GLP-1: Οι κρυφοί κίνδυνοι για την υγεία από τα φάρμακα για το αδυνάτισμα

Τα νεότερα φάρμακα για απώλεια βάρους, όπως τα Wegovy και Mounjaro, λειτουργούν κυρίως μειώνοντας την πείνα. Μιμούνται μια ορμόνη που παράγει το σώμα, την γλυκαγόνη πεπτιδίου 1(GLP-1), η οποία βοηθά στη ρύθμιση της όρεξης και των αισθήσεων κορεσμού.

Μειώνοντας την ταχύτητα με την οποία το φαγητό εγκαταλείπει το στομάχι και επιδρώντας στα κέντρα όρεξης του εγκεφάλου, τα φάρμακα αυτά βοηθούν τους ανθρώπους να αισθάνονται κορεσμένοι νωρίτερα και να παραμένουν πλήρεις για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, συχνά χωρίς την συνεχόμενη πείνα που καθιστά πολλές δίαιτες δύσκολες στην τήρηση.

Η κατασταλτική επίδραση της όρεξης αυτών των φαρμάκων μπορεί να είναι σημαντική. Μελέτες δείχνουν ότι οι άνθρωποι που λαμβάνουν φάρμακα GLP-1 μειώνουν την ενεργειακή τους πρόσληψη κατά 16% έως 40%.

Ο κίνδυνος έλλειψης θρεπτικών συστατικών με μειωμένη πρόσληψη τροφής

Όταν η πρόσληψη τροφής μειώνεται, ο οργανισμός εξακολουθεί να χρειάζεται βασικές βιταμίνες, μέταλλα και πρωτεΐνες για να διατηρηθούν σε καλή κατάσταση τα κύτταρα, οι μύες και τα όργανα.

Εάν αυτά τα θρεπτικά συστατικά δεν παρέχονται σε μικρότερη ποσότητα τροφής, ενδέχεται να αναπτυχθούν ελλείψεις σε αυτά τα στοιχεία.

Η αυξημένη κατανάλωση τροφής γενικά αυξάνει την πιθανότητα να καλυφθούν οι ανάγκες σε βιταμίνες και μέταλλα. Η κατανάλωση ποικιλίας τροφών κατά τη διάρκεια της εβδομάδας συνήθως βοηθά στην κάλυψη των θρεπτικών ελλείψεων, ακόμη και αν κάποια γεύματα είναι χαμηλά σε θρεπτικά συστατικά.

Όμως, όταν οι μερίδες μειώνονται, αυτό το «δίχτυ ασφαλείας» εξαφανίζεται. Με λιγότερη τροφή στο πιάτο, οι επιλογές πρέπει να γίνονται πιο συνειδητά.

Αυτό δεν είναι νέο πρόβλημα. Οι παραδοσιακές δίαιτες περιορισμένων θερμίδων πάντα ενείχαν κίνδυνο για έλλειψη θρεπτικών συστατικών. Η διαφορά είναι ότι οι περισσότερες από αυτές τις δίαιτες απέτυχαν, καθώς οι άνθρωποι δυσκολεύονταν να τις ακολουθήσουν.

Αυτή η «αποτυχία συμμόρφωσης» συχνά περιορίζει την διαρκή θρεπτική ανεπάρκεια. Όταν οι άνθρωποι επιστρέφουν σε πιο φυσιολογική διατροφή, οι ελλείψεις μπορούν να διορθωθούν.

Τα φάρμακα GLP-1 αλλάζουν αυτό το μοτίβο. Η έρευνα δείχνει ότι πολλοί άνθρωποι ανακτούν το βάρος τους γρήγορα όταν σταματούν να τα παίρνουν, γεγονός που σημαίνει ότι αυτά τα φάρμακα μπορεί να χρησιμοποιούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Αυτό δημιουργεί μια νέα ανησυχία. Εάν αναπτυχθούν ελλείψεις ενώ κάποιος τρώει πολύ λιγότερο και αυτό το μοτίβο συνεχιστεί για μήνες ή χρόνια, αυτές οι ελλείψεις μπορεί να επιμείνουν και να οδηγήσουν σε προβλήματα όπως απώλεια μυών, εξασθενημένη ανοσία, αναιμία, απώλεια οστών ή διαταραχή στη νευρολογική λειτουργία.

