Γιατί ο Πάουελ αποφάσισε τώρα να κοντράρει τον Τραμπ

Η σύγκρουση μεταξύ του Τζερόμ Πάουελ και του Ντόναλντ Τραμπ αναδεικνύει ένα κρίσιμο ζήτημα: την ανεξαρτησία της Fed και τον ρόλο της στη σταθερότητα της αμερικανικής οικονομίας. Διακυβεύεται όχι μόνο η νομισματική πολιτική, αλλά και η αξιοπιστία των θεσμών.

Όσο πρωτοφανής κι αν είναι μια ποινική έρευνα κατά ενός εν ενεργεία προέδρου της Fed, η “επίπληξη” του Πάουελ προς τον Τραμπ ήταν, από ορισμένες απόψεις, ακόμη πιο σοκαριστική.

Όπως γράφει το CNN, για χρόνια, ο Πάουελ παρέμενε σιωπηλός, ακόμη κι όταν ο Τραμπ τον αποκαλούσε με κάθε πιθανό χαρακτηρισμό και εξαπέλυε εναντίον του κάθε είδους προσβολή, απειλώντας επανειλημμένα να τον απολύσει. Η στρατηγική του Πάουελ ήταν να παραμένει ουδέτερος, επισημαίνοντας ότι η μοναδική του προτεραιότητα ήταν η πολιτικά ανεξάρτητη αποστολή της Fed — να διατηρεί τη μέγιστη απασχόληση και τον χαμηλό πληθωρισμό. Όλα τα υπόλοιπα, όπως τόνιζε, αποτελούσαν απλώς αντιπερισπασμούς.

Ο Τραμπ ανάγκασε τον Πάουελ να αντιδράσει όταν το Υπουργείο Δικαιοσύνης του επέδωσε κλητεύσεις. Όμως, σε μια εντυπωσιακή επίδειξη ανυπακοής, ο Πάουελ δεν επικεντρώθηκε στις δικές του ενέργειες, αλλά στην υπεράσπιση της Fed απέναντι στην επίθεση της κυβέρνησης Τραμπ κατά της ανεξαρτησίας της — και, ευρύτερα, κατά της αμερικανικής οικονομίας.

Στο συγκλονιστικό δίλεπτο βίντεο που δημοσίευσε το βράδυ της Κυριακής, ο Πάουελ χαρακτήρισε την πιθανή δίωξη από την κυβέρνηση Τραμπ ως απειλή για τα προς το ζην του αμερικανικού λαού, που εξυπηρετεί μόνο τις ιδιοτροπίες του Τραμπ.

“Η απειλή ποινικών κατηγοριών είναι συνέπεια του γεγονότος ότι η Ομοσπονδιακή Τράπεζα καθορίζει τα επιτόκια βάσει της καλύτερης εκτίμησής μας για το τι εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον, αντί να ακολουθεί τις προτιμήσεις του προέδρου”, δήλωσε ο Πάουελ. “Το ζήτημα είναι αν η Fed θα μπορέσει να συνεχίσει να καθορίζει τα επιτόκια με βάση τα στοιχεία και τις οικονομικές συνθήκες — ή αν, αντίθετα, η νομισματική πολιτική θα κατευθύνεται από πολιτικές πιέσεις ή εκφοβισμό”.

Το γεγονός ότι ο Πάουελ μίλησε τόσο δυναμικά εναντίον της κυβέρνησης Τραμπ αυτή την εβδομάδα για πρώτη φορά είναι ακόμη πιο αξιοσημείωτο, επειδή εδώ και καιρό θεωρεί και προωθεί την ανεξαρτησία της Fed ως ταυτόσημη με την αποστολή της να βοηθά τα αμερικανικά νοικοκυριά να ζουν καλύτερα.

Αυτή η ανεξαρτησία επιτρέπει στη Fed να επιτελεί τον βασικό της ρόλο: να διασφαλίζει θέσεις εργασίας και να συγκρατεί τις τιμές.

Τι ώθησε τον Πάουελ να απαντήσει στον Τραμπ

Οικονομολόγοι, ακαδημαϊκοί και πρώην αξιωματούχοι της Fed συμφωνούν σε γενικές γραμμές ότι η προστασία της ανεξαρτησίας της Fed είναι απαραίτητη για τη σταθερότητα της αμερικανικής οικονομίας. Διασφαλίζει ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής μπορούν να λαμβάνουν δύσκολες αποφάσεις για τα επιτόκια, βασισμένες στην οικονομική πραγματικότητα και όχι στις ορέξεις όποιου ελέγχει τον Λευκό Οίκο.

Για παράδειγμα, ένας πρόεδρος μπορεί να θέλει χαμηλότερα επιτόκια για να ενισχύσει την οικονομία και να ανεβάσει τις μετοχές, αλλά μια τέτοια πολιτική θα μπορούσε να βλάψει τους Αμερικανούς, αφήνοντας τις τιμές να ξεφύγουν από τον έλεγχο.

Ο Πάουελ υπήρξε ένθερμος υπερασπιστής της δυνατότητας της Fed να καθορίζει τα επιτόκια χωρίς πολιτικές παρεμβάσεις καθ’ όλη τη διάρκεια της αδιάκοπης εκστρατείας πιέσεων του Τραμπ τον τελευταίο χρόνο.

