Πολλαπλές επιλογές σε προϊόντα και υπηρεσίες ρεύματος έχουν οι καταναλωτές

Ώριμη με χρόνια ωστόσο προβλήματα που φτάνουν να παίρνουν μέχρι και δομικές διαστάσεις, χαρακτηρίζεται πλέον η λιανική αγορά ρεύματος στην Ελλάδα με την βασική ποιοτική διαφορά και συνάμα τεκμήριο ωριμότητας να αποτελεί η δυνατότητα για ενεργότερη συμμετοχή τόσων των προμηθευτών όσο και των καταναλωτών στην πορεία εξέλιξης του κλάδου.

Ειδικότερα, όπως επισήμανε μεταξύ άλλων, ο Διευθυντής Πελατών Δικτύου του ΔΕΔΔΗΕ, Δημήτρης Τσαλέμης, μιλώντας στο συνέδριο Power & Gas Forum, «η αγορά έχει περάσει πλέον σε μια περίοδο ωρίμανσης πράγμα που δεν αφορά μονάχα τα περισσότερα προϊόντα και τους περισσότερους προμηθευτές που υπάρχουν αλλά και το γεγονός ότι οι ίδιοι οι καταναλωτές αρχίζουν να έχουν περισσότερες επιλογές. Έχουν δυναμικές επιλογές, δηλαδή μπορούν να είναι ενεργοί οι ίδιοι οι καταναλωτές κι όχι απλά να επιλέγουν ανάμεσα σε ένα κυμαινόμενο ή σταθερό τιμολόγιο».

Την ίδια στιγμή, ο ρόλος του καταναλωτή αλλάζει μέσω της αυτοπαραγωγής και αυτοκανάλωσης. «Γίνεται ο ίδιος ευέλικτος όσον αφορά τις ανάγκες του. Είμαστε σε μια μετάβαση προς την αγορά των ενεργών επιλογών και απαραίτητο στοιχείο αυτής της μετάβασης είναι όντως οι έξυπνοι μετρητές».

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο πρόεδρος του Ελληνικού Συνδέσμου Εταιρειών Προμήθειας Ενέργειας (ΕΣΠΕΝ), Αναστάσιος Λωσταράκος επισήμανε ότι «η αγορά έχει μπει σε φάση ωρίμανσης πλέον. Τα επιχειρηματικά σχήματα που υφίστανται, εδραιώνονται ακόμα περισσότερο. Διευρύνεται διαρκώς η γκάμα των προϊόντων και των υπηρεσιών στο μέτρο του δυνατού και δεδομένης της φάσης της αγοράς».

Συμπλήρωσε δε πως πλέον το άνοιγμα της αγοράς βασίζεται πολύ περισσότερο στις πρωτοβουλίες που αναλαμβάνουν οι προμηθευτές και στις παραγωγικές επενδύσεις που υλοποιούν, πράγμα που θα πρέπει να συνεχιστεί περαιτέρω. «Η αγορά έχει ωριμάσει» ανέφερε χαρακτηριστικά για να προσθέσει ότι η εν λόγω πραγματικότητα γεννά με την σειρά της και την ανάγκη να ξεπεραστούν «παθογένειες» και προβλήματα που καταλήγουν να συνιστούν τροχοπέδη, εμποδίζοντας την όλη εξέλιξη του κλάδου.

Υπό αυτό το πρίσμα, η «επόμενη μέρα» της αγοράς θα προκύψει υποχρεωτικά σε συνέχεια της συνεργασίας των εμπλεκόμενων μερών είτε πρόκειται για φορείς της Πολιτείας είτε πρόκειται για φορείς της αγοράς με ενιαία κατεύθυνση να αποτελεί η συμμόρφωση της αγοράς με τις νέες τάσεις και δυνατότητες που προκύπτουν από την ανάπτυξη και ενσωμάτωση νέων τεχνολογικών λύσεων.

Με άλλα λόγια, όπως τόνισε ο κ. Λωσταράκος «πρέπει να συνδυάσουμε την τεχνολογική και εμπορική ετοιμότητα των προμηθευτών με την επιχειρησιακή ικανότητα των Διαχειριστών» με το «σχήμα» να συμπληρώνει η έμπρακτη βούληση της Πολιτείας «για την διεύρυνση της περιμέτρου της δραστηριότητάς μας».

Ένα απτό παράδειγμα που αποτυπώνει την ισχύουσα «αντιφατικότητα» της αγοράς με την δυνατότητα να αδυνατεί να «μεταφραστεί» σε βιώσιμη πραγματικότητα, αποτελεί η περίπτωση του on-bill financing.

Παραμένει ερωτηματικό, όπως τόνισε, μεταξύ άλλων, ο Διευθυντής Ρυθμιστικών Υποθέσεων της NRG Βασίλης Ζούβιας, πώς θα αποκρυσταλλωθεί η συμμετοχή των προμηθευτών στα σχέδια του on-bill financing με την τρέχουσα «εικόνα» να αποκαλύπτει από την μία, εν δυνάμει μια διεύρυνση των δραστηριοτήτων του κλάδου και από την άλλη να «σημαδεύεται» από παθογένειες που καθιστούν κάθε βήμα προς αυτή την κατεύθυνση εξαιρετικά αμφίβολο και επίφοβο τόσο για τους προμηθευτές όσο και για την αγορά εν γένει.

