Ο απρόσκλητος επισκέπτης του παρελθόντος και η σιωπηλή κληρονομιά του τραύματος

Με ψυχαναλυτική διεισδυτικότητα αλλά και αφηγηματική αμεσότητα, το έργο διερευνά πώς το παρελθόν δεν χάνεται. Αντιθέτως επιμένει, επιστρέφει και επηρεάζει σιωπηλά τις επόμενες γενιές.

Η Πρόφεσυ Κόουλς εκπαιδεύτηκε ως ψυχαναλύτρια στην Κλινική Lincoln και είναι μέλος του Κέντρου Ψυχοθεραπείας του Λονδίνου. Έχει δημοσιεύσει πολλά άρθρα, καθώς και το βιβλίο The Importance of Sibling Relationships in Psychoanalysis (Λονδίνο Karnac Books, 2003). Επίσης εισηγήθηκε και επιμελήθηκε την έκδοση Sibling Relationships (Λονδίνο Karnac Books, 2006). Η πολυετής κλινική και συγγραφική της εμπειρία αποτυπώνεται με σαφήνεια και στο παρόν έργο, όπου η θεωρία συναντά το βίωμα.

Όπως χαρακτηριστικά αναδεικνύεται και στο οπισθόφυλλο του βιβλίου:

«Τι είδους κληρονομιά αφήνουν το πένθος, η απώλεια και το τραύμα στη δεύτερη και την τρίτη γενιά; Με ποιον τρόπο η ζωή και οι επιλογές ενός ανθρώπου φέρουν μέσα τους ασυνείδητα κομμάτια απ’ το λησμονημένο παρελθόν της οικογένειάς του, που ξαναγυρνούν σαν απρόσκλητοι επισκέπτες από το παιδικό δωμάτιο της ζωής; Αυτό είναι το κεντρικό ερώτημα που θέτει σε τούτο το βιβλίο η ψυχαναλύτρια Prophecy Coles, και επιχειρεί να το απαντήσει με πυξίδα της την ισχυρή πεποίθηση ότι ανεξάρτητα από το ποιοι είμαστε, όσα λέμε, σκεφτόμαστε και πιστεύουμε τα διατρέχει μια ιστορικότητα η οποία υπερβαίνει το εδώ και τώρα. Μια οδυνηρή τραυματική εμπειρία επιστρέφει και επαναλαμβάνεται διαγενεακά, επηρεάζοντας κάθε επόμενη γενιά.

Με μια αβίαστη και προσιτή αφήγηση, η συγγραφέας αντλεί από την πολύχρονη εμπειρία της ως ψυχαναλύτριας, αξιοποιεί κλασικές διαγενεακές αφηγήσεις από τον Αισχύλο, τον Σοφοκλή, τον Έντουαρντ Άλμπη και τον Σαίξπηρ, και σκιαγραφεί βιογραφικά σχεδιάσματα του Άρσιλ Γκόρκυ, του Πρίμο Λέβι και του Τσώρτσιλ, για να μιλήσει γι’ αυτόν τον απρόσκλητο επισκέπτη που καθορίζει το παρόν και το μέλλον μας.»

Ενδεικτικό του τρόπου με τον οποίο προσεγγίζει το θέμα είναι και το ακόλουθο απόσπασμα από την εισαγωγή:

«Στην επέτειο θανάτου της κόρης του, ο Φρόυντ έγραψε στον Μπίνσβανγκερ: «[…] θα μείνουμε εσαεί απαρηγόρητοι». Η Σοφία είχε πεθάνει το 1919, κατά τη διάρκεια της επιδημίας γρίπης που μάστιζε την Ευρώπη μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτή όμως δεν ήταν η μόνη απώλεια που χρειάστηκε ν’ αντιμετωπίσει ο Φρόυντ. Ο δίχρονος γιος της Σοφίας πέθανε δύο χρόνια μετά τον θάνατο της μητέρας του, γεγονός που οδήγησε τον Φρόυντ να γράψει: «Μέσα μου, τούτο το παιδί είχε πάρει τη θέση όλων των παιδιών μου κι όλων των άλλων εγγονιών μου· έκτοτε, μετά τον θάνατο του Χάινελε, δεν ενδιαφέρομαι πλέον για τα εγγόνια μου ούτε βρίσκω κάποια χαρά στη ζωή» (όπως παρατίθεται στο Pollock, 1961, σ. 353). […] οφείλουμε να είμαστε ανοιχτοί στην πιθανότητα να υπάρχουν κάποιοι απρόσκλητοι επισκέπτες τους οποίους χρειάζεται να φέρουμε στο ντιβάνι της ψυχανάλυσης και να τους ρωτήσουμε τον λόγο της ενθάδε παρουσίας τους.»

Μεταφρασμένο στα ελληνικά από την Αταλάντη Ευριπίδου, το βιβλίο αποτελεί μια βαθιά στοχαστική αλλά και ουσιαστικά χρήσιμη ανάγνωση για όσους αναζητούν τα αόρατα νήματα που συνδέουν το προσωπικό με το οικογενειακό παρελθόν.