Guardian: Οι υψηλές θερμοκρασίες αυξάνουν τις μολύνσεις από τον ιό Chikungunya στη Νότια Ευρώπη

Μια επώδυνη τροπική ασθένεια που ονομάζεται chikungunya μπορεί πλέον να μεταδίδεται από κουνούπια στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, λέει νέα μελέτη την οποία επικαλείται ο Guardian.

Σύμφωνα με τη μελέτη, οι υψηλότερες θερμοκρασίες λόγω της κλιματικής κρίσης σημαίνουν ότι οι μολύνσεις είναι πλέον δυνατές για περισσότερους από έξι μήνες τον χρόνο στην Ισπανία, την Ελλάδα και άλλες χώρες της νότιας Ευρώπης, και για δύο μήνες τον χρόνο στη νοτιοανατολική Αγγλία. Η συνεχιζόμενη παγκόσμια θέρμανση σημαίνει ότι είναι θέμα χρόνου πριν η ασθένεια επεκταθεί ακόμη πιο βόρεια, δήλωσαν οι επιστήμονες.

Η ανάλυση είναι η πρώτη που αξιολογεί πλήρως την επίδραση της θερμοκρασίας στον χρόνο επώασης του ιού στο κουνούπι τίγρης της Ασίας, το οποίο έχει εισβάλει στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες. Η μελέτη διαπίστωσε ότι η ελάχιστη θερμοκρασία στην οποία μπορούν να συμβούν μολύνσεις είναι κατά 2,5°C χαμηλότερη από προηγούμενες, λιγότερο αξιόπιστες εκτιμήσεις — μια «αρκετά σοκαριστική» διαφορά, όπως ανέφεραν οι ερευνητές.

Από την… Τανζανία στην Ευρώπη

Ο ιός chikungunya ανιχνεύθηκε για πρώτη φορά το 1952 στην Τανζανία και περιοριζόταν σε τροπικές περιοχές, όπου καταγράφονται εκατομμύρια μολύνσεις κάθε χρόνο. Η ασθένεια προκαλεί σοβαρό και παρατεταμένο πόνο στις αρθρώσεις, ο οποίος είναι εξαιρετικά εξουθενωτικός και μπορεί να αποβεί θανατηφόρος σε μικρά παιδιά και ηλικιωμένους.

Μικρός αριθμός κρουσμάτων έχει αναφερθεί σε περισσότερες από 10 ευρωπαϊκές χώρες τα τελευταία χρόνια, αλλά μεγάλης κλίμακας επιδημίες με εκατοντάδες περιστατικά έπληξαν τη Γαλλία και την Ιταλία το 2025.

Ο Sandeep Tegar, από το UK Centre for Ecology and Hydrology (UKCEH) και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, δήλωσε: «Ο ρυθμός της παγκόσμιας θέρμανσης στην Ευρώπη είναι περίπου διπλάσιος από τον παγκόσμιο μέσο όρο και το χαμηλότερο όριο θερμοκρασίας για τη μετάδοση του ιού έχει τεράστια σημασία, επομένως οι νέες μας εκτιμήσεις είναι αρκετά σοκαριστικές. Η βόρεια επέκταση της ασθένειας είναι απλώς θέμα χρόνου».

Ο δρ Steven White, επίσης από το UKCEH, δήλωσε: «Πριν από είκοσι χρόνια, αν έλεγες ότι θα έχουμε chikungunya και δάγκειο πυρετό στην Ευρώπη, όλοι θα έλεγαν ότι είσαι τρελός: πρόκειται για τροπικές ασθένειες. Τώρα όλα έχουν αλλάξει. Αυτό οφείλεται σε αυτό το εισβολικό κουνούπι και στην κλιματική αλλαγή — είναι τόσο απλό.

»Βλέπουμε ραγδαίες αλλαγές και αυτό είναι ανησυχητικό. Μέχρι πέρυσι, η Γαλλία είχε καταγράψει περίπου 30 κρούσματα chikungunya τα τελευταία δέκα χρόνια. Πέρυσι, ξεπέρασαν τα 800». Ο ιός μεταφέρθηκε από ταξιδιώτες που επέστρεφαν από γαλλικά υπερπόντια εδάφη στις τροπικές περιοχές, όπου σημειώθηκαν επιδημίες, συμπεριλαμβανομένου του νησιού Ρεϊνιόν.

Το κουνούπι τίγρης της Ασίας (Aedes albopictus), το οποίο τσιμπά κατά τη διάρκεια της ημέρας, εξαπλώνεται βορειότερα στην Ευρώπη καθώς αυξάνονται οι θερμοκρασίες. Έχει εντοπιστεί στο Ηνωμένο Βασίλειο αλλά δεν έχει ακόμη εγκατασταθεί μόνιμα. Υπάρχουν ακριβά εμβόλια για τη chikungunya, αλλά η καλύτερη προστασία είναι η αποφυγή των τσιμπημάτων.

