Στενά του Ορμούζ: Πώς επηρεάζονται ναυτιλία και τιμές πετρελαίου – Τα ρίσκα για την Ελλάδα

Τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται για ακόμη μία φορά στο επίκεντρο της διεθνούς ανησυχίας, καθώς η κλιμάκωση των γεωπολιτικών εντάσεων στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής επαναφέρει στο προσκήνιο τον κίνδυνο διαταραχής της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας.

Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα στον κόσμο, από το οποίο διέρχεται μεγάλο ποσοστό των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Ο ρόλος των στενών

Συγκεκριμένα, από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται περίπου το 25% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου. Από την περιοχή περνούν δεκάδες δεξαμενόπλοια καθημερινά καθώς δεν είναι μόνο οι ποσότητες Ιρανικού πετρελαίου, που διακινείται, σε χώρες, βέβαια, εκτός Δύσης πχ Ινδία μια και υπάρχει σχετικό εμπάργκο, αλλά και το Ιρακινό πετρέλαιο ή ποσότητες από το Κουβέιτ. Να σημειωθεί ότι σημαντικές είναι οι ποσότητες που υποδέχονται τα διυλιστήρια της Ελλάδας, της HELLENiQ ENERGY και της Motor Oil, από το Ιράκ και εμπόδια στη διακίνηση θα οδηγήσουν σε αναπροσανατολισμό των πηγών προμήθειας.

Με βάση, δε, ανάλυση, που έγινε με αφορμή την περυσινή κρίση, στα τέλη Ιουνίου, οπότε και υπήρχε “κλίμα” αποκλεισμού των στενών, από τον χρηματιστηριακό αναλυτή Μάνο Χατζηδάκη, είχε αναδειχθεί η σημασία των Στενών στις διεθνείς αγορές.

“Το Ιράν μπορεί να είναι ένα σχετικά μικρό μέγεθος Πετρελαιοπαραγωγού, ωστόσο η γεωπολιτική θέση του είναι αυτή που επηρεάζει την μεταβολή της τιμής του Αργού Πετρελαίου. Το 4,8% της Παγκόσμιας παραγωγής, ή 4,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως παράγονται από το Ιράν. Στην μεγάλη εικόνα όμως, το 31% της Παγκόσμιας παραγωγής έρχεται από την ευρύτερη Περιοχή του Περσικού Κόλπου, εκ των οποίων το 20% διακινείται με πλοία από τα Στενά του Ορμούζ και το υπόλοιπο 11% από αγωγούς” είχε αναφέρει.

Προφανώς οι συνθήκες αποκλεισμού των Στενών, που έχουν πλάτος 29 ναυτικά μίλια (54 χιλιόμετρα), δημιουργούν ζητήματα στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα. Έτσι, σε μια εμπόλεμη κατάσταση στην περιοχή, όπου από τη μία πλευρά των Στενών είναι το Ομάν (που προς ώρας δεν έχει δεχτεί πλήγματα) και στην άλλη άκρη το Ιράν, και σε συνθήκες έντασης δημιουργείται ζήτημα με τις δυνητικές απώλειες ποσοτήτων ενεργειακών πόρων από τις αγορές.

Μάλιστα, με δεδομένο τον μερικό αποκλεισμό της Ρωσίας από την προσφορά, δημιουργείται συνθήκη για ένταση των πληθωριστικών πιέσεων κάτι που προφανώς θα επηρεάσει και τις αποφάσεις νομισματικής πολιτικής των Κεντρικών Τραπεζών.

Η ενέργεια

Στο φόντο αυτό, ήδη, οι τιμές του μπρεντ έχουν πάρει την ανιούσα. Ειδικότερα, σε μηνιαία βάση αυτή ανέρχεται στο 8% περίπου με την τιμή να κινείται πέριξ των 72-73 δολαρίων. Σε εβδομαδιαία βάση η άνοδος είναι σχεδόν στο 2%, ενώ σε δωδεκάμηνη βάση (YΤD) η άνοδος είναι της τάξης του 19,75%. Σε ημερήσια βάση έχει αυξηθεί κατά 2% περίπου.

