Γιατί το Ορμούζ θα μας στοιχειώνει για καιρό μετά το τέλος του πολέμου

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ είναι ένα από τα πιο αναμενόμενα “απρόβλεπτα προβλήματα” στην ιστορία. Επί δεκαετίες, ακαδημαϊκοί και αναλυτές προειδοποιούσαν για το ενδεχόμενο το Ιράν, σε περίπτωση πολέμου, να “στραγγαλίσει” τη στενή αυτή υδάτινη δίοδο από την οποία περνά το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου.

Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε προειδοποιηθεί για τον κίνδυνο, καθώς οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ετοιμάζονταν για επίθεση. Όμως, ο Αμερικανός πρόεδρος προσπέρασε αυτές τις ανησυχίες, προβλέποντας ότι η Ισλαμική Δημοκρατία θα συνθηκολογούσε γρήγορα.

Μια σύγκρουση που ξεκίνησε με θολούς πολεμικούς στόχους, έχει πλέον έναν ξεκάθαρο και επιτακτικό σκοπό: να ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ. Η ειρωνεία – και το εξοργιστικό της υπόθεσης – είναι ότι ο μόνος λόγος που τα Στενά παραμένουν κλειστά είναι ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν εξαρχής αυτόν τον πόλεμο.

Ο Τραμπ δεν μπορεί απλώς να ανοίξει αυτό το κρίσιμο πέρασμα κηρύσσοντας τη νίκη και αποχωρώντας. Αντιθέτως, ο πόλεμος με το Ιράν – και ειδικά το ζήτημα του Ορμούζ – θα σφραγίσει το υπόλοιπο της θητείας του και θα στοιχειώσει τους διαδόχους του.

Κι αυτό γιατί το κλείσιμο των Στενών γεννά μια άμεση κρίση αλλά και ένα μακροπρόθεσμο στρατηγικό αδιέξοδο. Το τωρινό πρόβλημα είναι ότι όσο περισσότερο μένουν κλειστά, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος μιας παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης. Το μελλοντικό δίλημμα είναι ότι το Ιράν πλέον γνωρίζει πως ο έλεγχος των Στενών τού δίνει τη δυνατότητα να πνίξει την παγκόσμια οικονομία. Ακόμα κι αν χαλαρώσει τη λαβή του τώρα, μπορεί να την σφίξει ξανά οποιαδήποτε στιγμή στο μέλλον.

Τα εμπόδια για το εκ νέου άνοιγμα των Στενών είναι ήδη παραπάνω από φανερά. Το Ιράν δεν χρειάζεται καν να βυθίζει ή να αναχαιτίζει κάθε δεξαμενόπλοιο που επιχειρεί να διέλθει. Οι επιθέσεις που έχουν ήδη σημειωθεί – σε συνδυασμό με την απειλή νέων χτυπημάτων – στάθηκαν αρκετές για να αναγκάσουν πλοιοκτήτες, πληρώματα και ασφαλιστικές εταιρείες να κρατηθούν μακριά.

Ούτε οι σφοδροί βομβαρδισμοί των ιρανικών στρατιωτικών υποδομών, ούτε καν η συζητούμενη αμερικανική κατάληψη του νησιού Χαρκ (που είναι ζωτικής σημασίας για τις εξαγωγές του ίδιου του Ιράν), αποτελούν άμεση λύση στο πρόβλημα του Ορμούζ. Η Ισλαμική Δημοκρατία διαθέτει πληθώρα στρατιωτικών μέσων για να απειλήσει τη ναυσιπλοΐα: από νάρκες μεγάλου βάθους και πυραύλους, μέχρι ταχύπλοα εξοπλισμένα με μαγνητικές νάρκες και drones. Το Ιράν κατέχει, μάλιστα, ιδιαίτερη τεχνογνωσία στον πόλεμο με μη επανδρωμένα αεροσκάφη· τα drones Shahed που διαθέτει έχουν παίξει καθοριστικό ρόλο στον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας.

Ο Τραμπ ζητά πλέον από τους συμμάχους της Αμερικής να στείλουν τους στόλους τους για να σπάσουν την ιρανική πολιορκία στα Στενά. Απηύθυνε έκκληση μέχρι και στο Πεκίνο. Το Ηνωμένο Βασίλειο, η ΕΕ και η Κίνα έχουν πράγματι κάθε συμφέρον να ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ. Είναι όμως λογικό να εμφανίζονται διστακτικοί στο να εκθέσουν τις δυνάμεις τους σε κίνδυνο, προκειμένου να λύσουν ένα πρόβλημα που δεν δημιούργησαν οι ίδιοι και που το αμερικανικό ναυτικό αδυνατεί να διορθώσει μόνο του.