Τι λέει ο ΠΟΥ

Η δρ Diana Rojas Alvarez, επικεφαλής της ομάδας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για ιούς που μεταδίδονται από έντομα και κρότωνες, δήλωσε: «Αυτή η μελέτη είναι σημαντική γιατί δείχνει ότι η μετάδοση [στην Ευρώπη] ενδέχεται να γίνει ακόμη πιο εμφανής με την πάροδο του χρόνου». Πρόσθεσε ότι η chikungunya μπορεί να είναι καταστροφική, με έως και 40% των ασθενών να εξακολουθούν να υποφέρουν από αρθρίτιδα ή πολύ σοβαρό πόνο ακόμη και πέντε χρόνια μετά.

«Το κλίμα έχει τεράστια επίδραση, αλλά η Ευρώπη έχει ακόμη την ευκαιρία να περιορίσει την περαιτέρω εξάπλωση αυτών των κουνουπιών», είπε. Η ενημέρωση των κοινοτήτων για την απομάκρυνση των στάσιμων νερών όπου αναπαράγονται τα κουνούπια είναι ένα σημαντικό εργαλείο, ενώ η χρήση μακριών, ανοιχτόχρωμων ρούχων και εντομοαπωθητικών βοηθά στην αποφυγή τσιμπημάτων. Οι υγειονομικές αρχές πρέπει επίσης να δημιουργήσουν συστήματα επιτήρησης.

Όταν ένα κουνούπι τσιμπήσει ένα μολυσμένο άτομο, ο ιός chikungunya εισέρχεται στο έντερό του. Έπειτα, μετά από περίοδο επώασης, ο ιός βρίσκεται στο σάλιο του κουνουπιού, πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί να μολύνει το επόμενο άτομο που θα τσιμπήσει. Αν όμως η περίοδος επώασης είναι μεγαλύτερη από τη διάρκεια ζωής του κουνουπιού, ο ιός δεν μπορεί να μεταδοθεί.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Journal of the Royal Society Interface, χρησιμοποίησε δεδομένα από 49 προηγούμενες έρευνες σχετικά με τον ιό chikungunya σε κουνούπια τίγρης για να προσδιορίσει για πρώτη φορά τον χρόνο επώασης σε όλο το φάσμα θερμοκρασιών.

Η Νότια Ευρώπη στο επίκεντρο

Η έρευνα διαπίστωσε ότι το κατώφλι θερμοκρασίας για μετάδοση είναι 13–14°C, πράγμα που σημαίνει ότι μολύνσεις μπορούν να συμβούν για περισσότερους από έξι μήνες τον χρόνο στην Ισπανία, την Πορτογαλία, την Ιταλία και την Ελλάδα, και για τρεις έως πέντε μήνες τον χρόνο στο Βέλγιο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ελβετία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Προηγουμένως, η ελάχιστη θερμοκρασία είχε εκτιμηθεί στους 16–18°C, πράγμα που σημαίνει ότι ο κίνδυνος επιδημιών είναι μεγαλύτερος και διαρκεί περισσότερο από ό,τι θεωρούνταν.

Η νέα εργασία παρέχει πολύ πιο λεπτομερείς πληροφορίες για τις περιοχές που διατρέχουν κίνδυνο. «Ο εντοπισμός συγκεκριμένων τοποθεσιών και μηνών πιθανής μετάδοσης θα επιτρέψει στις τοπικές αρχές να αποφασίσουν πότε και πού να λάβουν μέτρα», δήλωσε ο Tegar.

Οι επιδημίες στην Ευρώπη ξεκινούν από μολυσμένους ταξιδιώτες που επιστρέφουν από τροπικές περιοχές και τσιμπιούνται από τοπικά κουνούπια τίγρης, τα οποία στη συνέχεια μεταδίδουν την ασθένεια. Μέχρι τώρα, οι ψυχροί ευρωπαϊκοί χειμώνες περιόριζαν τη δραστηριότητα του κουνουπιού και λειτουργούσαν ως φυσικό «φράγμα» από τη μία χρονιά στην άλλη.

Ωστόσο, οι επιστήμονες αρχίζουν να παρατηρούν δραστηριότητα του κουνουπιού τίγρης όλο τον χρόνο στη νότια Ευρώπη, γεγονός που σημαίνει ότι οι επιδημίες chikungunya είναι πιθανό να ενταθούν καθώς η ήπειρος θερμαίνεται. Η ομάδα του UKCEH διερευνά το ζήτημα αυτό. «Η διαίσθησή μας είναι ότι θα δούμε πολύ μεγαλύτερες επιδημίες, επειδή δεν θα υπάρχει αυτό το φυσικό φράγμα», είπε ο White.

Δεν έχουν ακόμη αναφερθεί τοπικές μεταδόσεις chikungunya στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά καταγράφηκαν ρεκόρ 73 κρούσματα σε άτομα που μολύνθηκαν στο εξωτερικό μεταξύ Ιανουαρίου και Ιουνίου 2025, σχεδόν τριπλάσια σε σχέση με την ίδια περίοδο του 2024.

Ο White τόνισε: «Είναι σημαντικό να συνεχιστούν οι προσπάθειες για να αποτραπεί η εγκατάσταση του κουνουπιού τίγρης [στο Ηνωμένο Βασίλειο], επειδή αυτό το ιδιαίτερα εισβολικό είδος μπορεί να μεταδώσει αρκετές λοιμώξεις που προκαλούν σοβαρά προβλήματα υγείας, συμπεριλαμβανομένων των ιών chikungunya, δάγκειου πυρετού και Ζίκα».