Οικονομία: Ποδαρικό στο 2026 με μεγάλες προκλήσεις

H ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας σε ένα περιβάλλον αυξημένης διεθνούς αβεβαιότητας και εμπορικού προστατευτισμού, την ώρα που βασικές της παθογένειες, παρά την πρόοδο, παραμένουν ενεργές αποτελεί το μεγάλο στοίχημα για τη νέα χρονιά, που μόλις ξεκίνησε.

Όπως αναφέρει στην τελευταία εβδομαδιαία οικονομική ανάλυσή του το Τμήμα Μελετών της Alpha Bank, εκτιμάται ότι η δυναμική της ελληνικής οικονομίας αναμένεται να παραμείνει ισχυρή, με τον ρυθμό μεταβολής του πραγματικού ΑΕΠ να υπερβαίνει τους ευρωπαϊκούς μέσους όρους. Οι επενδύσεις εκτιμάται ότι θα αποτελέσουν τον κυριότερο μοχλό για την οικονομική μεγέθυνση, λαμβάνοντας ώθηση από τους πόρους ύψους 16,7 δισ. ευρώ του προϋπολογισμού Δημοσίων Επενδύσεων.

Ωστόσο, η ελληνική οικονομία καλείται να αντιμετωπίσει μια σειρά από προκλήσεις, μεταξύ των οποίων (α) η σημαντικά χαμηλότερη συμμετοχή των επενδύσεων στο ΑΕΠ συγκριτικά με τον μέσο όρο της ΕΕ-27, (β) η απόκλιση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο ως προς την παραγωγικότητα της εργασίας, (γ) τα σχετικώς χαμηλότερα ποσοστά απασχόλησης – ιδίως των γυναικών και των νέων – και (δ) η ανάγκη σύγκλισης του πραγματικού κατά κεφαλή ΑΕΠ με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Παράλληλα, σημαντική πρόκληση αποτελεί η μείωση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών μέσω της ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας, η οποία συνδέεται άμεσα με την προώθηση της καινοτομίας, της έρευνας και ανάπτυξης, της υιοθέτησης νέων τεχνολογιών και της εκπαίδευσης του ανθρώπινου δυναμικού σε αυτές.

Παράλληλα, το διεθνές περιβάλλον εγκυμονεί κινδύνους με πρώτους, όπως εκτιμούν οι αναλυτές της τράπεζας, να είναι εκείνοι που σχετίζονται με γεωπολιτικές εντάσεις, την εφαρμογή της εμπορικής συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ευρωπαϊκής Ένωσης και την ενδεχόμενη υιοθέτηση νέων πολιτικών εμπορικού προστατευτισμού, με φυσικές καταστροφές, αλλά και με καθυστερήσεις στην υλοποίηση του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Ανθεκτικότητα με αστερίσκους

Την ίδια ώρα το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή (ΓΠΚΒ) για το τρίτο τρίμηνο του 2026 εστιάζει στις διεθνείς αβεβαιότητες αλλά και στα δομικά προβλήματα της οικονομίας. Συγκεκριμένα,  αναφέρει ότι η Ελληνική οικονομία παρουσιάζει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα σε ένα ασταθές και αβέβαιο διεθνές περιβάλλον όπου κυριαρχεί η αναδιάταξη των εμπορικών συσχετισμών, ενώ μεγάλες οικονομίες βρίσκονται αντιμέτωπες με διευρυμένα κρατικά χρέη και πίεση για δημοσιονομικές προσαρμογές.

Ωστόσο, με βάση το ΓΠΚΒ “το παγκόσμιο μακροοικονομικό περιβάλλον διαμορφώνεται ολοένα και περισσότερο από την ενίσχυση του προστατευτισμού, την αναδιάταξη των προτεραιοτήτων πολιτικής στις μεγάλες οικονομίες και τη σταδιακή διολίσθηση προς ένα πιο κατακερματισμένο διεθνές σύστημα. Η επιβολή αυξημένων δασμών, οι επιλεκτικές εμπορικές συμφωνίες και η μετατόπιση του βάρους από το επίπεδο των δασμών στις επιπτώσεις τους σε τιμές, επενδύσεις και κατανάλωση τροφοδοτούν αυξημένη αβεβαιότητα και ασκούν πίεση στις εξαγωγικές επιδόσεις και στις επενδυτικές αποφάσεις.

Η μέχρι σήμερα ανθεκτικότητα της παγκόσμιας οικονομικής δραστηριότητας οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε προσωρινούς παράγοντες, όπως η επιτάχυνση της κατανάλωσης και των επενδύσεων (λόγω των επικείμενων δασμών), η συσσώρευση αποθεμάτων και η απορρόφηση του αυξημένου κόστους των δασμών από τα περιθώρια κέρδους μετά την αύξηση του πληθωρισμού που ακολούθησε την πανδημία, και όχι σε διατηρήσιμη βελτίωση των θεμελιωδών μεγεθών. Καθώς οι βραχυπρόθεσμες αυτές “ανάσες” εξαντλούνται, ο αυξημένος εμπορικός και γεωοικονομικός κατακερματισμός αναμένεται να λειτουργήσουν ως φραγμοί στην παγκόσμια ανάπτυξη.

