Θα μάθουμε ποτέ την αλήθεια για τον αριθμό των θυμάτων στο Ιράν;

Οι εβδομάδες διαδηλώσεων στο Ιράν έγιναν πρώτο θέμα στα ελληνικά και διεθνή ΜΜΕ, κυρίως για το όργιο καταστολής. Ο αριθμός των νεκρών διαδηλωτών είναι τεράστιος αλλά ασαφής, εξαιτίας της συνεχιζόμενης διακοπής του διαδικτύου στη χώρα, παρά το γεγονός ότι πλέον οι διαδηλώσεις έχουν καταλαγιάσει.

Ιρανική ΜΚΟ επιβεβαίωσε χθες, τον θάνατο τουλάχιστον 6.000 ατόμων στις διαδηλώσεις στο Ιράν ενώ σύμφωνα με αξιωματούχους της τοπικής Υγειονομικής Υπηρεσίας, που επικαλείται το TIME, οι νεκροί ενδέχεται να ξεπερνούν τους 30.000.

Ο Guardian επιχειρεί να βρει την αλήθεια για τον αριθμό των νεκρών μέσα από μαρτυρίες γιατρών και αυτοπτών μαρτύρων.

Ακόμα και η διαχείριση των σορών μετά την κρατική καταστολή των διαδηλώσεων έχει αναδειχθεί σε κεντρικό μηχανισμό ελέγχου και συγκάλυψης της βίας. Πλήθος μαρτυριών από γιατρούς, ιατροδικαστικές υπηρεσίες και εργαζομένους σε νεκροταφεία καταδεικνύει ένα οργανωμένο σύστημα απόκρυψης του πραγματικού αριθμού των θυμάτων, με μαζικές ταφές και μεταφορών σορών ακόμα και με ψυγεία για παγωτά ή λαχανικά.

Όταν ξεκίνησαν οι διαδηλώσεις, στη μικρή πόλη του Ιράν, όπου ζει ο γιατρός Αχμάντι (ψευδώνυμο για τη διατήρηση της ανωνυμίας του), μαζί με τη σύζυγό του άρχισαν να περιθάλπουν ασθενείς σε χώρο εκτός του κρατικού νοσοκομειακού συστήματος, επειδή οι διαδηλωτές που τραυματίζονταν, φοβούνταν να επισκεφτούν νοσοκομεία για να μην ταυτοποιηθούν και εν τέλει συλληφθούν. Οι νέοι που απευθύνονταν σε αυτούς τις πρώτες μέρες, έφεραν, στην πλειονότητά τους επιφανειακά τραύματα – κοψίματα που χρειάζονταν ράμματα και αντιβιοτικά.

Όμως πολύ γρήγορα, οι διαδηλωτές έφταναν με τραύματα από πυροβολισμούς εξ επαφής και από μαχαιρώματα, συνήθως στο στήθος, στα μάτια και στα γεννητικά όργανα. Πολλά από αυτά αποδείχθηκαν θανατηφόρα.

Ο Αχμαντί σοκαρίστηκε από τον αριθμό των νεκρών – πάνω από 40 μόνο στη μικρή του πόλη – αλλά με το “μπλόκο” στο διαδίκτυο, κανείς δεν γνώριζε την εικόνα σε εθνικό επίπεδο. Για να τη συνθέσει, συγκρότησε ένα δίκτυο περισσότερων από 80 επαγγελματιών υγείας σε 12 από τις 31 επαρχίες του Ιράν, προκειμένου να ανταλλάσσουν παρατηρήσεις και δεδομένα και να διαμορφώσουν μια σαφέστερη εικόνα της βίας.

Οι παρατηρήσεις τους, που κοινοποιήθηκαν στον Guardian και συνδυάστηκαν με μαρτυρίες από νεκροτομεία και νεκροταφεία σε όλη τη χώρα, αποκαλύπτουν την τεράστια κλίμακα της βίας που ασκήθηκε κατά των Ιρανών κατά την κρατική καταστολή. Ο Αχμαντί και οι συνάδελφοί του διστάζουν να δώσουν έναν ακριβή αριθμό θυμάτων, συμφωνούν όμως ότι “όλοι οι δημόσια αναφερόμενοι αριθμοί νεκρών συνιστούν σοβαρή υποεκτίμηση”. Συγκρίνοντας τον αριθμό των νεκρών που οι ίδιοι είδαν με τα συνήθη δεδομένα των νοσοκομείων, εκτιμούν ότι ο πραγματικός αριθμός ενδέχεται να υπερβαίνει τις 30.000, ξεπερνώντας κατά πολύ τα επίσημα στοιχεία. Η εκτίμηση αυτή βασίζεται στο συμπέρασμα ότι “οι επίσημα καταγεγραμμένοι θάνατοι που σχετίζονται με την καταστολή πιθανότατα αντιπροσωπεύουν λιγότερο από το 10% του πραγματικού αριθμού των θυμάτων”.

