πρωθυπουργός «δεσμεύτηκε προσωπικά ότι θα ασχοληθεί με το θέμα και θα μας απαντούσε εντός του Ιανουαρίου». 

Η απάντηση ήρθε τελικά με την επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στον Έβρο στις 25 Φεβρουαρίου όμως, δεν ήταν αυτό που ανέμεναν: «είχαν δημιουργηθεί προσδοκίες από τα ίδια κυβερνητικά στελέχη ότι θα έρθει και θα ανακοινώσει συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας». Ωστόσο η τοποθέτηση του Πρωθυπουργού επέφερε κυρίως προβληματισμό καθώς, όπως αποκάλυψε το radioevros.gr τελικά η πολυσυζητημένη ως νέα “Συμφωνία” δεν είναι άλλη από αυτήν που ήδη έχει ανακοινωθεί ως “Κοινή Δήλωση” των δύο υπουργών εξωτερικών «αυτή δηλαδή που πέρυσι μας έφερε στην κατάσταση να μην έχουμε νερό» όπως εξηγεί ο κ. Αγγελακούδης επισημαίνοντας πως «φέτος το χρεώνεται πλέον προσωπικά ο Πρωθυπουργός καθώς είναι αυτός που βγήκε και είπε ότι υπάρχει συμφωνία και δεν θα ξεμείνουν οι αγρότες του νομού».

Η ΚΟΙΝΗ ΔΗΛΩΣΗ ΕΛΛΑΔΑΣ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ

Η Κοινή Δήλωση «δεν εξασφαλίζει τίποτα, δεν είναι γραπτή συμφωνία που δεσμεύει κανέναν από τα δύο μέρη – είναι σαν να δίνουν μία συνέντευξη τύπου και να λένε οι δύο υπουργοί πως είμαστε σε καλό δρόμο για να τα βρούμε. Στις Συμφωνίες υπάρχουν ρήτρες, δεσμεύσεις, υποχρεώσεις και δικαιώματα από τα μέρη που υπογράφουν, η Κοινή Δήλωση δεν περιέχει τίποτα από αυτά». Πλέον οι αγρότες ζητούν να γνωστοποιηθεί δημόσια τι ακριβώς συμφώνησαν οι δύο χώρες ώστε να προχωρήσουν στην σπορά – εφόσον απομακρυνθούν τα νερά από τις πλημμυρισμένες εκτάσεις.

Περιγράφοντας συνοπτικά τα όσα βιώνουν οι αγρότες της περιοχής ο κ. Αγγελακούδης επαναλαμβάνει όσα είπε και στην συνεδρίαση της Πανελλαδικής Επιτροπής Μπλόκων: «Ο νομός Έβρου αυτή τη στιγμή έχει όλα τα προβλήματα του πρωτογενή τομέα ενεργά: έλλειψη υποδομών, από εδώ ξεκίνησε η ευλογιά, το καλοκαίρι δεν είχαμε να ποτίσουμε τα χωράφια μας, τον χειμώνα πλημμυρίζουμε, μας έχουν πιάσει όλα τα προβλήματα που υπάρχουνε από τη μετάβαση του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ, έχουμε πληρωθεί τα λιγότερα από κάθε άλλο νομό καθώς υπάρχουν τεράστια προβλήματα σε αυτή τη διαδικασία – και λόγω και προβλημάτων της εφαρμογής αλλά και των πλημμυρών δεν ξέρουμε τελικά πότε και αν θα πληρωθούμε. Ακόμα τα προϊόντα από τις τέσσερις βασικές καλλιέργειες του Έβρου (βαμβάκι, σιτάρι, ηλίανθος και καλαμπόκι) έχουν τις χαμηλότερες τιμές της εικοσαετίας παγκόσμια.

Αν δούμε όλα αυτά τα προβλήματα καταλαβαίνουμε ότι ο πρωτογενής τομέας στον Έβρο αυτή τη στιγμή είναι όχι απλά σε κρίση αλλά σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης όπως είναι και όλος ο νομός».