Γιατί ο πόλεμος ΗΠΑ – Ιράν μπορεί να έχει δύο “νικητές”

Οι κορυφαίοι συνεργάτες του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται ότι ήδη προετοιμάζουν το αφήγημα της «νίκης» στο Ιράν για τη στιγμή που ο ίδιος θα θελήσει να απεμπλακεί από τον πόλεμο.

Στον Λευκό Οίκο διαμορφώνεται ένα ιδιότυπο σενάριο για το τέλος της σύγκρουσης, σύμφωνα με το οποίο ο Τραμπ θα πιστοποιήσει προσωπικά μια άνευ όρων παράδοση της Ισλαμικής Δημοκρατίας — ακόμη κι αν στην πράξη δεν συμβεί κάτι τέτοιο.

Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ δήλωσε ότι μόνο ο Τραμπ μπορεί να κρίνει αν ο πόλεμος βρίσκεται «στην αρχή, στη μέση ή στο τέλος του». Σαν να είναι, δηλαδή, ο μοναδικός διαιτητής της πραγματικότητας μέσα σε μια περιφερειακή σύγκρουση που μαίνεται.

Ωστόσο, οι επαναστατικοί ηγέτες του Ιράν δύσκολα θα συνεργαστούν με ένα τέτοιο σενάριο, καθώς ο βασικός τους στόχος σε αυτή την υπαρξιακή σύγκρουση είναι διαφορετικός: να αντέξουν περισσότερο από την αντοχή της αμερικανικής κοινής γνώμης σε έναν νέο πόλεμο στο εξωτερικό.

Όπως αναφέρει το CNN, η ταραγμένη ιστορία της Μέσης Ανατολής δείχνει επίσης ότι η βία δεν είναι ένας διακόπτης που μπορεί απλώς να κλείσει. Κάθε νέος πόλεμος τροφοδοτεί τα παράπονα και τις ιστορικές πληγές που γεννούν τον επόμενο. Για τον λόγο αυτό, Ισραηλινοί, Λιβανέζοι, Ιρανοί και άλλοι λαοί της περιοχής αντιμετωπίζουν το μέλλον πολύ πιο επιφυλακτικά από ό,τι η ομάδα του Τραμπ.

Επιπλέον, η πρόσφατη ιστορία των ίδιων των Ηνωμένων Πολιτειών δείχνει ότι οι πόλεμοι σπάνια καταλήγουν σε ξεκάθαρες νίκες, όπως συνέβη με τη Γερμανία και την Ιαπωνία στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Συχνά, μάλιστα, οι συγκρούσεις εξελίσσονται με τρόπους που διαψεύδουν τα σχέδια εξόδου των προέδρων.

Η ανάγκη των ΗΠΑ για ένα «σχέδιο εξόδου»

Παρότι το τέλος των αμερικανικών στρατιωτικών επιχειρήσεων μπορεί να απέχει ακόμη, αυξάνεται η πίεση για τον εντοπισμό μιας στρατηγικής εξόδου. Η ενεργειακή κρίση που προκαλεί ο πόλεμος απειλεί με σοβαρές συνέπειες την παγκόσμια οικονομία, ενώ η άνοδος των τιμών της βενζίνης επιβαρύνει πολιτικά τον Τραμπ, ο οποίος επιμένει ότι πρόκειται για «προσωρινό φαινόμενο».

Παράλληλα, η σύγκρουση έρχεται σε αντίθεση με την προεκλογική δέσμευση του Τραμπ ότι δεν θα ξεκινήσει νέους πολέμους. Για πολλούς Αμερικανούς βετεράνους των πολέμων μετά την 11η Σεπτεμβρίου, αυτό δεν είναι απλώς πολιτικό ζήτημα, αλλά μια υπόσχεση προς τους συναδέλφους τους που σκοτώθηκαν σε προηγούμενες συγκρούσεις.

Σε συνέντευξη Τύπου, ο Χέγκσεθ, βετεράνος των πολέμων στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, υποστήριξε ότι η τρέχουσα σύγκρουση δεν θα εξελιχθεί σε έναν νέο μακροχρόνιο πόλεμο.

«Δεν πρόκειται για ατελείωτη οικοδόμηση κρατών, όπως είδαμε στις παγίδες των πολέμων επί Μπους ή Ομπάμα. Η γενιά μας δεν θα το επιτρέψει ξανά, ούτε και αυτός ο πρόεδρος», δήλωσε.

Ο ίδιος θεωρεί ότι η λύση βρίσκεται σε μια πιο επιθετική στρατιωτική στρατηγική των ΗΠΑ, με ισχυρές αεροπορικές επιθέσεις ή ειδικές επιχειρήσεις, όπως εκείνες που έχουν πραγματοποιηθεί σε άλλες περιοχές.

