Η “αλυσίδα θανάτου” μέσω AI αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο πολεμούν οι ΗΠΑ

Η Τεχνητή Νοημοσύνη αναδιαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο ο αμερικανικός στρατός λαμβάνει αποφάσεις στον πόλεμο — μια αλλαγή που έγινε σαφής στο Ιράν, όπου το Πεντάγωνο δηλώνει ότι έπληξε περισσότερους από 2.000 στόχους σε μόλις τέσσερις ημέρες.

Ο πρωτοφανής ρυθμός των στοχευμένων επιθέσεων οφείλεται εν μέρει σε συστήματα AI που «κοσκινίζουν» τους τεράστιους όγκους δεδομένων πληροφοριών από drones, δορυφόρους και άλλους αισθητήρες, δημιουργώντας επιλογές χτυπημάτων, πολύ ταχύτερα από τον παραδοσιακό σχεδιασμό που καθοδηγείται από ανθρώπους.

Η συγκεκριμένη σύγκρουση αποτελεί ορόσημο, καθώς σηματοδοτεί την πρώτη χρήση κορυφαίων μοντέλων «παραγωγικής AI» (generative AI) στο πεδίο της μάχης.

Εργαλεία που χρησιμοποιούνται ευρέως στην καθημερινότητα – από υπαλλήλους, γιατρούς και φοιτητές – βοηθούν πλέον τους διοικητές στην ερμηνεία δεδομένων, στον επιχειρησιακό σχεδιασμό και στην παροχή ανατροφοδότησης σε πραγματικό χρόνο κατά τη διάρκεια της μάχης.

Τα τελευταία δύο χρόνια, το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ έχει ενσωματώσει πλήρως την AI στις δραστηριότητές του. Η «ραχοκοκαλιά» του συστήματος δεδομένων του Πενταγώνου είναι το Maven Smart System της Palantir, το οποίο σε συνδυασμό με το μοντέλο Claude της Anthropic, λειτουργεί ως ένας διαδραστικός πίνακας ανάλυσης δεδομένων για τις επιχειρήσεις στο Ιράν.

«Ο λόγος που τα μοντέλα “frontier” είναι τόσο σημαντικά – η τεχνολογική τομή του τελευταίου ενάμιση έτους – έγκειται στο ότι πέρασαν από την απλή σύνοψη δεδομένων στην αιτιολόγηση (reasoning)», δήλωσε ο Louis Mosley, επικεφαλής της Palantir για το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ευρώπη.

Αυτή η ικανότητα των μοντέλων AI να «σκέφτονται» – δηλαδή να αναλύουν ένα πρόβλημα βήμα προς βήμα – επέτρεψε ένα «τεράστιο άλμα στον όγκο και την ταχύτητα λήψης αποφάσεων από το στρατιωτικό προσωπικό» κατά τη διάρκεια σύνθετων πολεμικών επιχειρήσεων, συμπλήρωσε ο ίδιος.

Ωστόσο, οι ίδιες τεχνολογίες που υπόσχονται να επιταχύνουν τις στρατιωτικές αποφάσεις, εγείρουν έντονες ανησυχίες σχετικά με τον έλεγχο και την εποπτεία.

Η αντιπαράθεση οξύνθηκε μετά από μια πρόσφατη διένεξη μεταξύ της Anthropic και του Πενταγώνου για τα όρια της στρατιωτικής χρήσης AI, αναδεικνύοντας πόσο ευαίσθητο παραμένει το ζήτημα της χρήσης τέτοιων μοντέλων στη μάχη.

Ο βομβαρδισμός ενός δημοτικού σχολείου θηλέων στη Μινάμπ, στο νότιο Ιράν, υπογραμμίζει τους θανάσιμους κινδύνους που κρύβουν οι στόχοι που παράγονται ταχύτατα ή χωρίς επαρκή έλεγχο, αν και παραμένει ασαφές εάν και σε ποιο βαθμό ενεπλάκησαν συστήματα AI στη συγκεκριμένη επιχείρηση.

