Είναι οι ενεργειακές κοινότητες η λύση στην ενεργειακή κρίση;

Από την αρχή του πολέμου στο Ιράν γινόμαστε μάρτυρες ενός ράλι στις τιμές της ενέργειας, τις οποίες η κυβέρνηση ευελπιστεί να διαχειριστεί με ημίμετρα. Η ενεργειακή κρίση έδειξε με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο την ευαλωτότητα των ενεργειακών συστημάτων της Ευρώπης. Η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα οδήγησε σε εκτίναξη των τιμών και σε ένα κύμα αβεβαιότητας για νοικοκυριά.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο ένα διαφορετικό μοντέλο, ένας συνεργατικός τρόπος διαχείρισης της ενέργειας και της ταξικής ενεργειακής φτώχειας, οι ενεργειακές κοινότητες.

Τι είναι, όμως, οι ενεργειακές κοινότητες;

Ουσιαστικά οι ενεργειακές κοινότητες είναι συνεταιρισμοί μέσω των οποίων πολίτες, δήμοι και μικρομεσαίες επιχειρήσεις μπορούν να συνδημιουργήσουν και να συνεπενδύσουν σε ένα τοπικό έργο ανανεώσιμων πηγών ενέργειας παράγοντας τη δική τους ενέργεια και αποκτώντας ένα επίπεδο ανεξαρτησίας από τις διεθνείς αγορές και τους μεγάλους παίχτες ενέργειας.

Όπως εξηγεί στο NEWS 24/7 υπεύθυνος Πολιτικής στην Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Ενεργειακών Κοινοτήτων, REScoop.eu, και στην Electra Energy, Χρήστος Βρεττός, οι ενεργειακές κοινότητες δραστηριοποιούνται σε όλους τους τομείς της ενεργειακής αγοράς, δηλαδή μπορούν να φτιάξουν έργα όπως π.χ. φωτοβολταϊκά ή αιολικά και να παράγουν έτσι τη δική τους ενέργεια αλλά μπορούν να κάνουν και δράσεις γύρω από την εξοικονόμηση ενέργειας, όπως ενημερωτικές δράσεις, να φτιάξουν φυλλάδια για να αυξήσουν την ευαισθητοποίηση.

Όπως σημειώνει ο κ. Βρεττός, “οι πρώτες κοινοτικές ανεμογεννήτριες που ανήκανε στις τοπικές κοινότητες χτίστηκαν στη Δανία τη δεκαετία του ‘70 ως αντίδραση -εν μέρει- στην τότε ενεργειακή κρίση που επικρατούσε λόγω των συγκρούσεων στην περιοχή του Κόλπου και είχαν πάλι διαταράξει την παροχή πετρελαίου”.

Το παράδειγμα της Ισπανίας

Έχει πολύ ενδιαφέρον να πάρουμε το παράδειγμα της Ισπανίας, η οποία ανακοίνωσε μέτρα ύψους 5 δις. ευρώ την προηγούμενη εβδομάδα. “Ουσιαστικά διευκόλυνε ρυθμιστικά τη συμμετοχή δήμων για να φτιάξουν ενεργειακές κοινότητες ή να μπουν σε υπάρχουσες. Και η ιδέα είναι ότι ο δήμος θα μπορούσε να εγκαταστήσει φωτοβολταϊκά σε δημοτικά κτήρια και σε αυτά θα μπορούν να συμμετέχουν οικονομικά και πολίτες και θα μπορούν να μοιράζονται τοπικά την παραγόμενη ενέργεια, κάτι το οποίο θα έχει άμεσο όφελος λογαριασμό σε βάθος χρόνου δύο μηνών“, σημειώνει ο κ. Βρεττός.

Παράλληλα, με τα νέα μέτρα η Μαδρίτη διευκολύνει τη συλλογική ιδιοκατανάλωση ενέργειας σε τοπικό επίπεδο, ενώ δεσμεύεται να δημοσιεύσει νέο, ολιστικό νομικό πλαίσιο υποστήριξης για ενεργειακές κοινότητες εντός 3 μηνών.

“Αν η κυβέρνηση ήθελε πραγματικά να ενδυναμώσει τους πολίτες και τους δήμους, θα έβγαζε ένα άμεσο μέτρο στο οποίο θα έλεγε ότι επιταχύνει και χρηματοδοτεί τέτοιες εγκαταστάσεις, ώστε κάθε δήμος, μαζί με πολίτες -ανάμεσά τους και τους ευάλωτους που έχει στα κοινωνικά μητρώα- να φτιάξουν κοινότητες σε τοπικό επίπεδο, να βάλουν φωτοβολταϊκά στις ταράτσες και να μοιράζονται την ενέργεια. Αυτό είναι ένα άμεσο και έμπρακτο μέτρο που θα μπορούσε να δουλέψει για την Ελλάδα και λόγω ηλιοφάνειας και λόγω αστικού ιστού”, λέει ο Χρήστος Βρεττός, προσθέτοντας πως “με τη μείωση των ΦΠΑ στα καύσιμα δεν φέρεις κάποια λύση στην ενεργειακή κρίση. Αντίθετα, οι πλούσιοι που -κατά βάση- καταναλώνουν περισσότερο πετρέλαιο, επωφελούνται περισσότερο”.