Την ίδια ώρα, οι τιμές του φυσικού αερίου στο ολλανδικό TTF κρατιούνται σε υψηλά επίπεδα γύρω στα 30 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Η Ελλάδα

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η κατάσταση για την Ελλάδα τόσο λόγω ενέργειας όσο και λόγω ναυτιλίας. Όπως έχει αναφέρει τόσο η πρόεδρος της ‘Ενωσης Ελλήνων Εφοπλιστών Μελίνα Τραυλού, αλλά και ο πρόεδρος του ΕΒΕΠ, Βασίλης Κορκίδης, η Ελλάδα ως μία από τις μεγαλύτερες ναυτιλιακές δυνάμεις παγκοσμίως, με έναν από τους ισχυρότερους εμπορικούς στόλους διεθνώς, η χώρα έχει άμεσο συμφέρον στη διασφάλιση της ελεύθερης και ασφαλούς ναυσιπλοΐας.

Άλλωστε, η ελληνόκτητη ναυτιλία διαδραματίζει κομβικό ρόλο στη μεταφορά ενεργειακών φορτίων, γεγονός που καθιστά τις εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ όχι απλώς γεωπολιτικό ζήτημα, αλλά και ζήτημα εθνικού οικονομικού ενδιαφέροντος.

“Καμπανάκι”

Αξίζει, να σημειωθεί ότι με βάση την άποψη του προέδρου ΕΒΕΠ Βασίλη Κορκίδη οι επιπτώσεις από μια απόφαση κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ είναι σημαντικές. Όπως έχει αναφέρει στο παρελθόν, και δη κατά την κρίση του περασμένου Ιουνίου, οι εξελίξεις επηρεάζουν και την ναυτασφαλιστική αγορά καθώς πλέον τα πλοία που πλέουν ή θα επιχειρήσουν να πλεύσουν στις θερμές ζώνες θα υποστούν την κατά περίπτωση σημαντική επιβάρυνση κατά «κινδύνων πολέμου» η οποία ως γνωστόν θα επιβαρύνει τα κόστη μεταφοράς τα οποία σε τελική ανάλυση θα κληθεί να τα πληρώσει ο τελικός καταναλωτής, είτε στην αντλία του πρατηρίου, είτε στο ράφι.

Επίσης, όπως έχει αναφέρει ο κ. Κρορκίδης, η απόφαση του Ιράν για το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και μαζί με το ένα πέμπτο της παγκόσμιας ημερήσιας κατανάλωσης πετρελαίου που κινείται μέσω αυτού, προκαλεί πολλές παράπλευρες επιπτώσεις για αρκετά προφανείς λόγους. Η απόπειρα κλεισίματος θα προκαλέσει ακόμα μια απάντηση από τις ΗΠΑ, αλλά και από τα αραβικά κράτη του Κόλπου, αφού δεν υπάρχει εναλλακτική θαλάσσια οδός!

Η στρατηγική σημασία των Στενών καθιστά κάθε ένταση στην περιοχή άμεσα συνδεδεμένη με τις διεθνείς αγορές ενέργειας. Οι επενδυτές, οι ναυτιλιακές εταιρείες και οι κυβερνήσεις έχουν στραμμένα τα μάτια τους στις εξελίξεις, γνωρίζοντας ότι ακόμη και η απειλή περιορισμού της ναυσιπλοΐας μπορεί να οδηγήσει σε άνοδο των τιμών του πετρελαίου, αύξηση του κόστους ασφάλισης πλοίων και ευρύτερες αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία.

Γεωπολιτικό ρίσκο

Να σημειωθεί ότι στους βασικούς κινδύνους που εξακολουθούν να σκιάζουν το μακροοικονομικό περιβάλλον, παρά τη σαφή βελτίωση των δεικτών σε Ελλάδα και Ευρώπη, εστίασε ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, στο πλαίσιο πρόσφατη συζήτησης που πραγματοποιήθηκε κατά την ετήσια εκδήλωση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.

Όπως σημείωσε ο κ. Στουρνάρας, παραμένει ασταθές το διεθνές περιβάλλον με τον σημαντικότερο κίνδυνος, κατά τον Διοικητή της ΤτΕ, να είναι ο γεωπολιτικός.