Καθώς οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επεδίωκαν να πλήξουν τους θεσμούς του καθεστώτος, χτύπησαν περισσότερα από 20.000 μη στρατιωτικά κτίρια – εκ των οποίων τα 17.353 ήταν κατοικίες – σύμφωνα με την ιρανική Ερυθρά Ημισέληνο.

«Ο βομβαρδισμός του σχολείου θηλέων μού δίνει την αίσθηση ότι το κτίριο βρισκόταν στη λίστα των στόχων για χρόνια. Κι όμως, αυτό διέφυγε· το ερώτημα είναι πώς;» δήλωσε πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος του αμερικανικού στρατού, ο οποίος ζήτησε να διατηρήσει την ανωνυμία του.

«Φταίει μια μηχανή; Ένας άνθρωπος; Θα ήθελα να πιστεύω ότι η AI μπορεί, θεωρητικά, να επισημαίνει τέτοια σφάλματα. Δυστυχώς, το πεδίο της μάχης δεν είναι ποτέ τόσο “αποστειρωμένο” όσο η τεχνολογία που σχεδιάζεται γι’ αυτό».

«Αν εξετάσουμε την εκστρατεία κατά του ISIS, η συμμαχία έπληξε περίπου 2.000 στόχους κατά τους πρώτους έξι μήνες των επιχειρήσεων σε Ιράκ και Συρία», δήλωσε η Jessica Dorsey, ερευνήτρια για τη χρήση της AI και το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο στο Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης.

«Συγκρίνετε τώρα αυτό με τις αναφορές για την τρέχουσα εκστρατεία, όπου ο ίδιος αριθμός πληγμάτων (από τις ΗΠΑ), σημειώθηκε μέσα σε μόλις τέσσερις ημέρες. Αυτό καταδεικνύει το μέγεθος και την ταχύτητα εκτέλεσης των εντολών έναντι στόχων».

Κατά τη διάρκεια μιας ενεργής στρατιωτικής επιχείρησης, όπως η Operation Epic Fury στο Ιράν, η πλατφόρμα Maven της Palantir λειτουργεί ως ο «ψηφιακός εγκέφαλος». Υποστηρίζει ολόκληρη τη λεγόμενη «αλυσίδα εξόντωσης» (kill chain) – τη διαδικασία, δηλαδή, εντοπισμού και πλήγματος ενός στόχου κατά τη διάρκεια της μάχης.

Αυτή η διαδικασία καλύπτει τα πάντα: από την αναγνώριση και την ιεράρχηση του στόχου, μέχρι την επιλογή του κατάλληλου όπλου και, τελικά, την αξιολόγηση της ζημιάς μετά την επίθεση.

Παραδοσιακά, οι «αλυσίδες εξόντωσης» απαιτούσαν την εκτύπωση εγγράφων και την αναμονή για μελέτη και έγκριση από έναν ανώτερο διοικητή. «Εκείνες οι παλαιότερες διαδικασίες μετρούνταν σε ώρες ή και ημέρες», ανέφερε ένας ειδικός στην αμυντική τεχνολογία που ζήτησε να παραμείνει ανώνυμος. «Ο σκοπός της AI είναι να συμπτύξει αυτόν τον χρόνο σε δευτερόλεπτα και λεπτά, καθιστώντας τον σχεδόν ακαριαίο».

Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs) – η τεχνολογία στην οποία βασίζονται συστήματα όπως το Claude και το ChatGPT – αποδεικνύονται εξαιρετικά αποτελεσματικά στη σύνταξη εκτενών καταλόγων με στόχους.

Σύμφωνα με τη Sophia Goodfriend, ερευνήτρια τεχνολογίας και στρατιωτικών θεμάτων στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, η μέθοδος αυτή υπερτερεί των παραδοσιακών ανθρώπινων διαδικασιών, που είναι συγκριτικά πιο αργές και επίπονες.

«Ξεπερνά οτιδήποτε έχουμε δει στο παρελθόν», σημειώνει η ίδια, «επιτρέποντας στους στρατούς να επιχειρούν με πρωτοφανή ταχύτητα και κλίμακα στις αεροπορικές στοχοποιήσεις».

