“Δεν υπάρχουν νικητές”: ΗΠΑ και Ιράν προχωρούν σε μια εύθραυστη εκεχειρία

Σε μια μέρα γεμάτη δραματικές εναλλαγές, ο Ντόναλντ Τραμπ πέρασε από την προειδοποίηση ότι “ολόκληρος ο πολιτισμός του Ιράν θα αφανιστεί απόψε”, στη δήλωση πως αποτελεί “τιμή το γεγονός ότι αυτό το μακροχρόνιο πρόβλημα πλησιάζει σε μια λύση”.

Λιγότερο από δύο ώρες πριν εκπνεύσει η διορία που είχε θέσει ο Αμερικανός πρόεδρος στην Ισλαμική Δημοκρατία – να ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ, αλλιώς θα βομβαρδιζόταν μέχρι να επιστρέψει στην “εποχή του λίθου” – ο Τραμπ συμφώνησε σε μια εκεχειρία δύο εβδομάδων, σταματώντας τον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν.

Βασική προϋπόθεση ήταν η συναίνεση της Τεχεράνης για την άμεση επαναλειτουργία της κρίσιμης θαλάσσιας οδού. Το de facto κλείσιμο των Στενών είχε πυροδοτήσει τη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση των τελευταίων δεκαετιών, εκτινάσσοντας την τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ πάνω από τα 4 δολάρια το γαλόνι και αποτελώντας μια διαρκώς αυξανόμενη απειλή για τον ίδιο τον Τραμπ.

Λίγο αργότερα, το ισλαμικό καθεστώς ανακοίνωσε την αποδοχή της εκεχειρίας, επιτρέποντας την ασφαλή διέλευση από τα Στενά “κατόπιν συντονισμού” με τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις – την ίδια ακριβώς δύναμη που κρατούσε τη θαλάσσια οδό σε καθεστώς ομηρίας.

Τελικά, τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ιράν υποχώρησαν την τελευταία στιγμή, την ώρα που φαίνονταν έτοιμοι για μια επικίνδυνη κλιμάκωση χωρίς προηγούμενο. Ωστόσο, ακόμα και αν αντέξει, πρόκειται για μια εύθραυστη ανακωχή και όχι για το οριστικό τέλος ενός πολέμου μεταξύ αντιπάλων που χωρίζονται από βαθιά καχυποψία μετά από σχεδόν μισό αιώνα εχθροπραξιών.

“Οι αρχικές θέσεις απέχουν παρασάγγας, αλλά παραμένουν αρχικές θέσεις”, δήλωσε ο Μάθιου Σάβιλ, διευθυντής στρατιωτικών επιστημών της δεξαμενής σκέψης Rusi. “Ο Τραμπ είναι αρκετά ευέλικτος. Οι Ιρανοί ίσως αναγκαστούν να “καταπιούν” κάποιους συμβιβασμούς, καθώς είναι εξαιρετικά πιεσμένοι”.

“Όλα τα ενδεχόμενα είναι ανοιχτά”, πρόσθεσε ο Σάβιλ. “Είτε κάποιος συμβιβασμός, είτε η επανέναρξη σφοδρών συγκρούσεων, είτε μια χαοτική και μακροχρόνια διαπραγμάτευση, όπου κάθε πλευρά θα διατείνεται ότι πέτυχε τους στόχους της, ενώ στην πραγματικότητα θα επιστρέψουμε σε μια αντιπαράθεση χαμηλής έντασης”.

Ο Τραμπ, εμφανώς απεγνωσμένος να σβήσει τις φλόγες μιας κρίσης που ο ίδιος και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου πυροδότησε, εξαπολύοντας την επίθεση στις 28 Φεβρουαρίου, θα ισχυριστεί ότι η στρατηγική που ακολουθεί στα όρια του πολέμου εξανάγκασε το Ιράν για άνοιγμα των Στενών, έφερε την πτώση των τιμών της ενέργειας και την ανάκαμψη των αγορών.

Άλλοι, ωστόσο, θα επισημάνουν ότι αυτό το κομβικό στρατηγικό σημείο του Κόλπου λειτουργούσε υποδειγματικά πριν ξεσπάσει η σύγκρουση.