Η «ρίζα» του προβλήματος εδράζεται στο θέμα του ενεργειακού τουρισμού με τον κ. Ζούβια να υπογραμμίζει χαρακτηριστικά ότι «δεν μπορώ να φανταστώ πως εμείς ως προμηθευτές θα πάμε να συνομολογήσουμε πρόσθετους όρους για την παροχή πρόσθετων υπηρεσιών και προϊόντων προς τελικούς καταναλωτές, τα ποσά των οποίων θα εισπράττονται σε μακροπρόθεσμη βάση από τους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, όταν δεν έχει λυθεί το θεμελιώδες ζήτημα του ενεργειακού τουρισμού».

Το παραπάνω παράδειγμα αποτυπώνει την «δυστοκία» της λιανικής αγοράς ρεύματος με τις νέες τάσεις από την μία να είναι εδώ και προοδευτικά να μπαίνουν στην «ημερήσια διάταξη» προμηθευτών και καταναλωτών και από την άλλη την αγορά να δυσκολεύεται έως και να αδυνατεί «δομικά» καταρχήν να ενσωματώσει και να αφομοιώσει τα νέα δεδομένα και δευτερευόντως να μετρήσει βήματα προόδου που να αντιστοιχούν και να ταιριάζουν στην ιδιαίτερη φυσιογνωμία και «ταυτότητα» που διατηρεί ως «ελληνική αγορά λιανικής ρεύματος».

Ένα ακόμη παράδειγμα που αντανακλά την δομική αναντιστοιχία ανάμεσα στην «φόρμουλα» της επόμενης ημέρας και την τρέχουσα λειτουργία της αγοράς είναι η περίπτωση του τέλους ΕΡΤ με το αρμόδιο Υπουργείο, με πρόσφατη νομοσχέδιο, να καταλήγει να «θωρακίζει» νομικά, κατά παραποίηση της φύσης τους, τους προμηθευτές ως «έμμεσο φοροεισπρακτικό μηχανισμό», όπως χαρακτηριστικά επισήμανε ο κ. Ζούβιας.

Αναλυτικότερα, ο ίδιος αναφέρθηκε εκτενώς στο σχετικό θέμα σημειώνοντας ότι αν μία φορά πριν οι προμηθευτές υποδέχονταν και απέδιδαν το έτος ΕΡΤ, πλέον καλούνται να συντάσσουν μηνιαία και ετήσια obligation reports με την υποχρέωση για σύνταξη έκθεσης ορκωτών λογιστών πάνω σε αυτό το obligation.

Μάλιστα, όλο αυτό, όπως τόνισε, θεσπίστηκε την στιγμή που βασική κατεύθυνση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι η απόσυνδεση/αφαίρεση των μη ενεργειακών επιβαρύνσεων από τον λογαριασμό του ρεύματος τόσο για να μην διαστρεβλώνεται η «ενεργειακή εικόνα» του λογαριασμού εν καιρώ ενεργειακής μετάβασης όσο και γιατί η είσπραξη των τελών δεν σχετίζεται με την δραστηριότητα των προμηθευτών. «Είναι ένα ενδεικτικό παράδειγμα της διαφοράς νοοτροπίας ανάμεσα στην προσέγγιση της Κομισιόν και τις πρακτικές της ελληνικής Πολιτείας» υπογράμμισε σχετικά.

Τα 3 βασικά και διαχρονικά προβλήματα

Από εκεί και πέρα, όπως προαναφέρθηκε, η εγχώρια αγορά λιανικής ρεύματος «μαστίζεται» από διαχρονικά, πλέον, προβλήματα με τα κυριότερα να αποτελούν οι ληξιπρόθεσμες οφειλές των κακοπληρωτών, τα ελλείμματα στους διάφορους ειδικούς λογαριασμούς και οι ρευματοκλοπές με το σύνολο αυτών να καταλήγει να καταφέρνει ισχυρό αρνητικό αποτύπωμα τόσο στην αγορά εν συνόλω όσο και στην τελική χρέωση που φτάνει να πληρώσει ο τελικός καταναλωτής.

Ως γνωστόν, το πρώτο ζήτημα σχετίζεται με τον ενεργειακό τουρισμό με τον πρόεδρο του ΕΣΠΕΝ να καλεί το ΥΠΕΝ να πάρει τις σχετικές αποφάσεις όντας πλέον σε ένα σημείο που έχουν προηγηθεί σχετικές διαβουλεύσεις, έχει διαμορφωθεί ένα κείμενο ευρείας αποδοχής και κάθε πρόσθετη καθυστέρηση επί του θέματος κρίνεται αδικαιολόγητη.