Έως τον Μάιο του 2025, το σύστημα Maven χρησιμοποιούνταν ήδη από περισσότερους από 20.000 χρήστες σε 35 στρατιωτικές μονάδες στο πεδίο, βάσει δηλώσεων του Αντιναυάρχου Frank Whitworth, διευθυντή της Εθνικής Υπηρεσίας Γεωχωρικών Πληροφοριών (National Geospatial-Intelligence Agency) των ΗΠΑ.

Σήμερα, αμυντικοί ερευνητές εκτιμούν ότι ο αριθμός αυτός πλησιάζει τους 50.000 εντός των ΗΠΑ, ενώ και το ΝΑΤΟ έχει προχωρήσει σε συμφωνία για τη χρήση του Maven εντός του 2025.

Ο Whitworth τόνισε τον Μάιο πως ο στόχος είναι η χρήση της AI για λήψη «1.000 αποφάσεων υψηλής ποιότητας ανά μία ώρα», επιλέγοντας ή απορρίπτοντας στόχους στο πεδίο της μάχης.

Παράλληλα, υπογράμμισε την ταχύτατη επέκταση της Palantir εντός του Πενταγώνου, με τη βάση χρηστών να έχει υπερδιπλασιαστεί μέσα στους πρώτους πέντε μήνες του 2025.

Άλλες μορφές Τεχνητής Νοημοσύνης, όπως η αυτόνομη πλοήγηση και η υπολογιστική όραση (computer vision), έχουν επίσης χρησιμοποιηθεί ευρέως σε εμπόλεμες ζώνες στο Ιράν, τη Γάζα και την Ουκρανία τα τελευταία χρόνια.

Ο Fabian Hoffmann, ειδικός στους πυραύλους στο Oslo Nuclear Project, επισήμανε πως είναι πολύ πιθανό το λογισμικό αναγνώρισης εικόνας μέσω AI να βοηθά το Ισραήλ και τις ΗΠΑ στον ταχύτατο εντοπισμό εκτοξευτών βαλλιστικών πυραύλων και άλλων στρατιωτικών μέσων, αναλύοντας πλάνα από κατασκοπευτικά drones.

Αυτό θα βοηθούσε να ξεπεραστεί ένα σημαντικό «σημείο συμφόρησης», καθώς παλαιότερα οι στρατιώτες έπρεπε να παρακολουθούν χειροκίνητα τις καταγραφές από τα drones επί ώρες, πρόσθεσε ο Hoffman. «Αυτό ήταν εξαιρετικά δύσκολο, αλλά πλέον, με τα drones και την AI, γίνεται σαφώς ευκολότερο», είπε, σημειώνοντας πως αυτό ίσως εξηγεί την επιτυχία τους στην εξουδετέρωση των ιρανικών πυρών.

Στο Ιράν, η AI ενδέχεται να έχει ήδη συμβάλει στον εντοπισμό εκθετικά περισσότερων στόχων σε σύγκριση με προηγούμενους πολέμους, ανέφερε η Dorsey από το Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης.

Αυτοί οι στόχοι μπορεί να προϋπήρχαν ή να παρήχθησαν ταχύτατα από συστήματα AI, γεγονός που εγείρει σοβαρές ανησυχίες για το πόσο σχολαστικά ελέγχθηκαν, όπως ορίζει ο νόμος, συμπλήρωσε η ίδια.

«Πώς μπορείς να οριοθετήσεις επαρκώς ένα σύστημα που κάνει 37 εκατομμύρια υπολογισμούς το δευτερόλεπτο; Πώς θα μπορούσες έστω και να ιχνηλατήσεις κάτι τέτοιο;» δήλωσε η Dorsey. «Είναι δυνατόν να ασκηθεί ουσιαστικός ανθρώπινος έλεγχος και να υπάρξει ορθή κρίση, ανάλογα με το πλαίσιο της επιχείρησης, σε αποφάσεις που παράγονται από τέτοια συστήματα;».

Επιπρόσθετες πληροφορίες από τους Chris Campbell, Joe Miller, Sylvia Pfeifer, Cristina Criddle και John Paul Rathbone