Ημέρα χαράς

Ναι, σήμερα γιορτάζουμε. Υπό άλλες συνθήκες, θα ήταν μια… κανονική μέρα. Αλλά σε εποχές όπου οι διεθνείς συνθήκες, το διεθνές δίκαιο αλλά και η κοινή λογική βρίσκονται υπό καθημερινό διωγμό από πολιτικές επιλογές (κυρίως των ΗΠΑ), η ενεργοποίηση μιας νέας διεθνούς συνθήκης αποτελεί σημαντική είδηση.

Μετά από δεκαετίες επίμονης προσπάθειας επιστημόνων, φορέων της κοινωνίας των πολιτών και προσωπικοτήτων από διαφορετικούς χώρους, έχει αναγνωριστεί η σημασία της προστασίας των ωκεανών, τόσο για την οικονομία και την επιβίωση δισεκατομμυρίων όσο και ως απαραίτητο μέτρο για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Η επιστημονική κοινότητα ήταν σαφής, εδώ και δεκαετίες: για την ουσιαστική προστασία της θαλάσσιας ζωής απαιτείται, κατ’ ελάχιστο, η προστασία του 30% των ωκεανών που θα συμπεριλαμβάνει τα πιο κρίσιμα ενδιαιτήματα και οικοσυστήματα. Αυτό είναι το πνεύμα πίσω από την Παγκόσμια Συνθήκη των Ωκεανών που μπαίνει σε ισχύ στις 17/1/2026, αφού πλέον έχει επικυρωθεί από την απαραίτητη κρίσιμη μάζα χωρών. Η Ελλάδα είναι μια από αυτές.

Ναι λοιπόν, σήμερα είναι ημέρα γιορτής και χαράς για τη θάλασσα και τη θαλάσσια ζωή. Είναι μέρα ελπίδας για τη διεθνή συνεργασία, σε εποχές όπου αυτή βρίσκεται υπό έντονη αμφισβήτηση.

Πριν από 20 χρόνια, η Greenpeace δημοσιοποιούσε έκθεση με συγκεκριμένες προτάσεις για τη δημιουργία θαλάσσιων καταφυγίων (προστατευόμενων περιοχών) στη Μεσόγειο. Αντίστοιχες εκθέσεις είχαν διαμορφωθεί, πάντα σε συνεργασία με επιστημονικές ομάδες, για πολλές περιοχές του πλανήτη. Στη δική μας περίπτωση, η έκθεση συνοδεύτηκε και από εξειδίκευση προτάσεων για την Ελλάδα, για τα εθνικά μας ύδατα. Είναι ίσως μία από τις πρώτες προσπάθειες να καταγραφούν, με βάση όλα τα διαθέσιμα επιστημονικά στοιχεία, τα κρίσιμα οικοσυστήματα, τα ενδιαιτήματα που πρέπει να προστατευτούν ώστε να μπορεί να αναπαραχθεί η θαλάσσια ζωή. Από τη θάλασσα του Αλμποράν μέχρι την Ελληνική Τάφρο και από τη Θάλασσα της Λιγουρίας μέχρι το υποθαλάσσιο βουνό του Ερατοσθένη (μεταξύ Νότιας Κύπρου και Δέλτα Νείλου) οι πιο χαρακτηριστικές και σημαντικές περιοχές της Μεσογείου, και στη συνέχεια αυτές της Ελλάδας, μπήκαν στον χάρτη, εντοπίστηκαν ως αυτές που πρέπει να τεθούν σε καθεστώς προστασίας. Για το καλό όλων μας.

Μεγάλη χαρά λοιπόν και μεγάλη ευθύνη. Παράλληλα, η σημερινή ημέρα είναι μια ευκαιρία να θυμηθούμε ότι οι επιτυχίες δεν έρχονται εύκολα, γρήγορα, χωρίς κόπο, χωρίς επιμονή. Είναι μια ευκαιρία να θυμηθούμε όλους τους επιστήμονες, όλους τους συναδέλφους που μέσα στα τελευταία 30 χρόνια έβαλαν το δικό τους λιθαράκι (ή βότσαλο), όλους τους συμπολίτες μας που στήριξαν αυτές τις προσπάθειες ηθικά, πολιτικά και οικονομικά.

Όχι, η ενεργοποίηση της Διεθνούς Συνθήκης των Ωκεανών δεν σημαίνει ότι αυτομάτως προστατεύτηκαν τα σημαντικότερα θαλάσσια οικοσυστήματα. Η εφαρμογή της Συνθήκης μόλις ξεκινά. Αυτό θα απαιτήσει δουλειά, επιμονή, χρόνο, χρήματα, θα συνοδεύεται με τριβές και βήματα μπρος – πίσω. Για την ώρα όμως, γιορτάζουμε, παίρνουμε ανάσα. Η διεθνής συνεργασία είναι το μόνο ουσιαστικό εργαλείο για την προστασία της θαλάσσιας ζωής, την αντιμετώπιση της πλαστικής ρύπανσης, την έγκαιρη αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και τελικά την παγκόσμια ειρήνη.