Ο συνδυασμός υψηλών επιτοκίων δανεισμού, διευρυμένων κρατικών χρεών, και ασθενούς ρυθμού ανάπτυξης, δημιουργεί πίεση για δημοσιονομική προσαρμογή σε μεγάλες οικονομίες και έντονη μεταβλητότητα στις αγορές κρατικών χρεογράφων” αναφέρει το ΓΠΚΒ.

H Κομισιόν

Παράλληλα  στην έκθεση μεταπρογραμματικής εποπτείας για τη χώρα μας της Κομισιόν που περιλαμβάνεται στο φθινοπωρινό πακέτο, διαπιστώνονται για μια ακόμη χρονιά «οικονομικές ανισορροπίες». Γιαυτό, όπως αναφέρεται, θα ετοιμάσει εντός του 2026 ειδικές εκθέσεις για αυτές. Σημειώνεται ότι το 2025 είχε επικεντρωθεί σε δομικές ανισσοροπίες της ελληνικής οικονομίας που είχαν να κάνουν με το μεγάλο έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, την αγορά εργασίας και τα «κόκκινα δάνεια». Συνολικά διαπιστώνει «οικονομικές ανισορροπίες» σε έξι κράτη-μέλη της ΕΕ (Ελλάδα, Ιταλία, Ουγγαρία, Ολλανδία, Σλοβακία και Σουηδία) και «σημαντικές μακροοικονομικές ανισορροπίες» σε ένα (Ρουμανία).

Το “σήμα” της ΤτΕ

Στο μεταξύ στην Ενδιάμεση Έκθεση για την Νομισματική Πολιτική 2025 της Τράπεζας της Ελλάδος καταγράφονται μια σειρά από ρίσκα, Αναλυτικότερα, κινδύνους για τις μεσοπρόθεσμες προοπτικές της ελληνικής οικονομίας αποτελούν: α) η αβεβαιότητα από τις εύθραυστες διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας, β) ο επίμονος πληθωρισμός, γ) ενδεχόμενες μεγαλύτερες μισθολογικές πιέσεις, λόγω της στενότητας στην αγορά εργασίας, δ) πιθανές φυσικές καταστροφές που συνδέονται με τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, ε) τυχόν χαμηλότερος του αναμενομένου ρυθμός απορρόφησης και αξιοποίησης των κονδυλίων του RRF και στ) βραδύτερη του αναμενομένου υλοποίηση των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων, με δυσμενείς επιδράσεις στην παραγωγικότητα της ελληνικής οικονομίας.

Προκλήσεις

Με βάση την ΤτΕ, η ελληνική οικονομία, παρά τη σημαντική πρόοδο των τελευταίων ετών, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σειρά διαρθρωτικών προκλήσεων που θα καθορίσουν τη μελλοντική της πορεία. Συνολικά, ο κίνδυνος επιβράδυνσης των ρυθμών ανάπτυξης μετά τη λήξη του RRF, η χαμηλή παραγωγικότητα, το υφιστάμενο επενδυτικό κενό, τυχόν καθυστερήσεις στην απορρόφηση των υπολειπόμενων κοινοτικών πόρων, η βραδεία αλλαγή του παραγωγικού προτύπου, οι πιέσεις στην αγορά εργασίας και στα πραγματικά εισοδήματα, η δυσκολία εύρεσης προσιτής κατοικίας, η δημογραφική κρίση, η στάσιμη διαρθρωτική ανταγωνιστικότητα και το πολύ υψηλό δημόσιο χρέος συγκροτούν ένα σύνθετο πλέγμα προκλήσεων.

Προτάσεις πολιτικής

Όπως αναφέρει η ΤτΕ η αντιμετώπιση των παραπάνω προκλήσεων, σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας με έντονους εμπορικούς ανταγωνισμούς και συνεχιζόμενες γεωπολιτικές εντάσεις, απαιτεί συνεκτική στρατηγική, σταθερή προσήλωση στις μεταρρυθμίσεις και στοχευμένη αξιοποίηση των διαθέσιμων ευρωπαϊκών πόρων, ώστε η σημερινή μακροοικονομική σταθερότητα να μεταφραστεί σε διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ευημερία. Στο πλαίσιο αυτό, οι προτάσεις πολιτικής για την ελληνική οικονομία οφείλουν να υπηρετούν ταυτόχρονα τρεις στόχους: α) ενίσχυση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας, β) θωράκιση της μακροοικονομικής και δημοσιονομικής σταθερότητας και γ) διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής και βιωσιμότητας μακροπρόθεσμα. Αυτές οι κατευθύνσεις καθορίζουν και τη λογική των προτεινόμενων παρεμβάσεων, οι οποίες δεν είναι αποσπασματικές αλλά αλληλοσυμπληρούμενες.