Ηλίας Ανδριόπουλος: “Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας”

Στη μουσική του Ηλία Ανδριόπουλου, ο ποιητικός λόγος βρίσκεται στον πυρήνα της δημιουργίας. Η ποίηση λειτουργεί ως αφετηρία, ως υλικό σκέψης και ως χώρος συνέχειας. Στις 17 Φεβρουαρίου, το Εργαστήρι Ελληνικής Μουσικής Δήμου Αθηναίων αφιερώνει μια ολόκληρη βραδιά στο έργο του, με τον τίτλο «Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας» – μια φράση που συμπυκνώνει τη σχέση του με τη συλλογική μνήμη, τη μουσική γραφή και τη διάρκεια του λόγου στον χρόνο. Ο Μανώλης Μητσιάς, ο Δημήτρης Μπάσης και η Θεοδώρα Μπάκα, σταθεροί συνεργάτες του Ηλία Ανδριόπουλου ερμηνεύουν τις πολλαπλές όψεις της μουσικής του.

Από τις πρώιμες συνθέσεις έως τα έργα μεγάλης φόρμας, ο Ανδριόπουλος έχει χαράξει μια τεράστια διαδρομή. Δημιουργοί όπως ο Γιώργος Σεφέρης, ο Οδυσσέας Ελύτης, ο Νίκος Γκάτσος, ο Διονύσιος Σολωμός και ο Ανδρέας Κάλβος εντάσσονται οργανικά στο έργο του, μαζί με στιχουργούς όπως ο Μάνος Ελευθερίου και ο Μιχάλης Μπουρμπούλης, διαμορφώνοντας ένα σώμα τραγουδιών με σαφές αποτύπωμα εποχής και αισθητική συνέπεια.

Λίγο πριν τη βραδιά-αφιέρωμα στο έργο του ο Ηλίας Ανδριόπουλος μας μίλησε για τη μουσική ως φορέα συλλογικής μνήμης και τον ποιητικό λόγο ως θεμέλιο της δημιουργίας του.

“Η ελληνικότητα είναι μεγάλο κεφάλαιο”

H φράση του Σεφέρη «Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας» μιλά για μια συλλογική μνήμη. Πώς διατρέχει αυτή η ιδέα τη δική σας μουσική γραφή;

Με την ερώτησή σας νομίζω ότι αγγίζετε την πεμπτουσία του μουσικού μου κόσμου. Την καρδιά του καλλιτεχνικού μου άξονα, όπου εκεί αναπτύσσεται και κινείται όλη η δυναμική της μουσικής μου γραφής.  Φυσικά αυτά, περασμένα μέσα από τα σύγχρονα φίλτρα και σύγχρονα εκφραστικά μέσα. Δύο πράγματα νομίζω κάνουν αναγνωρίσιμη την μουσική μου. Η ελληνικότητα των ήχων και οι συλλογικές λαϊκές ευαισθησίες. Και τα δύο αυτά στοιχεία πατάνε γερά στο στέρεο έδαφος της ελληνικής λαϊκής παράδοσης. Θα έλεγα,αν κάποιος διαθέτει παρατηρητικότητα, το ανακαλύπτει αυτό, τόσο στα απλά μου τραγούδια, όσο και στα πιο προχωρημένα μουσικά μου έργα.

Η ελληνικότητα είναι μεγάλο κεφάλαιο, και δεν θα ήθελα να την ανοίξουμε σε αυτή την κουβέντα μας.  Δυστυχώς, το γνωρίζετε, τέτοιοι προβληματισμοί στον καιρό μας, τελούν εν υπνώσει, και πολύ περισσότερο εκείνοι που έχουν να κάνουν με το τραγούδι.  Σε παλιότερες εποχές, όταν ήμουν νέος καλλιτέχνης, τέτοια θέματα δεν απασχολούσαν μόνο τους καλούς συνθέτες, αλλά άγγιζαν και μεγάλο μέρος του φιλόμουσου κοινού και ιδιαίτερα των νέων. Το συλλογικό συναίσθημα, τη συλλογική μνήμη, τα εισπράτταμε ως κοινωνικό αίτημα και ανταποκρινόμαστε. Και όλα αυτά ξέρετε, για να έχουν ενδιαφέρον, θέλαμε να τα φυσά το αεράκι της τέχνης.

Στο έργο σας ο ποιητικός λόγος παραμένει στο κέντρο, είτε γράφετε για μικρό σύνολο είτε για συμφωνική ορχήστρα και χορωδία. Πώς αλλάζει η σχέση σας με το ποίημα όταν αλλάζει η κλίμακα της μουσικής φόρμας;

Κοιτάξτε. Επεδίωκα και επιδιώκω πάντα, ακόμα και σε εκείνα τα πιο απλά μου τραγούδια, ο στίχος τηρουμένων των αναλογιών, να έχει μία ποιητικότητα. Πολύ περισσότερο, όταν αναλάμβανα να μουσικοποιήσω την υψηλή ποίηση των μεγάλων ποιητών μας. Του Ελύτη, του Σεφέρη, του Κάλβου, του Γκάτσου και άλλων. Διαπλάθηκα σε μία εποχή, όπου μέσω του τραγουδιού, θέλαμε να κάνουμε τέχνη. Μην το αναζητάτε αυτό σήμερα, δεν θα το βρείτε… Μας ενδιέφερε ο καλός στίχος, όπως μας ενδιέφερε η καλή μουσική, η καλή ενορχήστρωση , ο καλός ερμηνευτής κλπ  Σε αυτό βέβαια είχαμε αρωγό μας και ένα μέρος της καλής δισκογραφίας. Πώς να ξεχάσει κανείς τον Αλέκο Πατσιφά και την Λύρα, ή την Κολούμπια και τον Τάκη Λαμπρόπουλο. Σπουδαίες μορφές που πρέπει να αναφέρουμε, γιατί ώθησαν προς τα εμπρός το καλό ελληνικό τραγούδι.