Η ιρανική κυβέρνηση έχει αναγνωρίσει περισσότερους από 3.000 νεκρούς, ενώ η αμερικανική οργάνωση HRANA (Human Rights Activists News Agency), της οποίας τα στοιχεία θεωρούνται αξιόπιστα σε προηγούμενες καταστολές, δηλώνει ότι έχει επαληθεύσει περισσότερους από 6.000 θανάτους και διερευνά ακόμη πάνω από 17.000 καταγεγραμμένους, γεγονός που οδηγεί σε έναν πιθανό συνολικό αριθμό περίπου 22.000. Άλλες εκτιμήσεις από γιατρούς εκτός Ιράν φθάνουν τους 33.000 νεκρούς ή και περισσότερους.

Μαζικές ταφές και μεταφορά σορών με ψυγεία παγωτών

Μαρτυρίες από νεκροτομεία, νεκροταφεία και νοσοκομεία σε όλη τη χώρα αποκαλύπτουν συντονισμένες προσπάθειες των αρχών να αποκρύψουν το πραγματικό μέγεθος των απωλειών: σοροί να μεταφέρονται με φορτηγά παγωτών και κρεάτων, να θάβονται βιαστικά, και εκατοντάδες σώματα να “εξαφανίζονται” από το δίκτυο ιατροδικαστικών υπηρεσιών του Ιράν.

Ο Αχμαντί ξεσπά σε δάκρυα περιγράφοντας τη βία που κατέγραψαν οι γιατροί. “Από ιατρική άποψη, τα τραύματα που παρατηρήσαμε καταδεικνύουν μια αγριότητα χωρίς όρια – τόσο σε κλίμακα όσο και σε μεθόδους”, λέει. Ένας άλλος γιατρός, με έδρα την Τεχεράνη, δηλώνει στον Guardian: “Βρίσκομαι στα πρόθυρα ψυχολογικής κατάρρευσης. Έχουν διαπράξει μαζική δολοφονία ανθρώπων. Κανείς δεν μπορεί να φανταστεί… Έβλεπα μόνο αίμα, αίμα και αίμα”.

Πιέσεις για μαζικές ταφές

Σε όλο το Ιράν, στα νεκροτομεία και τα κοιμητήρια, οι σοροί συσσωρεύονταν – υπερφορτώνοντας πολλά νοσοκομεία και ιατροδικαστικές μονάδες, οι οποίες αναγκάστηκαν να διώξουν φορτηγά γεμάτα πτώματα. Εργαζόμενοι σε νεκροταφεία και ιατροδικαστικές υπηρεσίες περιγράφουν χάος, με αναφορές για πιέσεις από τις αρχές υπέρ γρήγορων, μαζικών ταφών ώστε να αποκρυφτεί ο αριθμός των νεκρών.

Το δίκτυο του Αχμαντί εντόπισε τουλάχιστον επτά ακόμη συναδέλφους από ιατροδικαστικές δομές σε τέσσερις μεγάλες επαρχίες που ανέφεραν παρόμοιες εμπειρίες. Επαληθευμένο βίντεο από το νεκροτομείο Καχριζάκ στην Τεχεράνη δείχνει αντίστοιχες σκηνές, συμπεριλαμβανομένων εκατοντάδων σορών να κείτονται στον δρόμο.

Ο Guardian μίλησε επίσης με τρεις μάρτυρες που, ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλον, περιέγραψαν πιέσεις για μαζικές ταφές σε μεγάλο νεκροταφείο (Behesht-e Sakineh) στην πόλη Καράτζ, περίπου 50 χιλιόμετρα δυτικά της Τεχεράνης.

Σε γραπτή μαρτυρία που κοινοποιήθηκε στον Guardian, ο Ρεζά (ψευδώνυμο), μάρτυρας που δηλώνει ότι βρισκόταν στο Behesht-e Sakineh, αναφέρει: “Στις 10 και 11 Ιανουαρίου έφεραν εκατοντάδες σώματα, τα οποία χαρακτηρίζονταν ως αζήτητα και αγνώστων στοιχείων”. Πολλοί από τους νεκρούς, λέει, μεταφέρονταν με μικρά αγροτικά φορτηγά που συνήθως χρησιμοποιούνται για φρούτα και λαχανικά, και όχι όλοι μέσα στοιυς ειδικούς σάκους για μεταφορά σορών.

“Αυτά τα οχήματα έκαναν δεκάδες δρομολόγια από και προς τους χώρους αποθήκευσης… Έχω δει σώματα σε αυτά τα φορτηγά τόσο κολλημένα μεταξύ τους, που απαιτούσε δύναμη για να τα χωρίσεις. Το αίμα ήταν ακόμη νωπό ή είχε ξεραθεί όταν τα στοίβαζαν σε σωρούς” συγκλονίζει.

Η περιγραφή του επιβεβαιώνεται από τον Αχμαντί και το δίκτυό του, οι οποίοι αναφέρουν ότι παρατήρησαν σε πολλές πόλεις ένα μοτίβο “ψυγείων-φορτηγών που κανονικά χρησιμοποιούνται για παγωτά ή κρέας”, τα οποία “κινούνταν σε κομβόι προς τις ιατροδικαστικές υπηρεσίες και τις πίσω εισόδους των νοσοκομείων”.

