Γιατί η Κούβα είναι ο επόμενος στόχος του Τραμπ

Μετά τις καταστροφικές επιθέσεις σε στρατιωτικές βάσεις της Βενεζουέλας και την αρπαγή του προέδρου της Νικολάς Μαδούρο από αμερικανικές ειδικές δυνάμεις, η Κούβα φαίνεται να βρίσκεται ξεκάθαρα στο στόχαστρο της κυβέρνησης Τραμπ.

Η απαγωγή του Μαδούρο αποτελεί μια σεισμική ανατροπή για την κομμουνιστική κυβέρνηση της Κούβας, η οποία επί δεκαετίες βασιζόταν σε τεράστια πακέτα βοήθειας από τον πετρελαιοπαραγωγό σύμμαχό της στη Νότια Αμερική για την ίδια την επιβίωσή της.

Και ο Τραμπ το γνωρίζει πολύ καλά αυτό. Μιλώντας σε δημοσιογράφους στο Air Force One, ο Αμερικανός πρόεδρος είπε πως δεν πρόκειται να προχωρήσει σε κάποια στρατιωτική επιχείρηση γιατί η Κούβα “είναι έτοιμη να καταρρεύσει από μόνη της”, μια και δεν. θα αντέξει χωρίς να λάβει το πετρέλαιο της Βενεζουέλας.

Σε διαδήλωση το Σάββατο (3/1) μπροστά από την πρεσβεία των ΗΠΑ στην Αβάνα, ο Κουβανός πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ υποσχέθηκε να μην αφήσει τη συμμαχία Κούβας–Βενεζουέλας να καταρρεύσει χωρίς μάχη.

«Για τη Βενεζουέλα, φυσικά για την Κούβα, είμαστε διατεθειμένοι να δώσουμε ακόμη και τη ζωή μας, αλλά με βαρύ τίμημα», διακήρυξε ο Ντίας-Κανέλ.

Ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση του CNN, Κουβανοί που μίλησαν με τον δημοσιογράφο Patrick Oppmann μετά τα πλήγματα, είναι κυρίως σοκαρισμένοι από το πόσο εύκολα φάνηκε να συλλαμβάνει ο αμερικανικός στρατός τον Μαδούρο, χωρίς καμία απώλεια αμερικανικού προσωπικού.

«Για δεκαετίες, πρώτα ο (πρώην πρόεδρος της Βενεζουέλας) Ούγκο Τσάβες και μετά ο Μαδούρο προειδοποιούσαν για αμερικανική επέμβαση», είπε ένας κάτοικος της Αβάνας, που ζήτησε να μη κατονομαστεί. «Αλλά όταν τελικά συνέβη, κανείς δεν ήταν έτοιμος. Οι Βενεζουελάνοι είχαν δισεκατομμύρια δολάρια για να εξοπλίσουν τον στρατό τους. Εμείς δεν έχουμε».

Η επίθεση στη Βενεζουέλα φαίνεται ότι είχε ήδη βαρύ τίμημα για την Κούβα, καθώς ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε το Σάββατο στη New York Post: «Ξέρετε, πολλοί Κουβανοί έχασαν τη ζωή τους χθες το βράδυ… Προστάτευαν τον Μαδούρο. Αυτό δεν ήταν καλή κίνηση».

Η κουβανική κυβέρνηση ανέφερε σε ανάρτησή της στο Facebook την Κυριακή ότι 32 πολίτες της σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια της επιχείρησης, «σε πολεμικές ενέργειες, εκτελώντας αποστολές για λογαριασμό των Επαναστατικών Ενόπλων Δυνάμεων και του Υπουργείου Εσωτερικών, κατόπιν αιτήματος ομολόγων της χώρας της Νότιας Αμερικής». Η κυβέρνηση κήρυξε δύο ημέρες εθνικού πένθους.

Παράλληλα, επιβεβαιώνεται αυτό που εδώ και καιρό θεωρούνταν βέβαιο: ο στενός κύκλος σωματοφυλάκων του Μαδούρο ήταν Κουβανοί. Ξένοι διπλωμάτες στο Καράκας ανέφεραν επί χρόνια ότι η προσωπική ασφάλεια του Μαδούρο μιλούσε ισπανικά με κουβανική προφορά και ότι ο ίδιος, ο οποίος είχε σπουδάσει στην Αβάνα στα νιάτα του, συχνά εμπιστευόταν Κουβανούς συμβούλους περισσότερο από τους δικούς του ανθρώπους.

Το τέλος της «la gran patria»;

Η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο θέτει πλέον σε σοβαρό κίνδυνο μια συμμαχία δεκαετιών, η οποία είχε αποδειχθεί καθοριστική για την επιβίωση της Κούβας μετά την οικονομική κατάρρευση που ακολούθησε τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης.

Για χρόνια, αρχικά επί Ούγκο Τσάβες και στη συνέχεια επί Μαδούρο, η Βενεζουέλα παρείχε στην Αβάνα δισεκατομμύρια δολάρια σε πετρέλαιο, στηρίζοντας την κουβανική οικονομία. Σε αντάλλαγμα, η Κούβα προσέφερε ένα σχεδόν ανεξάντλητο ανθρώπινο δυναμικό, από συμβούλους πληροφοριών και οικονομικούς εμπειρογνώμονες έως γιατρούς και επαγγελματίες υγείας.

Ο Τσάβες, πριν πεθάνει από καρκίνο το 2013 ύστερα από μήνες νοσηλείας σε κουβανικά νοσοκομεία, είχε δηλώσει ότι Κούβα και Βενεζουέλα δεν αποτελούσαν δύο ξεχωριστά έθνη αλλά τη «la gran patria», μία κοινή πατρίδα.