Στο μεταξύ, το ισλαμικό καθεστώς έπραξε αυτό που αρνιόταν κατηγορηματικά μέχρι πρότινος: συμφώνησε σε προσωρινή εκεχειρία και στην επαναλειτουργία των Στενών – του κυριότερου μοχλού πίεσής του – χωρίς να λάβει εγγυήσεις για οριστικό τερματισμό του πολέμου, καταβολή αποζημιώσεων ή άρση των κυρώσεων.

Αυτό ενδεχομένως αντικατοπτρίζει το σφυροκόπημα που έχει υποστεί η Ισλαμική Δημοκρατία, με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να έχουν πλήξει δεκάδες χιλιάδες στόχους κατά τη διάρκεια των εχθροπραξιών.

Τις τελευταίες ημέρες, οι ισραηλινοί βομβαρδισμοί έπληξαν την καρδιά του βιομηχανικού της ιστού – χαλυβουργεία, πετροχημικές εγκαταστάσεις, ερευνητικά κέντρα, γέφυρες και σιδηροδρόμους – ενώ ο Τραμπ απειλούσε να ισοπεδώσει το σύνολο του ενεργειακού της δικτύου αν τα Στενά παρέμεναν κλειστά.

Ωστόσο, ένας ακόμη παράγοντας αποδείχθηκε καθοριστικός στους υπολογισμούς της Τεχεράνης: η απόφαση του προέδρου να αποδεχθεί, τουλάχιστον επί του παρόντος, το σχέδιο 10 σημείων του Ιράν για τον οριστικό τερματισμό της σύγκρουσης, το οποίο ο Αμερικανός ηγέτης χαρακτήρισε ως “βιώσιμη βάση για διαπραγματεύσεις”.

Σύμφωνα με την ιρανική πλευρά, το σχέδιο αυτό προβλέπει την άρση όλων των κυρώσεων κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας, την αποδέσμευση των κεφαλαίων από το πετρέλαιο που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό, την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από τις βάσεις της περιοχής και τον τερματισμό των επιχειρήσεων του Ισραήλ κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο – του κυριότερου εντολοδόχου του Ιράν – σημείο στο οποίο το Ισραήλ έχει ήδη προβάλει αντιρρήσεις. Κρίσιμο είναι, επίσης, ότι περιλαμβάνει τη “ρυθμιζόμενη διέλευση” από τα Στενά, υπό τον συντονισμό των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων.

Αν το Ιράν είχε θέσει τέτοιους όρους πριν από τον πόλεμο, θα είχαν απορριφθεί ως μια ανεξέλεγκτη λίστα ευχολογίων.
Τώρα, ο απρόβλεπτος πρόεδρος, ο οποίος συγκέντρωσε στη Μέση Ανατολή τη μεγαλύτερη αμερικανική στρατιωτική ισχύ των τελευταίων δεκαετιών απαιτώντας την “άνευ όρων παράδοση” του καθεστώτος, εμφανίζεται πλέον διατεθειμένος να συζητήσει, τουλάχιστον, κάποιες από αυτές τις αξιώσεις.

Στην ανάρτησή του στο Truth Social για την ανακοίνωση της εκεχειρίας, ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι “υπήρξε συμφωνία σχεδόν σε όλα τα επίμαχα σημεία του παρελθόντος”.

Δεν έκανε την παραμικρή αναφορά στο πυραυλικό οπλοστάσιο ή το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν – που αποτελούσαν τα κύρια προσχήματα για την κήρυξη του πολέμου – και δήλωσε ότι οι στρατιωτικοί στόχοι των ΗΠΑ εκπληρώθηκαν. Κι αυτό, παρά το γεγονός ότι το λαβωμένο ισλαμικό καθεστώς συνεχίζει να κρατά τα Στενά σε καθεστώς ομηρίας και να εξαπολύει πυραύλους και drones κατά του Κόλπου και του Ισραήλ.

Οι Άραβες σύμμαχοι των ΗΠΑ, που δέχθηκαν το κύριο πλήγμα των ιρανικών αντιποίνων, θα αναπνεύσουν με ανακούφιση, ελπίζοντας ότι η απειλή για τις ενεργειακές τους υποδομές απομακρύνθηκε, προς το παρόν. Η αγωνία τους για την απάντηση της Τεχεράνης, σε περίπτωση που ο Τραμπ άρχιζε να βομβαρδίζει τους ηλεκτροπαραγωγικούς σταθμούς της χώρας, ήταν κάτι παραπάνω από έκδηλη.