Ένας μάρτυρας στο Behesht-e Sakineh, στον οποίο επετράπη η είσοδος για να αναζητήσει το σώμα ενός φίλου, αναφέρει ότι έψαξε προσωπικά ανάμεσα σε εκατοντάδες “στοιβαγμένα” σώματα και ότι το προσωπικό του νεκροταφείου του είπε πως είχαν “παραλάβει χιλιάδες σώματα μόνο τις τελευταίες δύο ημέρες”.

Το προσωπικό του ανέφερε ότι “η εντολή ήταν να ταφούν αυτά τα σώματα σε ομαδικούς τάφους” όμως πολλοί αρνήθηκαν, φοβούμενοι αντίποινα. Μετέφερε τα λόγια ενός εργαζομένου: “Φοβάμαι να το κάνω αυτό, γιατί οι άνθρωποι… τελικά θα έρθουν να αναζητήσουν τους αγνοούμενους συγγενείς τους και θα σκοτώσουν και θα θάψουν εμένα ως υπεύθυνο για αυτούς τους ομαδικούς τάφους”.

Θάνατοι με χαρακτηριστικά εκτελέσεων

Οι μαρτυρίες από το Behesht-e Sakineh αποτελούν μόνο ένα παράδειγμα ενός φαινομενικά εθνικού μοτίβου, με ιατροδικαστικό προσωπικό σε όλη τη χώρα να αναφέρει παρόμοιες σκηνές. Γιατροί και εργαζόμενοι σε νεκροτομεία τονίζουν ότι τα είδη των τραυμάτων που παρατηρήθηκαν σε ασθενείς και σορούς υποδεικνύουν εσκεμμένη, συστηματική δολοφονία και ακρωτηριασμό διαδηλωτών, και όχι τυχαίους, χαοτικούς πυροβολισμούς.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι θάνατοι έφεραν τα χαρακτηριστικά εκτελέσεων. Εργαζόμενοι σε ιατροδικαστικές δομές δύο διαφορετικών ιρανικών πόλεων περιέγραψαν την παραλαβή σωμάτων με τραύματα από πυροβολισμούς εξ επαφής στο κεφάλι, τα οποία είχαν μεταφερθεί από τα νεκροτομεία ενώ έφεραν ακόμη ιατρικά υλικά.

“Αυτό είναι εξαιρετικά ύποπτο”, λέει ο Αχμαντί. “Κατά κανόνα, τα ξένα ιατρικά υλικά αφαιρούνται μετά τον θάνατο. Η παρουσία τους υποδηλώνει ότι αυτά τα άτομα πέθαναν ενώ βρίσκονταν ακόμη υπό ενεργή ιατρική φροντίδα”.

Οι μαρτυρίες αυτές αντιστοιχούν σε φωτογραφίες που επαληθεύτηκαν από τον ιρανικό οργανισμό ελέγχου γεγονότων Factnameh, οι οποίες δείχνουν νεκρούς μέσα σε σάκους σορών, φορώντας νοσοκομειακές ρόμπες, με καθετήρες ακόμη συνδεδεμένους και με εμφανή τραύματα από πυροβολισμούς στο μέτωπο. Ο Guardian δεν έχει επαληθεύσει ανεξάρτητα τις φωτογραφίες. Ιρανός γιατρός με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο, που ανέλυσε τις εικόνες, δήλωσε: “Από ιατρικής άποψης, φαίνεται ότι τα σώματα που εικονίζονται με καθετήρες και ιατρικές συσκευές πυροβολήθηκαν απευθείας στο κεφάλι ενώ βρίσκονταν υπό θεραπεία”.

Ακόμη και καθώς το ιατρικό προσωπικό προσπαθεί να μοιραστεί τις μαρτυρίες και τα δεδομένα του, πολλοί φοβούνται ότι ο πραγματικός αριθμός των νεκρών ίσως να μη γίνει ποτέ γνωστός, καθώς αποκρύπτεται από μια ενορχηστρωμένη, εθνικής κλίμακας προσπάθεια των αρχών να συσκοτίσουν τον απολογισμό.

“Αυτοί οι μηχανισμοί περιλαμβάνουν την αποθάρρυνση της προσέλευσης στα νοσοκομεία, την απομάκρυνση σωμάτων από τις τυπικές ιατροδικαστικές διαδικασίες, τη μεταφορά μεγάλου αριθμού σορών πέρα από καταγεγραμμένες εγκαταστάσεις και τον περιορισμό της δυνατότητας του ιατρικού προσωπικού να καταγράφει τα αίτια θανάτου”, καταλήγουν οι παρατηρήσεις των γιατρών.

Συνολικά, λέει ο Αχμαντί, “συνθέτουν ένα σύστημα σχεδιασμένο όχι μόνο να καταστείλει τη διαμαρτυρία, αλλά και να καταστείλει τη μνήμη”.