Επειδή τα φάρμακα GLP-1 έχουν αρχίσει να χρησιμοποιούνται ευρέως για την απώλεια βάρους μόλις πρόσφατα, τα δεδομένα μακροχρόνιων θρεπτικών αποτελεσμάτων είναι ακόμα περιορισμένα. Είναι επίσης δύσκολο για τους ανθρώπους να αναγνωρίσουν ελλείψεις χωρίς εξετάσεις αίματος, καθώς συμπτώματα όπως κούραση, αδυναμία ή απώλεια μαλλιών μπορούν να είναι ασαφή και εύκολα να παραβλεφθούν.

Τα πρώιμα σημάδια ήδη εμφανίζονται. Μία μελέτη σε άτομα που λαμβάνουν φάρμακα GLP-1 και έχουν χάσει βάρος, ενώ προετοιμάζονταν για χειρουργική επέμβαση αντικατάστασης αρθρώσεων, βρήκε αυξημένα ποσοστά υποσιτισμού και σοβαρού υποσιτισμού. Οι εξετάσεις αίματος έδειξαν χαμηλά επίπεδα βασικών πρωτεϊνών, υποδεικνύοντας ανεπαρκή διατροφή.

Μία άλλη μελέτη που εξέτασε τις διατροφικές συνήθειες των ατόμων που χρησιμοποιούσαν φάρμακα GLP-1, έδειξε ότι πολλοί ανέφεραν δίαιτες φτωχές σε ίνες, ασβέστιο, σίδηρο, μαγνήσιο, κάλιο και αρκετές βιταμίνες, όπως A, C, D και E. Η πρόσληψη φρούτων, λαχανικών, δημητριακών και γαλακτοκομικών ήταν επίσης κάτω από τα συνιστώμενα επίπεδα.

Επειδή αυτή η μελέτη βασίστηκε σε αυτοαναφερόμενα δεδομένα διατροφής από μια σχετικά μικρή ομάδα, τα ευρήματα ενδέχεται να επηρεάζονται από ανακριβή ανάκληση ή υποεκτίμηση και δεν μπορούν να θεωρηθούν ως γενικά εφαρμοστέα. Παρ’ όλα αυτά, τα αποτελέσματα αναδεικνύουν ένα μοτίβο που αξίζει προσοχής.

Η σημασία των θρεπτικών τροφών και της διατροφικής καθοδήγησης

Ισχυρότερα στοιχεία προέρχονται από μια μεγάλη παρατηρησιακή μελέτη σε άτομα που τους είχαν χορηγηθεί φάρμακα GLP-1. Μέσα σε έξι μήνες, περίπου το 13% είχε διαγνωστεί με θρεπτική έλλειψη.

Μέσα σε ένα χρόνο, αυτό το ποσοστό αυξήθηκε σε πάνω από 22%. Αυτές περιλάμβαναν ελλείψεις σε βιταμίνες και μέταλλα, αναιμία λόγω έλλειψης σιδήρου και έλλειψη πρωτεϊνών.

Η έλλειψη πρωτεϊνών είναι ιδιαίτερα ανησυχητική επειδή η πρωτεΐνη είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της μυϊκής μάζας, της δύναμης και της φυσικής λειτουργίας. Η απώλεια βάρους συχνά περιλαμβάνει την απώλεια μυών καθώς και λίπους, κάτι που μπορεί να συμβεί με τα φάρμακα GLP-1.

Η έλλειψη πρωτεϊνών επιταχύνει την απώλεια μυϊκής μάζας, η οποία μπορεί να επηρεάσει την ισορροπία, την κινητικότητα και τη μακροχρόνια μεταβολική υγεία. Η αντίσταση στην άσκηση μπορεί να βοηθήσει στην προστασία των μυών, αλλά χωρίς επαρκή διατροφική πρωτεΐνη, τα οφέλη είναι περιορισμένα.

Σε σπάνιες αλλά σοβαρές περιπτώσεις, η κατανάλωση πολύ μικρής ποσότητας τροφής κατά τη λήψη φαρμάκων GLP-1 έχει οδηγήσει σε ιατρικές έκτακτες καταστάσεις.

Ένα αναφερόμενο περιστατικό περιγράφει έναν ασθενή που έπαιρνε τυρζεπτίδη και εμφάνισε σοβαρή αφυδάτωση και κετοξέωση μετά από επίμονες διάρροιες και πολύ χαμηλή πρόσληψη τροφής.