«Δεν ξέρεις τι σου ξημερώνει αύριο», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας ένα περιβάλλον όπου οι εξελίξεις μπορούν να ανατρέψουν τα δεδομένα σε πολύ σύντομο χρόνο.

Το στίγμα της ΤτΕ

Ήδη, η Τράπεζα της Ελλάδος έχει από πέρυσι δώσει το στίγμα στην ετήσια Έκθεσή της για τη Νομισματική Πολιτική. “Σε συνθήκες ιδιαιτέρα αυξημένης διεθνούς αβεβαιότητας λόγω των πολιτικών εμπορικού προστατευτισμού και των γεωπολιτικών ανακατατάξεων, η διατήρηση ικανοποιητικού ρυθμού ανάπτυξης που θα βασίζεται σε ένα βιώσιμο παραγωγικό υπόδειγμα αποτελεί τη σημαντικότερη πρόκληση για την ελληνική οικονομία” αναφέρει η έκθεση που συμπληρώνει:

“Οι κίνδυνοι που περιβάλλουν τις προβλέψεις της Τράπεζας της Ελλάδος για την ανάπτυξη είναι κυρίως καθοδικοί. Αναλυτικότερα, κινδύνους για τις βραχυχρόνιες προοπτικές της ελληνικής οικονομίας αποτελούν: (α) η περαιτέρω αύξηση του προστατευτισμού στο διεθνές εμπόριο και πιο σημαντική της αναμενόμενης επιβράδυνση της οικονομίας της ευρωζώνης, (β) οι ισχυρότερες αρνητικές επιδράσεις στο παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον και στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές συνθήκες από τη γενικευμένη αβεβαιότητα, (γ) η μεγαλύτερη στενότητα στην αγορά εργασίας και ενδεχόμενες υψηλότερες μισθολογικές πιέσεις, (δ) ενδεχόμενες φυσικές καταστροφές που συνδέονται με τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, (ε) ο χαμηλότερος του αναμενομένου ρυθμός απορρόφησης και αξιοποίησης των κονδυλίων του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και (στ) η βραδύτερη του αναμενομένου υλοποίηση των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων, με δυσμενείς επιδράσεις στην παραγωγικότητα της ελληνικής οικονομίας”.

Συμπερασματικά, σύμφωνα με τις πρόσφατες εκθέσεις της Τράπεζας της Ελλάδος (ΤτΕ) για τη Νομισματική Πολιτική (Ενδιάμεση Έκθεση 2024-2025, αλλά και την Έκθεση του περασμένου Ιουνίου) το γεωπολιτικό ρίσκο αποτελεί έναν από τους κύριους παράγοντες αβεβαιότητας και καθοδικών κινδύνων για την ελληνική και την ευρωπαϊκή οικονομία.

Έτσι, με βάση την ΤτΕ, σημεία αιχμής είναι:

• Συνεχιζόμενες Συγκρούσεις: Οι παρατεταμένοι πόλεμοι στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή αποτελούν πηγές αστάθειας επηρεάζοντας το ενεργειακό κόστος και τις εφοδιαστικές αλυσίδες.
• Αντίκτυπος στο Διεθνές Εμπόριο: Η αύξηση του γεωπολιτικού ρίσκου σε συνδυασμό με την άνοδο του εμπορικού προστατευτισμού (π.χ. νέοι δασμοί) απειλεί να αποδυναμώσει την παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα.

Επιπτώσεις στην Ελλάδα:

• Ναυτιλία: Οι μακρύτερες διαδρομές λόγω γεωπολιτικών εξελίξεων (π.χ. Ερυθρά Θάλασσα) έχουν οδηγήσει σε υψηλότερους ναύλους γεγονός που επηρεάζει θετικά τις εισπράξεις από θαλάσσιες μεταφορές αλλά αυξάνει το κόστος εισαγωγών.
• Πληθωρισμός: Παρά την αποκλιμάκωση η αβεβαιότητα διατηρεί τον κίνδυνο νέων πληθωριστικών πιέσεων ιδιαίτερα μέσω της ενέργειας.
• Επενδύσεις: Η υψηλή αβεβαιότητα κλονίζει την εμπιστοσύνη και ενδέχεται να επιβραδύνει το επενδυτικό κλίμα.