Για παράδειγμα, σε συνέντευξη Τύπου τον Ιούλιο, ο Πάουελ ρωτήθηκε για τις πρόσφατες επιθέσεις του Τραμπ εναντίον του ίδιου και της Fed. Δεν απάντησε άμεσα, αλλά προχώρησε σε μια εκτενή υπεράσπιση της ανεξαρτησίας της Fed.

“Θα πω απλώς ότι η ύπαρξη μιας ανεξάρτητης κεντρικής τράπεζας είναι μια θεσμική ρύθμιση που έχει εξυπηρετήσει καλά το κοινό. Και όσο το κάνει αυτό, θα πρέπει να συνεχίσει και να γίνεται σεβαστή. Αν δεν το έκανε, τότε δεν θα ήταν κάτι που θα έπρεπε να υπερασπιζόμαστε αυτόματα”, είπε ο Πάουελ. “Αυτό που μας προσφέρει — όπως και σε άλλες κεντρικές τράπεζες — είναι η δυνατότητα να λαμβάνουμε αυτές τις πολύ δύσκολες αποφάσεις με τρόπο που να επικεντρώνεται στα δεδομένα και στις εξελισσόμενες προοπτικές, στην ισορροπία των κινδύνων και σε όλα όσα συζητάμε, και όχι σε πολιτικούς παράγοντες”.

Ο Πάουελ σημείωσε ότι η Fed δεν αποτελεί εξαίρεση: κυβερνήσεις ανεπτυγμένων οικονομιών σε όλο τον κόσμο έχουν διαχωρίσει τους υπεύθυνους νομισματικής πολιτικής από τους πολιτικούς.

“Αν δεν υπήρχε αυτός ο διαχωρισμός, θα υπήρχε μεγάλος πειρασμός, φυσικά, να χρησιμοποιούνται τα επιτόκια για να επηρεάζονται εκλογές, για παράδειγμα”, πρόσθεσε. “Και αυτό είναι κάτι που δεν θέλουμε να συμβεί”.

Μέχρι πρότινος, η πιο κοντινή στιγμή που ο Πάουελ είχε φτάσει στο να επικρίνει τον Τραμπ ήταν τον Νοέμβριο του 2024, όταν ρωτήθηκε αν θα αποχωρούσε πρόωρα από τη θέση του, εάν το απαιτούσε ο Τραμπ.

“Όχι”, είχει πει ο Πάουελ σε συνέντευξη Τύπου. Όταν του ζητήθηκε να εξηγήσει, είπε: “Δεν επιτρέπεται από τον νόμο”.

Γιατί αυτή η στροφή; Επειδή ο Πάουελ θεώρησε την πιθανή δίωξή του ως υπαρξιακή απειλή που θα μπορούσε να πολιτικοποιήσει οριστικά τη Fed, να υπονομεύσει την αξιοπιστία της και να αναστατώσει τις παγκόσμιες αγορές και την οικονομία.

“Δεν μπορείς να παρεμβαίνεις στην ανεξαρτησία της Fed. Και αυτή είναι μια τολμηρή απόπειρα να συμβεί κάτι τέτοιο”, δήλωσε στο CNN ο πρώην πρόεδρος της Fed του Ντάλας, Ρίτσαρντ Φίσερ. “Δεν ξέρω τι θέλει να πετύχει ο πρόεδρος, πέρα από το να είναι εκδικητικός”.

Η Fed παραμένει ανεξάρτητη — προς το παρόν

Η Fed, στο δεύτερο μισό του περασμένου έτους, μείωσε τα επιτόκια τρεις φορές διαδοχικά, αν και ο Τραμπ έχει ζητήσει περισσότερες μειώσεις. Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα έπρεπε να έχουν από τα χαμηλότερα επιτόκια στον κόσμο και ότι ο ίδιος θα έπρεπε να έχει λόγο στις αποφάσεις για τα επιτόκια.

Για να αποφευχθεί η εντύπωση επιρροής, ορισμένοι παρατηρητές της Fed πιστεύουν ότι η κεντρική τράπεζα θα μπορούσε να καθυστερήσει περαιτέρω μειώσεις επιτοκίων. Με άλλα λόγια, η αποστέρηση της ανεξαρτησίας της Fed θα μπορούσε να γυρίσει μπούμερανγκ στον Τραμπ, καθιστώντας λιγότερο πιθανές νέες μειώσεις επιτοκίων και ακόμη και ενθαρρύνοντας τον Πάουελ να παραμείνει στο διοικητικό συμβούλιο της Fed μετά τη λήξη της θητείας του ως πρόεδρος στις 15 Μαΐου. Παράλληλα, υπηρετεί μια ταυτόχρονη θητεία στο συμβούλιο που διαρκεί έως το 2028.

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει επίσης δύσκολο έργο να αποδείξει την υπόθεση εναντίον του Πάουελ.

Επενδυτές και οικονομολόγοι αιφνιδιάστηκαν από την τελευταία επίθεση στη σύγκρουση Τραμπ–Πάουελ, δεδομένου ότι η θητεία του Πάουελ ως προέδρου λήγει σε μόλις τέσσερις μήνες.

Η ομοσπονδιακή έρευνα δεν βρίσκει σύμφωνους και έναν αυξανόμενο αριθμό Ρεπουμπλικανών στο Κογκρέσο, όπως οι γερουσιαστές Τομ Τίλις από τη Βόρεια Καρολίνα και Λίζα Μαρκόφσκι από την Αλάσκα, καθώς και ο βουλευτής Φρεντς Χιλ από το Αρκάνσας.