Ένας χρόνος γεμάτος δασμούς, απειλές και προσβολές από την κυβέρνηση Τραμπ προς τους Ευρωπαίους συμμάχους, έχει εξαντλήσει κάθε ίχνος καλής θέλησης προς την Ουάσιγκτον. Επιπλέον, γνωρίζουν καλά ότι οποιοδήποτε πολεμικό ναυτικό επιχειρήσει στα Στενά του Ορμούζ θα είναι εξαιρετικά ευάλωτο σε ιρανικές επιθέσεις – και ίσως χρειαστεί να παραμείνει εκεί για πολλούς μήνες.

Οι ΗΠΑ ενδέχεται να εξετάζουν ακόμη και τη χρήση χερσαίων δυνάμεων για τον έλεγχο των ακτών γύρω από τα Στενά. Όμως, μια απόφαση για αποστολή στρατευμάτων στο έδαφος του Ιράν θα σήμαινε αναπόφευκτα βαρύ φόρο αίματος για τους Αμερικανούς, χωρίς καν να εγγυάται τον περιορισμένο στόχο του ανοίγματος των Στενών.

Πίσω από την άμεση κρίση, όμως, κρύβεται το μακροπρόθεσμο πρόβλημα. Με τις δολοφονίες των Ιρανών ηγετών – και καθιστώντας σαφές ότι η ανατροπή του καθεστώτος είναι ο τελικός σκοπός του πολέμου – οι ΗΠΑ και το Ισραήλ άλλαξαν οριστικά τον τρόπο με τον οποίο το Ιράν αντιλαμβάνεται τα κίνητρα και τις επιλογές του.

Πριν από αυτόν τον τελευταίο πόλεμο, το ιρανικό καθεστώς είχε ακόμη λόγους να αποφύγει μια ολοκληρωτική σύγκρουση με τις ΗΠΑ, η οποία θα αποτελούσε την αναπόφευκτη συνέπεια του κλεισίματος των Στενών. Τώρα, όμως, η λογική της Τεχεράνης έχει αλλάξει. Όπως μου επισήμανε ο Σερ Σάιμον Γκας, πρώην πρέσβης της Βρετανίας στο Ιράν, η προσπάθεια του Τραμπ να ανατρέψει την ιρανική κυβέρνηση “είναι η στιγμή που το καθεστώς συνειδητοποιεί ότι αυτός είναι πλέον ένας αγώνας επιβίωσης μέχρις εσχάτων· συνεπώς, οφείλουν να επιστρατεύσουν κάθε διαθέσιμο μέσο, και το κλείσιμο των Στενών του Χορμούζ είναι ένα από αυτά”.

Οι μετριοπαθείς φωνές στο Ιράν, που κάποτε προέκριναν τη διπλωματία έναντι της μετωπικής σύγκρουσης, φαίνεται να έχουν εξουδετερωθεί οριστικά από το γεγονός ότι οι ΗΠΑ επέλεξαν την επίθεση ενώ οι διαπραγματεύσεις βρίσκονταν ακόμη σε εξέλιξη. Ακόμη κι αν η Ισλαμική Δημοκρατία κρίνει κάποια στιγμή ότι την συμφέρει να ανοίξει ξανά τα Στενά, θα επιδιώκει πάντα να διατηρεί το δικαίωμα να τα κλείσει και πάλι – ως μια διαρκή, ορατή απειλή που θα αποτρέπει κάθε επίδοξο εισβολέα.

Έτσι, οι ΗΠΑ και οι πλούσιοι γείτονες του Ιράν στον Κόλπο – που έρχονται καθημερινά αντιμέτωποι με επιθέσεις από drones και πυραύλους – θα βρεθούν μπροστά σε ένα αμείλικτο δίλημμα: Θα επιδιώξουν έναν συμβιβασμό με το σημερινό σκληροπυρηνικό καθεστώς, ελπίζοντας να το πείσουν να μην ξανακλείσει ποτέ τα Στενά; Ή θα κλιμακώσουν την πίεση για ανατροπή του καθεστώτος, αποδεχόμενοι όλους τους κινδύνους μιας παρατεταμένης πολεμικής σύγκρουσης και ενός γενικευμένου περιφερειακού χάους;

Αυτή τη στιγμή, η Ισλαμική Δημοκρατία υφίσταται ένα σφοδρό στρατιωτικό και οικονομικό σφυροκόπημα. Ωστόσο, αποδεικνύοντας στη διεθνή κοινότητα – αλλά και στον ίδιο της τον εαυτό – ότι το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ είναι μια πέρα για πέρα υπαρκτή και εφαρμόσιμη απειλή, το Ιράν βρήκε ένα πανίσχυρο μελλοντικό όπλο αποτροπής, τελείως ανεξάρτητο από το πυρηνικό του πρόγραμμα. Εάν το καθεστώς καταφέρει να επιβιώσει από αυτόν τον πόλεμο, μπορεί τελικά να αναδυθεί με ακόμη ισχυρότερο διεθνές έρεισμα.