Το σχολείο ως συνύπαρξη

Η Διεύθυνση, ο Σύλλογος των Διδασκόντων Καθηγητών και το Τοπικό Παράρτημα ΣΙΕΛ της Ελληνογαλλικής Σχολής Ευγένιος Ντελακρουά, πήρε θέση σχετικά με τον πρόσφατο θάνατο της καθηγήτριας στη Θεσσαλονίκη που έφυγε από την ζωή ύστερα από εγκεφαλικό επεισόδιο. Μετά την είδηση του χαμού της 57χρονης γυναίκας, ήρθαν στο φως καταγγελίες για πιέσεις που φέρεται να δεχόταν στον εργασιακό της περιβάλλον.

Η καθηγήτρια, που δίδασκε στο 3ο Γενικό Λύκειο Θεσσαλονίκης, κατέληξε το Σάββατο 7 Μαρτίου έπειτα από εγκεφαλικό επεισόδιο, ενώ νοσηλευόταν από την 1η Μαρτίου στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας του Νοσοκομείου Παπαγεωργίου.

Όπως αναφέρουν σε ανακοίνωσή τους οι άνθρωποι της Ελληνογαλλικής Σχολής Ευγένιος Ντελακρουά: 

“Ο πρόσφατος θάνατος της καθηγήτριας στη Θεσσαλονίκη προκάλεσε βαθιά συγκίνηση και προβληματισμό σε ολόκληρη την εκπαιδευτική κοινότητα. Τέτοια γεγονότα μας υπενθυμίζουν με οδυνηρό τρόπο ότι το σχολείο δεν είναι μόνο ένας θεσμός μετάδοσης γνώσεων, αλλά πρωτίστως ένας χώρος ανθρώπινων σχέσεων, από την ποιότητα των οποίων εξαρτάται όχι μόνο η διδακτική πορεία αλλά συχνά και η ίδια η ζωή όσων ζουν καθημερινά τη ζωή του σχολείου.

Όταν χάνεται ένας εκπαιδευτικός, δεν χάνεται απλώς ένας άνθρωπος που ασκούσε ένα επάγγελμα. Χάνεται ένας δάσκαλος που για χρόνια πρόσφερε τον χρόνο, τη σκέψη και την ψυχή του στους μαθητές του.

Με αφορμή το πρόσφατο τραγικό γεγονός, αξίζει να επανεξετάσουμε ορισμένες βασικές αρχές της σχολικής κοινότητας. Μία από αυτές είναι η έννοια της fraternité – της αδελφοσύνης και της αλληλεγγύης. Η σχέση των μαθητών με τους εκπαιδευτικούς είναι ίσως η πιο άμεση και ορατή έκφραση αυτής της αρχής.

Ο σεβασμός προς τον εκπαιδευτικό δεν αποτελεί απλώς μια τυπική υποχρέωση. Είναι αναγνώριση ενός ρόλου που ασκείται καθημερινά με ευθύνη και προσπάθεια. Η προετοιμασία ενός μαθήματος, η υπομονή απέναντι στις δυσκολίες, η προσπάθεια να ενεργοποιηθούν οι μαθητές και να συμμετάσχουν στον διάλογο είναι στοιχεία που συχνά παραμένουν αθέατα, αποτελούν όμως τον πυρήνα της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Την ίδια στιγμή, και η στάση των εκπαιδευτικών απέναντι στους μαθητές είναι καθοριστική. Ο δάσκαλος δεν έχει απέναντί του μόνο μαθητές που καλούνται να κατακτήσουν μια διδακτική ύλη. Έχει μπροστά του νέους ανθρώπους που βρίσκονται σε μια κρίσιμη περίοδο διαμόρφωσης. Η κατανόηση, η υπομονή, η δικαιοσύνη και η ενθάρρυνση αποτελούν βασικά στοιχεία μιας υγιούς παιδαγωγικής σχέσης.