Με βάση, δε τα όσα αναφέρονται στην Έκθεση Νομισματικής Πολιτικής, του περασμένου Ιουνίου, “η περαιτέρω κλιμάκωση των παγκόσμιων εμπορικών εντάσεων και η συναφής αβεβαιότητα αναμένεται να επηρεάσουν δυσμενώς τις εξαγωγές, να περιορίσουν τις επενδύσεις και την κατανάλωση και να αποδυναμώσουν τη συνολική ανάπτυξη στη ζώνη του ευρώ.

Επίσης, η εντεινόμενη μεταβλητότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών μπορεί να δυσχεράνει τις συνθήκες χρηματοδότησης και να ενισχύσει την αποστροφή στον κίνδυνο, περιορίζοντας την εγχώρια ζήτηση. Παράλληλα, η οικονομική επιβράδυνση αυξάνει τους κινδύνους για τα δημόσια οικονομικά, ιδίως στις χώρες όπου τα δημοσιονομικά αποθέματα ασφαλείας είναι μικρά.”

Το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή

Την ίδια ώρα το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή (ΓΠΚΒ) για το τρίτο τρίμηνο του 2026 εστιάζει στις διεθνείς αβεβαιότητες αλλά και στα δομικά προβλήματα της οικονομίας.

Συγκεκριμένα, αναφέρει ότι η Ελληνική οικονομία παρουσιάζει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα σε ένα ασταθές και αβέβαιο διεθνές περιβάλλον όπου κυριαρχεί η αναδιάταξη των εμπορικών συσχετισμών, ενώ μεγάλες οικονομίες βρίσκονται αντιμέτωπες με διευρυμένα κρατικά χρέη και πίεση για δημοσιονομικές προσαρμογές.

Ωστόσο, με βάση το ΓΠΚΒ “το παγκόσμιο μακροοικονομικό περιβάλλον διαμορφώνεται ολοένα και περισσότερο από την ενίσχυση του προστατευτισμού, την αναδιάταξη των προτεραιοτήτων πολιτικής στις μεγάλες οικονομίες και τη σταδιακή διολίσθηση προς ένα πιο κατακερματισμένο διεθνές σύστημα. Η επιβολή αυξημένων δασμών, οι επιλεκτικές εμπορικές συμφωνίες και η μετατόπιση του βάρους από το επίπεδο των δασμών στις επιπτώσεις τους σε τιμές, επενδύσεις και κατανάλωση τροφοδοτούν αυξημένη αβεβαιότητα και ασκούν πίεση στις εξαγωγικές επιδόσεις και στις επενδυτικές αποφάσεις.

Η μέχρι σήμερα ανθεκτικότητα της παγκόσμιας οικονομικής δραστηριότητας οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε προσωρινούς παράγοντες, όπως η επιτάχυνση της κατανάλωσης και των επενδύσεων (λόγω των επικείμενων δασμών), η συσσώρευση αποθεμάτων και η απορρόφηση του αυξημένου κόστους των δασμών από τα περιθώρια κέρδους μετά την αύξηση του πληθωρισμού που ακολούθησε την πανδημία, και όχι σε διατηρήσιμη βελτίωση των θεμελιωδών μεγεθών. Καθώς οι βραχυπρόθεσμες αυτές “ανάσες” εξαντλούνται, ο αυξημένος εμπορικός και γεωοικονομικός κατακερματισμός αναμένεται να λειτουργήσουν ως φραγμοί στην παγκόσμια ανάπτυξη.

Ο συνδυασμός υψηλών επιτοκίων δανεισμού, διευρυμένων κρατικών χρεών, και ασθενούς ρυθμού ανάπτυξης, δημιουργεί πίεση για δημοσιονομική προσαρμογή σε μεγάλες οικονομίες και έντονη μεταβλητότητα στις αγορές κρατικών χρεογράφων” αναφέρει το ΓΠΚΒ.