Έχετε πει ότι η γενιά σας είναι ίσως η τελευταία με μεγάλα συλλογικά οράματα. Τι θεωρείτε ότι έχει χαθεί σήμερα και δυσκολεύει τη γέννηση νέων οραματισμών;

Έτσι είναι. Και εξακολουθώ να το πιστεύω αυτό. Έχω την αίσθηση ότι έχουν χαθεί τα πάντα. Τίποτα δεν βοηθά να αναπτυχθούν καινούργια οράματα. Το περιβάλλον και εδώ και έξω έχει εξελιχθεί σε εγωκεντρικό και είναι άνυδρο και καταθλιπτικό. Τα οράματα φυτρώνουν και βλασταίνουν σε έντονες ιστορικές συγκυρίες και θρέφονται από τις πιο σπάνιες αρετές που έχει προικίσει η φύση τον άνθρωπο. Δηλαδή, την ανιδιοτέλεια, το συλλογικό συναίσθημα απέναντι στην αδικία, την ευαισθησία, το ήθος, τη θυσία και προπαντός την ποιότητα.  Τα βλέπετε πουθενά σήμερα αυτά;  Εγώ, όχι. ΄Ισως σε κάποια μακρινή στροφή του χρόνου να αλλάξουν οι ιστορικές συνθήκες, και να ξεπροβάλλουν τα καινούργια οράματα και οι νέοι οραματιστές. Μέχρι τότε, σκοτάδι.

Έχετε συνεργαστεί με φωνές-σύμβολα, από τον Ξυλούρη και τη Μπέλλου μέχρι νεότερους ερμηνευτές. Τι είναι αυτό που αναζητάτε σε μια φωνή πέρα από την τεχνική της αρτιότητα;

΄Εχω την αίσθηση ότι συνεργάστηκα επιτυχώς και τίμησαν την μουσική μου σπουδαίοι ερμηνευτές. Τι να αναφέρω; Τον Ξυλούρη, την Μπέλλου, τον Μητσιά, την Πρωτοψάλτη, τον Καλογιάννη, την Νένα Βενετσάνου, την Θεοδώρα  Μπάκα, τον Τάση Χριστογιαννόπουλο, την Μαρία Δημητριάδη. Ολοι τους μοναδικοί.΄Εδωσαν φτερά στα τραγούδια μου. Ο καλός συνθέτης επιλέγει τον κατάλληλο ερμηνευτή, ανάλογα με το ύφος και το κλίμα του τραγουδιού και της μουσικής του, που θέλει να αναδείξει. Αλλον θα επιλέξει για τα λυρικά του τραγούδια, άλλον για τα λαϊκά του και ούτω καθ΄εξής. Ο δημιουργός πρέπει να ζητά από τον ερμηνευτή δύο – τρία βασικά πράγματα. Το ιδιαίτερο ηχόχρωμα της φωνής του, τη σωστή εκφορά του μουσικοποιημένου στίχου, την συμμετοχή του ερμηνευτή στο συγκινησιακό πεδίο, ώστε να μπορεί να το μεταδώσει στο κοινό και φυσικά τη γενικότερη ποιότητά του, ώστε να δένει με αυτό που καλείται να ερμηνεύσει.

Σε μια εποχή γρήγορης κατανάλωσης του τραγουδιού, τι χώρο πιστεύετε ότι έχει σήμερα το έντεχνο τραγούδι που συνομιλεί με την ποίηση και ζητά χρόνο, προσοχή και ακρόαση σε βάθος;

Σε ένα Δοκίμιό μου, όπου αναδεικνύω αυτά τα θέματα, μιλώ για τις δύο όψεις του καλού τραγουδιού. Έχουμε το τραγούδι που το συλλαμβάνει άμεσα και το τραγουδά ο κόσμος και έχουμε επίσης και το τραγούδι που δεν τραγουδιέται, το οποίο απαιτεί μία προσήλωση και μία ευλάβεια στην ακρόασή του. Μην κάνουμε το λάθος και θεωρήσουμε ότι τα ενδιαφέροντα τραγούδια πρέπει οπωσδήποτε να τραγουδιούνται, ενώ τα άλλα που απαιτούν αυτοσυγκέντρωση στην ακρόασή τους, είναι για πέταμα. Τότε όλη η ενόργανη μουσική, συμφωνική κλπ κλπ, θα ήταν άχρηστη. Είμαι από αυτούς που τοποθετούν το τραγούδι, το οποίο διαθέτει καλλιτεχνικά χαρακτηριστικά υψηλού επιπέδου, δίπλα στην έντεχνη, στην λόγια μουσική.

Για το άλλο τραγούδι, το διασκεδαστικό, το εκτονωτικό, της γρήγορης κατανάλωσης όπως σωστά λέτε, δεν έχω να πω τίποτα. Μόνο θλίβομαι που τόσος κόσμος ασχολείται μαζί του. ΄Ισως αυτό να ερμηνεύει, εν πολλοίς, και την νεοελληνική μας κατάσταση.

Τη μουσική διεύθυνση και τις ενορχηστρώσεις υπογράφει ο Άγγελος Ηλίας, που προσεγγίζει το υλικό με σεβασμό στον ιδιαίτερο κόσμο του συνθέτη. 

Εισιτήρια more.com