Σύμφωνα με την ανάλυση του CNN και μαρτυρίες Κουβανών που μίλησαν στον δημοσιογράφο Patrick Oppmann, τα όρια ανάμεσα στις δύο χώρες είχαν με τα χρόνια σχεδόν εξαφανιστεί. Βενεζουελάνοι στρατιώτες συμμετείχαν σε έργα υποδομής στην Κούβα, ενώ Κουβανοί γιατροί στελέχωναν κλινικές στις φτωχότερες συνοικίες του Καράκας. Η κουβανική παρουσία ήταν τόσο βαθιά, ώστε ακόμη και η προσωπική ασφάλεια του Μαδούρο φέρεται να απαρτιζόταν σε μεγάλο βαθμό από Κουβανούς.

Μετά τον θάνατο του Τσάβες, η Κούβα κήρυξε εθνικό πένθος και ανακήρυξε τον εκλιπόντα πρόεδρο της Βενεζουέλας ως τον πιο σταθερό σύμμαχό της από την κουβανική επανάσταση, απονέμοντάς του μάλιστα την κουβανική υπηκοότητα – τιμή που είχε αποδοθεί μόνο μία φορά ακόμη, στον Ερνέστο «Τσε» Γκεβάρα.

Ωστόσο, η συμβιωτική σχέση Βενεζουέλας–Κούβας βρίσκεται πλέον υπό πρωτοφανή πίεση κατά τη δεύτερη θητεία Τραμπ. Επικαλούμενος ένα ανανεωμένο Δόγμα Μονρόε, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν θα ανεχθεί χώρες στο δυτικό ημισφαίριο με συμφέροντα και στόχους αντίθετους προς αυτούς των Ηνωμένων Πολιτειών.

Όπως σημειώνει ο Πίτερ Κόρνμπλαου, συνσυγγραφέας του βιβλίου Back Channel to Cuba: The Hidden History of Negotiations Between Washington and Havana, μιλώντας στο CNN, «η ταχεία επιτυχία των αμερικανικών στρατιωτικών επιχειρήσεων για την απομάκρυνση του Μαδούρο μπορεί να ενισχύσει τους θιασώτες της αλλαγής καθεστώτος στην κυβέρνηση Τραμπ, βάζοντας στο στόχαστρο και άλλα κράτη της Λατινικής Αμερικής, ξεκινώντας από την Κούβα».

Η ενεργειακή κρίση και φόβος στρατιωτικής κλιμάκωσης

Η αυξημένη πολεμική ρητορική έρχεται στη χειρότερη δυνατή στιγμή για την κουβανική κοινωνία, η οποία ήδη δοκιμάζεται από βαθιά οικονομική και ενεργειακή κρίση.

Ήδη, τις περισσότερες ημέρες, μεγάλο μέρος του νησιού βυθίζεται σε παρατεταμένα μπλακάουτ λόγω έλλειψης καυσίμων και παλαιών εργοστασίων ηλεκτροπαραγωγής που χαλάνε όλο και συχνότερα.

Στα κρατικά δελτία ειδήσεων, κυβερνητικοί αξιωματούχοι εμφανίζονται καθημερινά να αναλύουν την επιδεινούμενη ενεργειακή κατάσταση σαν να πρόκειται για πρόγνωση καιρού. Την ίδια ώρα, οι ελλείψεις τροφίμων –που άλλοτε αντισταθμίζονταν μέσω του κρατικού συστήματος δελτίων– απειλούν να ωθήσουν εκατομμύρια Κουβανούς πιο κοντά στον υποσιτισμό.

Τον Δεκέμβριο, κυβερνητικός σχολιαστής στην κρατική τηλεόραση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, όταν κάλεσε τους πολίτες να εγκαταλείψουν το ρύζι, βασικό στοιχείο της καθημερινής διατροφής στο νησί.

«Ζούμε σε κατάσταση πολέμου χωρίς πόλεμο», ανέφερε Κουβανός πολίτης που μίλησε στο CNN, αποτυπώνοντας το κλίμα διαρκούς πίεσης και ανασφάλειας.

Ωστόσο, η απειλή δεν περιορίζεται πλέον μόνο στην οικονομία. Το ενδεχόμενο πραγματικής στρατιωτικής επέμβασης μοιάζει πιο ορατό από ποτέ, καθώς μια ενδεχόμενη οριστική ρήξη με τη Βενεζουέλα θα άφηνε την Κούβα πιο απομονωμένη απ’ ό,τι μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης.

Για τα «γεράκια» της αλλαγής καθεστώτος στην κυβέρνηση Τραμπ, η προοπτική εξουδετέρωσης ενός ιστορικού αντιπάλου μόλις 90 μίλια από τις ακτές των Ηνωμένων Πολιτειών μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα δελεαστική. Παραμένει ωστόσο ασαφές αν οι απειλές και μόνο θα αρκέσουν για να εξαναγκάσουν την Αβάνα να υποκύψει στις πιέσεις των ΗΠΑ, απελευθερώνοντας πολιτικούς κρατούμενους και προχωρώντας σε πολυκομματικές εκλογές.

«Δεν υπήρξε ποτέ στιγμή που να μην αντιμετωπίζαμε το ενδεχόμενο εισβολής», δήλωσε πρόσφατα, με ψυχρό τόνο, Κουβανός αξιωματούχος, συνοψίζοντας έναν φόβο που διαπερνά διαχρονικά την κουβανική πραγματικότητα.