Φουντώνει η ανησυχία για τον πληθωρισμό

Είναι προφανές ότι στο σκηνικό αυτό είναι δεδομένο ότι μια συνέχιση της έντασης θα “δώσει’ καύσιμο στον πληθωρισμό. Ήδη, με βάση την ΕΛΣΤΑΤ, ο μέσος Δείκτης Τιμών Καταναλωτή του δωδεκαμήνου Ιανουαρίου 2025 – Δεκεμβρίου 2025, σε σύγκριση με τον αντίστοιχο Δείκτη του δωδεκαμήνου Ιανουαρίου 2024 – Δεκεμβρίου 2024, παρουσίασε αύξηση 2,5%.

Επίσης, αύξηση 2,5% σημείωσε ο πληθωρισμός τον Ιανουάριο εφέτος, από 2,6% τον περασμένο Δεκέμβριο και έναντι αύξησης 2,7% τον Ιανουάριο 2025.

Τούτων δοθέντων εύλογος είναι ο προβληματισμός της αγοράς για τη συνολική πορεία της οικονομίας σε ένα περιβάλλον έντονης πληθωριστικής πίεσης.

Υπενθυμίζεται ότι, τον Ιανουάριο, σε ετήσια βάση ο πληθωρισμός στα προϊόντα διατροφής και μη αλκοολούχα ποτά αυξήθηκε στο 4,5% τον Ιανουάριο από 3,6% τον Δεκέμβριο, λόγω αύξησης κυρίως των τιμών σε ψωμί και άλλα προϊόντα αρτοποιίας, μοσχάρι, χοιρινό, αρνί και κατσίκι, πουλερικά, ψάρια και θαλασσινά, γαλακτοκομικά και αυγά, μαργαρίνη και άλλα φυτικά λίπη, φρούτα (γενικά), λαχανικά, γλυκά κουταλιού-μαρμελάδες-μέλι, σοκολάτες προϊόντα σοκολάτας, προϊόντα ζαχαροπλαστικής, καφέ.

Σε εγρήγορση

Παράλληλα, η Ελλάδα παρακολουθεί στενά τις επιπτώσεις στις διεθνείς αγορές. Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου επηρεάζει το κόστος ενέργειας, τον πληθωρισμό και συνολικά την οικονομική σταθερότητα. Σε ένα περιβάλλον ήδη επιβαρυμένο από διεθνείς αβεβαιότητες, η διατήρηση της ομαλότητας στις θαλάσσιες οδούς του Περσικού Κόλπου αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την παγκόσμια και ευρωπαϊκή οικονομία.

Καθώς οι εξελίξεις παραμένουν ρευστές, η διεθνής κοινότητα καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη γεωπολιτική αντιπαράθεση και στην ανάγκη διασφάλισης της ελεύθερης ναυσιπλοΐας. Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι απλώς ένα γεωγραφικό σημείο στον χάρτη· αποτελούν έναν νευραλγικό κόμβο της παγκόσμιας οικονομίας, του οποίου η σταθερότητα επηρεάζει άμεσα τη ναυτιλία, τις αγορές και την καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών.

Υπενθυμίζεται, ότι η U.S. Maritime Administration (MARAD) εξέδωσε επίσημη οδηγία αναγνωρίζοντας αυξημένο κίνδυνο: επιβίβασης, κράτησης, κατάσχεσης πλοίων. Η ανακοίνωση αποτέλεσε σημείο καμπής, καθώς για πρώτη φορά κρατικός οργανισμός περιέγραφε ρητά πιθανή παρέμβαση σε εμπορικά πλοία εντός της περιοχής.

Εθνικές οδηγίες

Την ίδια περίοδο, εθνικές αρχές -μεταξύ αυτών και το ελληνικό Υπουργείο Ναυτιλίας- συνέστησαν αποφυγή συγκεκριμένων θαλάσσιων περιοχών.

Στη, δε, ναυτασφαλιστική αγορά του Λονδίνου, η Lloyd’s List κατέγραψε ενεργοποίηση πρακτικών “maritime warning zone”, εξέλιξη που παραδοσιακά προηγείται αύξησης war-risk premiums.