Χάρης Τσιόκας: Ανισότητες, αποχή και το ζητούμενο μιας νέας πλειοψηφίας

Βιώνουμε ένα περιβάλλον ραγδαίων αλλαγών που επανακαθορίζουν τις σχέσεις της πολιτικής με την κοινωνία και την οικονομία. Ο ρόλος της πολιτικής, ως εργαλείου επίλυσης κοινωνικών και παραγωγικών αναγκών μέσα από δημοκρατικές διαδικασίες, δείχνει να μεταλλάσσεται.

Οι επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις καθίστανται προσβάσιμες κυρίως σε λίγους και ισχυρούς. Αυτές, με τη σειρά τους, δίνουν τη δυνατότητα χειραγώγησης της πολιτικής από τις οικονομικές ελίτ. Έτσι διευκολύνεται ο στοχευμένος έλεγχος κοινωνικών ομάδων και στρωμάτων, ενώ ο ελεγχόμενος μιντιακός εξουσιασμός τείνει να αντικαθιστά τη δημοκρατική συμμετοχή και τον κοινωνικό έλεγχο στα κέντρα αποφάσεων.

Σταδιακά, οι κανόνες λειτουργίας της παραγωγής, της αγοράς και οι όροι πρόσβασης της κοινωνίας και των περιφερειών στην ανάπτυξη υποκαθίστανται από έναν «αυτόματο πιλότο», που εκφράζει την κυριαρχία των κερδοσκοπικών ελίτ.

Συνέπεια των παραπάνω είναι η διεύρυνση των ανισοτήτων και η συρρίκνωση των δυνατοτήτων πρόσβασης των παραγωγικών δυνάμεων και της νέας γενιάς στα εργαλεία ανάπτυξης και ανταγωνιστικότητας. Εξίσου επώδυνο είναι το γεγονός ότι βασικά αγαθά, όπως η υγεία, η παιδεία, η ασφάλιση και τα δίκτυα, εμπορευματοποιούνται, αποκλείοντας κοινωνικές ομάδες ακόμη και από στοιχειώδη δικαιώματα.

Οι επιπτώσεις στην Ελλάδα και το πολιτικό τοπίο

Στη χώρα μας, το πολιτικοκοινωνικό τοπίο γίνεται ακόμη πιο οδυνηρό. Οι ανισότητες διευρύνονται, ενώ η εγχώρια παραγωγική βάση αποκλείεται από χρηματοδοτικά εργαλεία που θα της επέτρεπαν να αποκτήσει πρόσβαση στις τεχνολογικές και επιστημονικές εξελίξεις και να καταστεί ανταγωνιστική.

Το σημαντικότερο είναι ότι δεν αξιοποιούνται τα συγκριτικά πλεονεκτήματα των περιοχών και των παραγωγικών τομέων. Αυτό, ωστόσο, προϋποθέτει αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου και ουσιαστική πρόσβαση στους απαραίτητους πόρους. Στην πράξη, κάτι τέτοιο απαιτεί σύγκρουση με τις δυνάμεις του ακραίου νεοφιλελευθερισμού, που έχουν αποδεχθεί την εκχώρηση της πολιτικής στον «αυτόματο πιλότο» της αγοράς.

Το κοινωνικοπολιτικό περιβάλλον της χώρας βρίσκεται πλέον σε σταυροδρόμι. Οι σύγχρονες εξελίξεις δημιουργούν συνθήκες έντονης κοινωνικής ρευστότητας, θέτοντας επιτακτικά το ερώτημα προς ποια κατεύθυνση θα κινηθούν οι πολιτικές επιλογές.

Από τη μία πλευρά, είναι εμφανής η κοινωνική αντιπολίτευση, που εκφράζεται είτε ως αντικυβερνητισμός είτε ως «αντι-Μητσοτακισμός». Ωστόσο, πρόκειται κυρίως για μια αντίδραση που δεν ικανοποιείται όταν αναπαράγεται από τα κόμματα της αντιπολίτευσης, αντί να μετασχηματίζεται σε ολοκληρωμένη πρόταση διακυβέρνησης.

Από την άλλη πλευρά, αναπτύσσονται διεργασίες στο εσωτερικό των κομμάτων –προφανώς και στη ΝΔ– που όμως αφορούν κυρίως όρους επιβίωσης και εναλλαγής ρόλων και όχι τη διαμόρφωση ενός εναλλακτικού δρόμου διακυβέρνησης.

Το βασικό δεδομένο που συχνά παραβλέπεται είναι ότι κανένα κόμμα δεν μπορεί πλέον να κυβερνήσει μόνο του, ιδιαίτερα στις σημερινές συνθήκες. Οι νέες κοινωνικές διαιρέσεις απαιτούν νέες προτάσεις και ευρύτερες πλειοψηφίες, που θα στηρίζουν ένα διαφορετικό πρόγραμμα και όχι απλώς μια καλύτερη διαχείριση των ίδιων πολιτικών.