Το σχολείο λειτουργεί συχνά ως ένας μικρός καθρέφτης της κοινωνίας. Οι μικρές καθημερινές πράξεις αλληλεγγύης – η βοήθεια προς έναν συμμαθητή, η κατανόηση σε μια δύσκολη στιγμή, η υπεράσπιση κάποιου που αδικείται – είναι εκείνες που καλλιεργούν σταδιακά την κουλτούρα της συνύπαρξης.

Η σχολική ζωή όμως δεν συγκροτείται μόνο από τη σχέση μαθητών και δασκάλων. Εξίσου σημαντική είναι και η σχέση μεταξύ των ίδιων των εκπαιδευτικών. Η καθημερινότητα του σχολείου είναι απαιτητική και συχνά φέρνει μαζί της δυσκολίες και απρόβλεπτες καταστάσεις. Σε αυτές τις στιγμές η συνεργασία και η αλληλοϋποστήριξη μεταξύ των συναδέλφων αποτελούν ουσιαστικό στοιχείο μιας υγιούς σχολικής λειτουργίας με σταθερό και ανθρώπινο περιβάλλον – όχι μόνο για τους ίδιους, αλλά τελικά και για τους μαθητές.

Η συζήτηση αυτή δεν μπορεί να αποκοπεί από το ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο λειτουργεί το σχολείο. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται συχνά μια γενικότερη απαξίωση του εκπαιδευτικού έργου, η οποία εκδηλώνεται άλλοτε με δυσπιστία, άλλοτε με υποτίμηση του ρόλου του δασκάλου και άλλοτε με αμφισβήτηση της παιδαγωγικής του ευθύνης. Σε ένα τέτοιο κλίμα καθίσταται ακόμη πιο αναγκαία η ουσιαστική συνεργασία ανάμεσα στο σχολείο και την οικογένεια.

Ωστόσο, η σχολική πραγματικότητα  γίνεται στις μέρες μας ολοένα πιο απαιτητική. Η απουσία επαρκών δομών υποστήριξης αφήνει συχνά τους εκπαιδευτικούς αβοήθητους μπροστά σε σύνθετα παιδαγωγικά και κοινωνικά ζητήματα.

Οι σύλλογοι διδασκόντων καλούνται να διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο στη διαχείριση τέτοιων καταστάσεων, όμως συχνά διστάζουν ή δυσκολεύονται να κινηθούν συλλογικά, είτε λόγω φόρτου είτε λόγω της πολυπλοκότητας των προβλημάτων.

Παράλληλα, παρατηρείται μια ευρύτερη μεταβολή στις σχέσεις μεταξύ των γενεών, η οποία συχνά αποδυναμώνει το αυτονόητο πλαίσιο σεβασμού μέσα στο σχολείο.

Σε αυτό το περιβάλλον πυκνώνουν φαινόμενα επιθετικότητας, φόβου και ανταγωνισμού, τα οποία δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποκλειστικά με διοικητικά ή τεχνοκρατικά μέσα αφού οποιαδήποτε δυσκολία έχει να κάνει με το ανθρωπογενές, συμπεριφορικό περιβάλλον δεν μπορεί να καλυφθεί μόνο από ηλεκτρονικές πλατφόρμες ή γραφειοκρατικές διαδικασίες· απαιτεί ανθρώπινη παρουσία, παιδαγωγική στήριξη και συνεργασία ειδικών.

Ίσως τελικά η πιο ουσιαστική τιμή στη μνήμη ενός εκπαιδευτικού να βρίσκεται στη διατήρηση ενός σχολικού περιβάλλοντος που στηρίζεται στον σεβασμό, την αλληλεγγύη και την αποδοχή. Ένα σχολείο στο οποίο μαθητές και καθηγητές δεν συνυπάρχουν απλώς, αλλά συνεργάζονται και στηρίζουν ο ένας τον άλλον στην καθημερινή προσπάθεια της μάθησης.

Γιατί το σχολείο δεν είναι μόνο ένας χώρος μετάδοσης γνώσεων. Είναι και ένας χώρος όπου οι νέοι άνθρωποι μαθαίνουν σταδιακά κάτι εξίσου σημαντικό: πώς να ζουν μαζί”.