Τι έχουν κάνει ενεργειακές κοινότητες σε άλλες χώρες από την αρχή του πολέμου;

Από την αρχή του πολέμου η συμβολή των ενεργειακών κοινοτήτων στην προσιτότητα και την ενεργειακή ασφάλεια αποτέλεσε ένα μείζων ζήτημα. Διάφορες ενεργειακές κοινότητες ανά την Ευρώπη έλαβαν έκτακτα μέτρα για να προστατέψουν τα μέλη τους.

Μερικά παραδείγματα έρχονται από τη γειτονική Ιταλία, με τον εθνικό συνεταιριστικό προμηθευτή, “enostra”, να προσφέρει σε ολοένα και περισσότερα μέλη της σταθερή τιμή ηλεκτρικής ενέργειας αλλά και έκπτωση σε όσους μετατοπίζουν την κατανάλωσή τους σε ώρες της ημέρας με υψηλή διαθεσιμότητα ανανεώσιμων πηγών στο δίκτυο.

Η βελγική “Ecopower” διατηρεί τις τιμές όσο το δυνατόν πιο σταθερές, βασιζόμενη στο πραγματικό κόστος παραγωγής των δικών της εγκαταστάσεων, ενώ παρέχει υβριδικό σύστημα τιμολόγησης και προσωρινή διακοπή νέων συμβολαίων για να αποφευχθεί η αγορά ακριβής ενέργειας

Τι γίνεται στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα έχουμε τον νόμο του 2018 (ν.4513/2018 «Ενεργειακές Κοινότητες και άλλες διατάξεις») και τώρα έχουν δημιουργηθεί πάνω από 1.700 τέτοιες κοινότητες.

Άλλωστε, η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπολογίζει ότι μέσω της συμμετοχής σε μια ενεργειακή κοινότητα ένα μέσο νοικοκυριό στην Ευρώπη μπορεί να γλιτώσει έως και 1.100 ευρώ τον χρόνο.

Όπως σχολιάζει ο κ. Βρεττός, αυτό μπορεί να γίνει ποικιλοτρόπως. “Το πιο συχνό είναι το μοντέλο της τοπικής συλλογικής ιδιοκατανάλωσης. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι 40 άτομα στο Χαλάνδρι φτιάχνουμε ένα φωτοβολταϊκό και το εγκαθιστούμε στην ταράτσα ενός μεγάλου κτηρίου, βάζουμε και μια μπαταρία και έτσι η ενέργεια που παράγεται συμψηφίζεται με την ενέργεια στους λογαριασμούς μας, αυτή που καταναλώνουμε στα σπίτια μας”.

Μερικά παραδείγματα στην Ελλάδα

Η Ενεργειακή Κοινότητα “Υπερίων”, η πρώτη μη κερδοσκοπική ενεργειακή κοινότητα λαϊκής βάσης στην Αθήνα, έχει εγκαταστήσει ένα φωτοβολταϊκό ισχύος 500kWh στην Κορινθία, όπου εξυπηρετεί 121 μέλη, κυρίως φυσικά πρόσωπα, κάποιες μικρομεσαίες επιχειρήσεις, όπως ένα laundry shop, ένα ταξιδιωτικό γραφείο, κάποιες ΜΚΟ και παρέχει το 5% όλης της ενέργειας από το πάρκο δωρεάν σε 9 ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά και σε μια κοινωνική κουζίνα.

Αντίστοιχα, η “Μινώα”, που είναι η μεγαλύτερη Ενεργειακή Κοινότητα στην Ελλάδα, και έχει περίπου 4 MW έχει μία ρήτρα ότι δίνει δωρεάν ένα κομμάτι της παραγωγόμενης ενέργειας σε ευάλωτα νοικοκυριά.

“Είμαστε στη μέση της ενεργειακής μετάβασης και μία τέτοια προσέγγιση, πραγματικά από τα κάτω προς τα πάνω, θα έπαιρνε και τον πολίτη από το χέρι και θα την νομιμοποιούσε γιατί ακριβώς οι πολίτες θα είχαν άμεσο όφελος από αυτήν.  Είναι ξεκάθαρο θέμα πολιτικής βούλησης η ενίσχυση αυτών των πρωτοβουλιών. Υπήρχε ένα πρόγραμμα χρηματοδότησης δήμων από το Ταμείο Ανάκαμψης για να δημιουργήσουν ενεργειακές κοινότητες αλλά το κατήργησαν, γιατί είπαν ότι δεν θα προλάβαιναν με τις προθεσμίες για να το υλοποιήσουν”, λέει ο Χρήστος Βρεττός.