Απρόκλητη επέμβαση στη Βενεζουέλα: Όταν η ισχύς ακυρώνει το διεθνές δίκαιο

Η πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών απέναντι στη Βενεζουέλα αποτελεί κατάφωρη παραβίαση των θεμελιωδών αρχών του διεθνούς δικαίου. Οικονομικός στραγγαλισμός μέσω μονομερών κυρώσεων, ανοιχτή επιδίωξη αλλαγής καθεστώτος, υπονόμευση της λαϊκής κυριαρχίας και τελικά στρατιωτική εισβολή και σύλληψη του Προέδρου της χώρας συνθέτουν ένα πλαίσιο απρόκλητης και απαράδεκτης επέμβασης σε κυρίαρχο κράτος. Ειδικά τα τελευταία γεγονότα συνιστούν πρωτοφανή κλιμάκωση στη σύγχρονη διεθνή πολιτική και αποκαλύπτουν μια επικίνδυνη μετατόπιση από το διεθνές δίκαιο προς τη λογική της ωμής ισχύος.

Το άρθρο 2§4 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ απαγορεύει ρητά όχι μόνο τη στρατιωτική βία, αλλά και κάθε μορφή καταναγκασμού που στρέφεται κατά της πολιτικής ανεξαρτησίας ενός κράτους. Η συστηματική χρήση κυρώσεων με δηλωμένο στόχο την ανατροπή εκλεγμένης κυβέρνησης παραβιάζει, επιπλέον, την αρχή της μη επέμβασης, όπως αυτή έχει επανειλημμένα ερμηνευθεί από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (π.χ. υπόθεση Nicaragua v. United States).Τέλος, κατά το ίδιο άρθρο, η σύλληψη εν ενεργεία αρχηγού κράτους από ξένη δύναμη, χωρίς απόφαση διεθνούς δικαιοδοτικού οργάνου ή εξουσιοδότηση του Συμβουλίου Ασφαλείας, συνιστά κατάφωρη παραβίαση της κρατικής κυριαρχίας και επικίνδυνο προηγούμενο για το παγκόσμιο σύστημα ασφάλειας.

Πετρέλαιο και ορυκτός πλούτος: ο πραγματικός πυρήνας της σύγκρουσης

Η Βενεζουέλα διαθέτει από τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως, κυρίως στη ζώνη του Ορινόκο. Ο έλεγχος αυτών των πόρων αποτελεί στρατηγικό διακύβευμα πρώτης τάξης. Κάθε κυβέρνηση που επιδίωξε ενίσχυση του κρατικού ρόλου στην ενέργεια και αναδιανομή των εσόδων βρέθηκε αντιμέτωπη με εξωτερικές πιέσεις, οικονομικό αποκλεισμό και πολιτική αποσταθεροποίηση.

Οι κυρώσεις των ΗΠΑ δεν είναι «ουδέτερα εργαλεία πίεσης». Σύμφωνα με εκθέσεις του ΟΗΕ, είχαν καταστροφικές κοινωνικές επιπτώσεις, ιδίως στη δημόσια υγεία και την πρόσβαση σε τρόφιμα και φάρμακα. Η συλλογική τιμωρία ενός λαού για τις πολιτικές επιλογές του δεν συνιστά υπεράσπιση της δημοκρατίας· συνιστά παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η κινεζική παρουσία και ο γεωπολιτικός φόβος

Καθοριστικό ρόλο παίζει και η εμβάθυνση των σχέσεων της Βενεζουέλας με την Κίνα. Ενεργειακές συμφωνίες, επενδύσεις υποδομών και χρηματοδοτήσεις εκτός δολαρίου αμφισβητούν ευθέως την παραδοσιακή αμερικανική κυριαρχία στη Λατινική Αμερική. Η στοχοποίηση της Βενεζουέλας λειτουργεί έτσι και ως μήνυμα αποτροπής προς κάθε χώρα που επιχειρεί πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική.

Πολιτική στοχοποίηση και απαξίωση της δημοκρατίας

Η περίοδος της προεδρίας του Ντόναλντ Τραμπ ανέδειξε με ωμότητα την πραγματική λογική της αμερικανικής πολιτικής: όταν το εκλογικό αποτέλεσμα δεν είναι αρεστό, αμφισβητείται. Η αναγνώριση «εναλλακτικών αρχών» και η ανοιχτή στρατιωτική επέμβαση συνιστούν ευθεία προσβολή της λαϊκής κυριαρχίας και επικίνδυνο προηγούμενο για το διεθνές σύστημα.

Συμπέρασμα

Κατά την προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ, η ρητορική περί «αλλαγής καθεστώτος» στη Βενεζουέλα έπαψε να είναι υπαινικτική και έγινε ανοιχτή. Όταν ένας εκλεγμένος πρόεδρος δεν είναι «αρεστός», η λαϊκή ετυμηγορία αμφισβητείται και αντικαθίσταται από εξωτερικούς σχεδιασμούς. Αυτό δεν είναι υπεράσπιση της δημοκρατίας· είναι απαξίωση της ίδιας της έννοιας της κυριαρχίας των λαών.

Η σύλληψη και μεταφορά του προέδρου της Βενεζουέλας στις ΗΠΑ αποτελούν θεσμικό σεισμό χωρίς προηγούμενο.

Η υπόθεση της Βενεζουέλας δεν είναι εξαίρεση· είναι μέρος ενός επαναλαμβανόμενου μοτίβου, όπου το διεθνές δίκαιο εφαρμόζεται επιλεκτικά και η ισχύς υπερισχύει των κανόνων. Η σιωπή ή η ανοχή της διεθνούς κοινότητας υπονομεύει το ίδιο το σύστημα συλλογικής ασφάλειας.

Η καταδίκη αυτών των πρακτικών δεν είναι ιδεολογική πολυτέλεια· είναι θεσμική και ηθική αναγκαιότητα. Η ανοχή, που δυστυχώς δεν αμφιβάλλω ότι θα υπάρξει (χαρακτηριστική η «κρύα» δήλωση της Κάγιας Κάλας!), σε τέτοιες πρακτικές οδηγεί σε έναν κόσμο όπου ο νόμος υποχωρεί μπροστά στη δύναμη — και αυτό αφορά όλους.

* Ο Νίκος Μαρκάτος είναι Ομότ. Καθηγητής ΕΜΠ, π.Πρύτανης, Γ.Γ.Ευρωπαικής Ένωσης Ομότιμων Καθηγητών.