Η κετοξέωση εμφανίζεται όταν το σώμα αναγκάζεται να κάψει μεγάλες ποσότητες λίπους για ενέργεια, παράγοντας όξινα προϊόντα που μπορεί να γίνουν επικίνδυνα για τη ζωή εάν συσσωρευτούν.

Έχουν αναφερθεί επίσης σπάνια περιστατικά ανθρώπων που ανέπτυξαν σοβαρή έλλειψη βιταμίνης B1 μετά από παρατεταμένη ναυτία και ελάχιστη κατανάλωση τροφής κατά τη λήψη φαρμάκων GLP-1.

Αυτή η κατάσταση, γνωστή ως εγκεφαλοπάθεια Wernicke, επηρεάζει τον εγκέφαλο και μπορεί να προκαλέσει σύγχυση, προβλήματα συντονισμού και μόνιμη νευρολογική βλάβη εάν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα.

Προτεραιότητα στις θρεπτικές τροφές και η αξία της καθοδήγησης

Οι άνθρωποι που χρησιμοποιούν φάρμακα GLP-1 πρέπει να δώσουν προτεραιότητα στις τροφές πλούσιες σε θρεπτικά συστατικά που προσφέρουν υψηλή ποσότητα βιταμινών, μετάλλων, ινών και πρωτεϊνών σε σχέση με τις θερμίδες τους.

Ωστόσο, μια πρόσφατη ανασκόπηση διαπίστωσε ότι πολλά άτομα που παίρνουν φάρμακα GLP-1 δεν λαμβάνουν ουσιαστικές συμβουλές για τη διατροφή.

Χωρίς καθοδήγηση, μπορεί να είναι δύσκολο να καλύψουν τις διατροφικές τους ανάγκες όταν η όρεξή τους έχει μειωθεί δραματικά.

Πολλοί άνθρωποι με παχυσαρκία αντιμετωπίζουν ήδη μεγαλύτερο κίνδυνο για έλλειψη θρεπτικών συστατικών, όπως σίδηρο και βιταμίνη B6. Η χρόνια φλεγμονή μπορεί να παρεμποδίσει την απορρόφηση και τη χρήση των θρεπτικών συστατικών από το σώμα.

Η μειωμένη πρόσληψη τροφής κατά τη χρήση των φαρμάκων GLP-1 μπορεί, συνεπώς, να επιδεινώσει τις υπάρχουσες διατροφικές αδυναμίες.

Αυτό εξηγεί το αυξανόμενο ενδιαφέρον για έτοιμα γεύματα πλούσια σε θρεπτικά συστατικά που απευθύνονται σε άτομα που χρησιμοποιούν φάρμακα GLP-1. Αυτά τα γεύματα είναι συνήθως πλούσια σε ίνες και σχεδιασμένα για να προσφέρουν περισσότερη διατροφή ανά θερμίδα.

Ωστόσο, δεν υπάρχει τίποτα μαγικό σε αυτά τα προϊόντα. Οι ίδιοι διατροφικοί στόχοι μπορούν να επιτευχθούν στο σπίτι με λιγότερο κόστος.

Η προσθήκη σπόρων, ξηρών καρπών ή βούτυρου ξηρών καρπών στα γεύματα, η χρήση δημητριακών, και η ανάμιξη λαχανικών και φακής σε σάλτσες, σούπες και στιφάδο μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την πρόσληψη θρεπτικών συστατικών. Διατηρώντας μια μικρή ποικιλία από θρεπτικά συστατικά και προσθέτοντας ένα ή δύο σε κάθε γεύμα, μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά.

Οι ειδικοί εξηγούν ότι τα φάρμακα GLP-1 είναι ισχυρά εργαλεία για την απώλεια βάρους. Όμως δεν αλλάζουν μόνο την ποσότητα που τρώνε οι άνθρωποι. Αλλάζουν και το πώς πρέπει οι άνθρωποι να σκέφτονται με προσοχή για το τι τρώνε.

Μέχρι να υπάρξουν δεδομένα μακροχρόνιας χρήσης, η εστίαση στην πυκνότητα των θρεπτικών συστατικών, στην επαρκή πρωτεΐνη και στην τακτική αντίσταση στην άσκηση παραμένει απαραίτητη για κάθε άτομο που χρησιμοποιεί αυτά τα φάρμακα.