Ο ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ ΒΛΕΠΕΙ ΚΑΣΣΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΝΕΣΤΟΡΕΣ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΑ

Η πρώτη συνάντηση του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, μετά από ενάμιση χρόνο και ενώ ο ελληνοτουρκικός διάλογος είχε “παγώσει” λόγω των συνεχών προκλήσεων της Άγκυρας, ενέχει εκ των πραγμάτων ένα ρίσκο.

Άλλωστε αυτό το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας Ελλάδας- Τουρκίας πραγματοποιείται σε εντελώς διαφορετικό κλίμα από το 2023 οπότε και στην Αθήνα υπεγράφη η διακήρυξη περί φιλίας και καλής συνεργασίας των δύο χωρών. Την ίδια ημέρα που ανακοινώθηκε η ημερομηνία της νέας συνάντησης Μητσοτάκη- Ερντογάν, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας μάλιστα εξαπέλυε επίθεση κατά του πρωθυπουργού για τις πρόσφατες δηλώσεις του όσον αφορά στο δικαίωμα της χώρας μας να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτιλία μίλια.

Τα “ήρεμα νερά” είχαν βέβαια διαταραχθεί ήδη από τον Ιούλιο του 2024, μετά τη παρενόχληση του ιταλικού ερευνητικού σκάφους levoli Relume από πέντε τουρκικά πολεμικά πλοία ενώ διεξήγαγε έρευνες για τον ποντισμό καλωδίου ανοιχτά της Κάσου.

Ελλάδα και Τουρκία έφτασαν τότε ξανά κοντά σε θερμό επεισόδιο, το οποίο αποσοβήθηκε πάντως και χάρη στα κανάλια επικοινωνίας που άνοιξαν μετά το καυτό καλοκαίρι του 2020. Μητσοτάκης- Ερντογάν είχαν στη συνέχεια συναντηθεί στο περιθώριο της ΓΣ του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη το Σεπτέμβριο του 2024, αλλά χωρίς προσδοκίες.

Και έκτοτε το ΑΣΣ Ελλάδας- Τουρκίας πήγαινε από αναβολή σε αναβολή, με την Αθήνα να αποφεύγει τη διεξαγωγή του, ενώ η Άγκυρα φαινόταν να πιέζει για να κλειδώσει μία ημερομηνία και ταυτόχρονα μιλούσε για λύση πακέτο, βάζοντας στο τραπέζι “γκρίζες ζώνες” και αποστρατιωτικοποίηση των νησιών.

Ενώ η προγραμματισθείσα συνάντηση Μητσοτάκη- Ερντογάν στο περιθώριο της ΓΣ του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη τον περασμένο Σεπτέμβριο ακυρώθηκε τελευταία στιγμή, με αφορμή το γεγονός ότι ο Τούρκος πρόεδρος είχε προσκληθεί από τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ σε διάσκεψη για τη Γάζα.

Μετά το “χουνέρι” της τουρκικής πλευράς, ο κ.Μητσοτάκης είπε στη ΓΣ του ΟΗΕ αυτό που θα έλεγε στον Ερντογάν. Δηλαδή ζήτησε άρση του casus belli. Ενώ σε συνέντευξη του διαμήνυσε ότι η Ελλάδα δεν έχει να συζητήσει τίποτε με την Τουρκία για τη συμφωνία με Chevron και εάν η Άγκυρα δυσφορεί… “C’est la vie όπως θα έλεγαν και ο Γάλλοι”.

Εν τω μεταξύ η Τουρκία έδειχνε σε κάθε ευκαιρία ότι δεν κάνει πίσω από τις αναθεωρητικές της θέσεις. Και ταυτόχρονα ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Αγκυρα, Τομ Μπάρακ, πρώην σύμβουλος του Τραμπ, προωθούσε την ιδέα να έρθουν Ελλάδα- Τουρκία σε ένα τραπέζι διαπραγματεύσεων για να μοιράσουν το Αιγαίο, με διαιτητή την Ουάσινγκτον.

Τα αμερικανικά αυτά σχέδια είναι που προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία στην Αθήνα, με δεδομένη την περιφρόνηση Τραμπ στο διεθνές δίκαιο το οποίο επικαλείται η χώρα μας απέναντι στις τουρκικές αξιώσεις, αλλά και καθώς το δόγμα του Αμερικάνου πρόεδρου είναι “drill, drill, drill”. Και για αυτό ακριβώς ο κ.Μητσοτάκης σπεύδει τώρα να πάει στην Άγκυρα ώστε να δείξει πως οι δύο χώρες μπορούν να συνομιλούν απευθείας και δε χρειάζονται διαμεσολαβητές.

Οι χρησμοί Καραμανλή

Ενστάσεις για τον ελληνοτουρκικό διάλογο έχουν εκφράσει όμως και οι δύο πρώην πρωθυπουργοί, Κώστας Καραμανλής και Αντώνης Σαμαράς.