Ωστόσο, τα κράτη του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν, αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό την επόμενη μέρα. Παραμένουν εγκλωβισμένα ανάμεσα στην επιθυμία για τερματισμό των εχθροπραξιών και στον φόβο ότι ο Τραμπ θα αποσυρθεί από τη σύγκρουση, αφήνοντάς τα να διαχειριστούν ένα λαβωμένο, αλλά ακόμη πιο στρατοκρατικό καθεστώς στο κατώφλι τους.

Αν και είχαν συμβουλεύσει τον Τραμπ να μην εξαπολύσει τον πόλεμο, από τη στιγμή που οι συγκρούσεις ξεκίνησαν, το Ριάντ και το Άμπου Ντάμπι προσδοκούσαν από τις ΗΠΑ να πλήξουν καίρια το οπλοστάσιο πυραύλων και drones της Τεχεράνης, εξουδετερώνοντας μια απειλή που το καθεστώς χρησιμοποίησε με τόσο ολέθρια αποτελέσματα.

Επιπλέον, θα ανησυχούν για το ενδεχόμενο ο Τραμπ να επιτρέψει στην Τεχεράνη να διατηρήσει κάποιου είδους έλεγχο ή να επιβάλει “διόδια” διέλευσης στα Στενά – μια θαλάσσια οδό ζωτικής σημασίας για τις εξαγωγές ενέργειας και το εμπόριό τους.

Πολλοί στον Κόλπο θα εκλάβουν αυτόν τον πόλεμο ως την απόλυτη ανάδειξη των χειρότερων πτυχών του απρόβλεπτου προέδρου, αλλά και των ορίων που έχει η δυνατότητά τους να τον επηρεάσουν.

Πλέον, τα πάντα θα κριθούν από τις διαπραγματεύσεις που διεξάγονται με τη μεσολάβηση του Πακιστάν και αναμένεται να ξεκινήσουν στο Ισλαμαμπάντ την Παρασκευή.

Το ισλαμικό καθεστώς προειδοποίησε ότι προσέρχεται στο τραπέζι των συνομιλιών με βαθιά δυσπιστία προς τις ΗΠΑ. Όπως ήταν αναμενόμενο, η Τεχεράνη διατείνεται ότι η Ουάσιγκτον “συνθηκολόγησε μπροστά στην αποφασιστικότητα του ιρανικού έθνους”, αφού πρώτα άντεξε την ολομέτωπη επίθεση από τις δύο ισχυρότερες στρατιωτικές δυνάμεις του πλανήτη.

Ωστόσο, ακόμα και αν ο Τραμπ υποχωρήσει σε ορισμένες από τις απαιτήσεις του καθεστώτος, η Ισλαμική Δημοκρατία παραμένει σε εξαιρετικά κρίσιμη κατάσταση.

Βρίσκεται αντιμέτωπη με μια παρατεταμένη και ολοένα βαθύτερη κρίση νομιμοποίησης στο εσωτερικό της, ενώ καλείται να διαχειριστεί την τεράστια πρόκληση της ανοικοδόμησης μιας καταρρακωμένης οικονομίας.

Μετά τον πόλεμο των 12 ημερών που εξαπέλυσε το Ισραήλ κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας τον περασμένο Ιούνιο, η παροδική εθνικιστική συσπείρωση εξανεμίστηκε ταχύτατα.

Οι μαζικές αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις του Δεκεμβρίου και του Ιανουαρίου, οι οποίες πυροδοτήθηκαν από την οικονομική δυσπραγία που επιδείνωσε η σύγκρουση, κατεστάλησαν μόνο μετά από μια αιματηρή επιχείρηση καταστολής που στοίχισε τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους.

“Η ικανότητα του Ιράν να διατηρήσει τη συνοχή του και να ανταποδώσει τα πλήγματα ενδέχεται να ενίσχυσε τη διαπραγματευτική του θέση”, δήλωσε η Σάναμ Βακίλ του think tank, Chatham House. “Όμως, δεν υπάρχουν νικητές. Σε αυτόν τον πόλεμο, όλοι βγήκαν χαμένοι”.