Ως προς το κομμάτι των ειδικών λογαριασμών και αναφερόμενος ειδικά στον ΕΛΥΚΩ, ο κ. Λωσταράκος επισήμανε δηκτικά ότι «αρχίζει να δημιουργείται μια αντίληψη στην Πολιτεία πως οι προμηθευτές μπορούν να προσφέρουν επικουρικά υπηρεσίες άτοκου δανεισμού». Ο ίδιος επενέφερε την εκκρεμότητα με την έκτακτη επιδότηση του Ειδικού Λογαριασμού ΥΚΩ με 200 εκατ. ευρώ από τον κρατικό προϋπολογισμό προκειμένου να μειωθεί το έλλειμμα που πλέον ξεπερνάει τα 500 εκατ. ευρώ. Από εκεί και πέρα, θα πρέπει να υπάρξει μια άμεση συνολική λύση με την έτερη προσέγγιση που θέλει για χρόνια ελλειμματικό τον ΕΛΥΚΩ μέχρι να αποδώσει τα «προσδοκώμενα» η διασύνδεση της Κρήτης, να απορρίπτεται από τους προμηθευτές ως «καταστρατήγηση» του χαρακτήρα του Λογαριασμού.

Τέλος το θέμα των ρευματοκλοπών και συνολικότερα των απωλειών του δικτύου παραμένει προς επίλυση με τις προτάσεις των προμηθευτών να εστιάζουν στην ανάληψη ευθύνης από τον ΔΕΔΔΗΕ στο βαθμό που του αναλογεί. Η εν λόγω προσέγγιση δεν συνιστά θεωρητικό σχήμα παρά έχει πρακτική διάσταση και αφορά στην διασύνδεση της διαχείρισης των απωλειών με το έσοδο του Διαχειριστή, με τον τελευταίο να θεωρείται ο πλέον υπεύθυνος για τις όποιες τεχικές και μη τεχνικές απώλειες λαμβάνουν χώρα.

«Θα πρέπει να υπάρχει μια ισχυρή δέσμη μέτρων προς τον ΔΕΔΔΗΕ που να συνδέεται με το επιτρεπόμενο έσοδό του προκειμένου να ενισχυθεί η ικανότητά του  στην αντιμετώπιση των ρευματοκλοπών και την ίδια στιγμή να τεθούν πολύ συγκεκριμένα ανώτατα όρια ως προς το επίπεδο των απωλειών κατά την οριστική εκκαθάριση», τόνισε ο κ. Λωσταράκος.

Σε κάθε περίπτωση οι προμηθευτές, όπως επισημάνθηκε, σχεδιάζουν να αξιοποιήσουν κάθε νόμιμο μέσο προκειμένου να μην επιβαρυνθούν αυτοί το «μάρμαρο» των απωλειών κατά πως έγινε για το έτος 2022 με το 2023 να παρουσιάζει λίγο έως πολύ ανάλογη προβληματική εικόνα με μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ συντελεστών και οριστικών εκκαθαρίσεων πράγμα που καταλήγει σε εκ των υστέρων πρόσθετο κόστος για τους προμηθευτές.

Στο μέτωπο των καταναλωτών, η διείσδυση των έξυπνων μετρητών θα επιφέρει τεκτονικές αλλαγές ως προς τις δυνατότητες του καταναλωτή να διαχειριστεί την καταναλισκόμενη ενέργεια, αξιοποιώντας το εργαλείο της «δυναμικής τιμολόγησης». Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία του ΔΕΔΔΗΕ, το «roll-out» των έξυπνων μετρητών βρίσκεται αυτή την στιγμή περί τις 1,4 εκατ. παροχές με μερίδιο 54% συνολικά επί της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας στη χώρα.

Χρειάζεται βέβαια να σημειωθεί ότι η προσοχή των καταναλωτών παραμένει στη σταθερή τιμολόγηση με την συγκεκριμένη κατηγορία να αντιπροσωπεύει πλέον το 30% της αγοράς έναντι 15% ένα χρόνο πριν όπως τόνισε, μεταξύ άλλων, ο Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής του ΕΣΠΕΝ Κώστας Παπαμιχαήλ. Ο ίδιος πρόσθεσε ότι η εν λόγω τάση δεν αναμένεται να ανακοπεί, ιδίως σε μια περίοδο που η αγορά δείχνει να αφήνει «πίσω της» την κανονικότητα για να «υποδεχτεί» τις επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή με ότι αυτό συνεπάγεται για την βασική της λειτουργία και τις τιμές.

Η πρότερη εμπειρία από την ενεργειακή κρίση του 2022, όπως σημείωσε ο Διευθυντής Παραγωγής & Διαχείρισης Ενέργειας της Volton, Γιώργος Παναγιώτου, δείχνει άνοδο των ληξιπρόθεσμων οφειλών σε τέτοιες περιόδους με «καταλύτη» να αποτελεί η διάρκεια της κρίσης και το διάστημα που θα χρειαστεί για την επαναφορά της αγοράς στα πρότερα επίπεδα, εφόσον βέβαια επιστρέψει σε αυτά.