Τα εκλογικά σενάρια και η ανάγκη προοδευτικής απάντησης

Η κοινωνία, όπως καταγράφεται, δεν αρκείται πλέον στον αντικυβερνητισμό ή τον «αντι-Μητσοτακισμό». Προβληματίζεται για το αν και πώς θα συμμετάσχει στις επόμενες εκλογές.

Ένα μικρό τμήμα επιλέγει την τιμωρητική ψήφο, εκτονώνοντας τη δυσαρέσκεια χωρίς να επηρεάζει ουσιαστικά τα κέντρα εξουσίας. Ένα πολύ μεγαλύτερο τμήμα, που προσεγγίζει το 60%, οδηγείται στην αποχή, θεωρώντας ότι «όλοι είναι ίδιοι» και αμφισβητώντας την ύπαρξη εναλλακτικής πρότασης διακυβέρνησης.

Ωστόσο, τα σενάρια αυτά, όσο και αν φαίνονται αντισυστημικά, στην πράξη ευνοούν τη ΝΔ και τα ισχυρά οικονομικά κέντρα. Η χαμηλή συμμετοχή αυξάνει αναλογικά το εκλογικό της ποσοστό, καθώς οι ψηφοφόροι που προσέρχονται στις κάλπες είναι σε μεγαλύτερο βαθμό ωφελημένοι από τις υφιστάμενες πολιτικές.

Σε συνθήκες χαμηλής συμμετοχής, ακόμη και χωρίς αυτοδυναμία, δημιουργούνται προϋποθέσεις για επαναληπτικές εκλογές, όπου η αποχή ενδέχεται να ενισχυθεί περαιτέρω.

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, η ανάγκη για μια προοδευτική απάντηση είναι άμεση.

Απαιτείται σαφές πολιτικό μήνυμα και δέσμευση για τη διαμόρφωση προοδευτικής διακυβέρνησης από την πρώτη εκλογική αναμέτρηση.

Οι εκλογές στην Ουγγαρία έδειξαν τον δρόμο της ανάγκης προκειμένου να αυξηθεί η συμμετοχή της κοινωνίας στις ερχόμενες εκλογές .

Και αυτό απαιτεί καθαρό μήνυμα. Δέσμευση δηλαδή ότι η εντολή που θα λάβει προοδευτικός πολιτικός φορέας θα αξιοποιηθεί μόνο για τη διαμόρφωση , προοδευτικής διακυβέρνησης .

Με εναλλακτικό πρόγραμμα που θα αφορά την παραγωγική ανασυγκρότηση ,την Κοινωνικη συνοχή ,το ρόλο του κράτους ,την ανάταξη των περιφερειών ,την πρόσβαση στα κοινά αγαθά καθώς και στα χρηματοδοτικά εργαλεία ,και τις τεχνολογίες .

Με κυβέρνηση που θα έχει προσανατολισμό η χώρα να επαναφέρει την πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική …

Στις επόμενες εκλογές η κοινωνία για να ενεργοποιηθεί ζητά από τα προοδευτικά κόμματα να δεσμευτούν σε μονομετωπο αγώνα που δεν θα αποδεχθούν όχι απλά συγκυβέρνηση με τη ΝΔ αλλά ούτε κυβερνήσεις δήθεν ειδικού σκοπού ,ή μεταβατικές που θα εμπλέκουν έμμεσα και πάλι τη ΝΔ

Προφανώς αυτό το πολιτικοκοινωνικό πλαίσιο που προανέφερα δεν θίγει το στόχο κανενός προοδευτικού κόμματος να προβάλλει το δικό του πρόγραμμα. Να ζητήσει ισχυρό εκλογικό ποσοστό που θα το καταστήσει κορμό του εναλλακτικού κυβερνητικού σχεδίου .

Όμως πρέπει να καθιστά σαφή την βούληση για συνεργασία την επόμενη μέρα των εκλογών προκειμένου όλα τα ρεύματα του προοδευτικού τόξου να συμμετέχουν με τη γνώση και την εμπειρία τους στην επιτυχή υλοποίηση της προοδευτικής διακυβέρνησης . Με το λαό για το λαό

Η στρατηγική αυτή γίνεται όχι απλά μονόδρομος αλλά και κίνητρο προκειμένου ο πολίτης να νοιώσει την ασφάλεια ότι με την συμμετοχή του στις εκλογές ανοίγει τον προοδευτικό δρόμο και ότι δεν θα χαθεί η ψήφος του στις μικροκομματικές περιχαρακώσεις ρόλων.

*Ο Χάρης Τσιόκας είναι πρώην βουλευτής