«Συντρίβουμε τον εχθρό με μια συντριπτική επίδειξη τεχνολογικής υπεροχής και στρατιωτικής δύναμης», είπε για τον πόλεμο με το Ιράν. «Δεν θα σταματήσουμε μέχρι να ηττηθεί πλήρως και αποφασιστικά».

Το κατά πόσο αυτή η στρατηγική μπορεί να αποδώσει αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα της εξωτερικής πολιτικής της δεύτερης θητείας του Τραμπ.

Ασαφείς στόχοι και αντιφατικά μηνύματα

Ο ίδιος ο Τραμπ, ωστόσο, δυσκολεύεται να διατυπώσει έναν σαφή λόγο για τον πόλεμο. Κατά καιρούς έχει υποστηρίξει ότι το Ιράν απειλούσε να καταστρέψει τη Μέση Ανατολή ή ότι επανεκκίνησε το πυρηνικό του πρόγραμμα — παρότι ο ίδιος είχε στο παρελθόν δηλώσει ότι το είχε «εξαλείψει».

Παράλληλα, ζήτησε αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη και μίλησε ακόμη και για τον διορισμό νέας ηγεσίας στη χώρα, ενώ την ίδια στιγμή άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συμφωνίας με ιρανούς θρησκευτικούς ηγέτες.

Αυτή η ασάφεια εξηγεί γιατί η αμερικανική κυβέρνηση αναζητά τώρα πιο πειστικά σενάρια για το τέλος του πολέμου.

Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Καρολάιν Λέβιτ ρωτήθηκε τι εννοούσε ο Τραμπ όταν μίλησε για «άνευ όρων παράδοση» του Ιράν.

«Ο πρόεδρος δεν λέει ότι το ιρανικό καθεστώς θα βγει και θα το δηλώσει δημόσια», απάντησε. «Αυτό που εννοεί είναι ότι οι απειλές του Ιράν δεν θα υποστηρίζονται πλέον από ένα οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων».

Μια πιθανή «νίκη» και για το Ιράν

Παρά τις μεγάλες καταστροφές που προκαλούν οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις στις στρατιωτικές και πυρηνικές υποδομές του Ιράν, η πραγματικότητα του πολέμου είναι πιο σύνθετη.

Αν το καθεστώς της Τεχεράνης καταφέρει να επιβιώσει, ακόμη και μετά από σοβαρά πλήγματα, θα μπορούσε να παρουσιάσει το γεγονός αυτό ως νίκη.

«Η ιρανική ηγεσία γνωρίζει ότι δεν μπορεί να κερδίσει στρατιωτικά τις ΗΠΑ», δήλωσε ο αναλυτής Μοχάμαντ Αλί Σαμπάνι στο CNN. «Αλλά κάθε κράτος χρειάζεται ένα αφήγημα νίκης. Για το Ιράν, η νίκη μπορεί να σημαίνει απλώς ότι επέζησε».

Η ασυμμετρία στη σύγκρουση ΗΠΑ – Ιράν θυμίζει πολλά από τα σύγχρονα πολεμικά μέτωπα της Ουάσιγκτον.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες βασίζονται συνήθως στη συντριπτική στρατιωτική ισχύ και την τεχνολογική υπεροχή τους. Οι αντίπαλοί τους όμως συχνά προσαρμόζονται, υιοθετώντας ανταρτοπόλεμο ή εκμεταλλευόμενοι τοπικές συνθήκες που οι αμερικανικές δυνάμεις δεν κατανοούν πλήρως.

Το Ιράν θα μπορούσε να απαντήσει με τρομοκρατικές επιθέσεις σε αμερικανικούς στόχους, με νέες πυραυλικές επιθέσεις στον Περσικό Κόλπο ή με ενεργοποίηση συμμάχων όπως η Χεζμπολάχ και η Χαμάς.

Η γεωγραφία επίσης ευνοεί την Τεχεράνη. Η απόσταση των ΗΠΑ από την περιοχή σημαίνει ότι η υποστήριξη των Αμερικανών πολιτών σε έναν μακρινό πόλεμο μπορεί να εξαντληθεί γρήγορα.

Καθώς η σύγκρουση πλησιάζει σε ένα κρίσιμο σημείο, ο Τραμπ μπορεί σύντομα να βρεθεί μπροστά σε ένα δίλημμα που αντιμετώπισαν πολλοί σύγχρονοι πρόεδροι: να παρουσιάσει μια αμφισβητούμενη ή μερική νίκη και να αποχωρήσει — ή να εμπλακεί ακόμη βαθύτερα σε έναν πόλεμο χωρίς σαφές τέλος.