Ο κ. Καραμανλής την περασμένη Δευτέρα είχε αναφερθεί από την Καλαμάτα στην τελευταία αορίστου διάρκειας τουρκική ΝAVTEX, επισημαίνοντας ότι η Άγκυρα παραμονές της προγραμματισμένης συνάντησης κορυφής επιχειρεί “να επιβάλλει με την απειλή χρήσης βίας τις αυθαίρετες διεκδικήσεις της, τα αναθεωρητικά της ιδεολογήματα και τις ηγεμονικές της βλέψεις.” Και τόνισε: “Πόσο σημαντικό είναι να προβάλλουμε ξεκάθαρα τις θέσεις μας, να μην στέλνουμε επαμφοτερίζοντα μηνύματα που μπορεί να εκλαμβάνονται ως υποχωρητικότητα”.

Ο πρώην πρωθυπουργός δεν κρύβει γενικότερα την ανησυχία του για τα ελληνοτουρκικά, τα οποία βρέθηκαν και στο επίκεντρο της συνάντησης που είχε με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Κώστα Τασούλα, στις 14 Ιανουαρίου. Ενώ όταν προειδοποιεί για κρίση εμπιστοσύνης των πολιτών στους θεσμούς, μιλά και για τον κίνδυνο μία πολιτική κρίση να συνοδευτεί και από εθνική κρίση.

Έχει επίσης δηλώσει ότι βλέπει ορατό έναν σοβαρό κίνδυνο: “Σταδιακά, βήμα – βήμα, ανεπαισθήτως (κατά Κωνσταντίνο Καβάφη) να περιέλθει η χώρα σε μη αναστρέψιμη κατάσταση ομηρίας έναντι της Τουρκίας. Με απλά λόγια τίποτα να μη μπορεί να γίνει στην περιοχή χωρίς την έγκρισή της, έστω και αν παραβιάζονται βάναυσα το Διεθνές Δίκαιο, οι Διεθνείς Συνθήκες, τα ισχυρά θεμελιωμένα δίκαια της Ελλάδας.”

Ενώ ήδη από τον περασμένο Ιανουάριο είχε προειδοποιήσει για τους κινδύνους που έφερνε η “εποχή Τραμπ” με αφορμή τις αμερικανικές βλέψεις για τη Γροιλανδία.

Οι επιθέσεις Σαμαρά

Από την πλευρά του ο κ.Σαμαράς είναι σαφώς πιο επιθετικός έναντι της κυβέρνησης για τον ελληνοτουρκικό διάλογο. Χαρακτήρισε μάλιστα σε συνέντευξη του την περασμένη Τρίτη “μεγάλο λάθος” μία συνάντηση Μητσοτάκη- Ερντογάν “κάτω από αυτές τις συνθήκες”.

Διερωτήθηκε μάλιστα: “Τι μπορείς να συζητήσεις με κάποιον που έχει μπει στην αυλή σου και σου ζητά να τη μοιραστείτε;

Έχουμε χάσει τα λογικά μας και εγώ και ο Κώστας Καραμανλής που τα λέμε αυτά; Πως γίνεται μόνο ο Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Γεραπετρίτης να βλέπουν ευκαιρίες;”

Παρότι δε ο κ.Σαμαράς είναι θαυμαστής (και επίδοξος μιμητής) του Τραμπ, είχε επικρίνει τη δήλωση Μητσοτάκη για την επέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα, λέγοντας ότι θα έπρεπε οι απειλές κατά της εθνικής μας κυριαρχίας στο Αιγαίο και τη Θράκη, αλλά και η Κύπρος, να θυμίζουν στον πρωθυπουργό ότι οι αρχές του διεθνούς δικαίου δεν είναι επιλεκτικές και δεν μπορεί να τις επικαλείται κανείς κατά το δοκούν και με χρονική καθυστέρηση.

Ο κ.Σαμαράς είχε άλλωστε εξαρχής διαφωνήσει με την ελληνοτουρκική προσέγγιση λέγοντας ότι “με πειρατές δεν κάνεις διάλογο”. Ενώ τον περασμένο Ιούνιο είχε στηλιτεύσει και την πολιτική της κυβέρνησης οσον αφορά στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, λέγοντας μεταξύ άλλων: “Κατακεραυνώναμε τη Ρωσία, αλλά με την Τουρκία, που μας έκανε τα ίδια, ήμασταν «μέλι- γάλα». Ποιος να μας πάρει στα σοβαρά; Αυτό δεν είναι καθόλου «ήρεμα νερά»…Αυτό είναι τρικυμία εν κρανίω”.

Το Μαξίμου αγνοεί τους δύο πρώην

Οι παρεμβάσεις των δύο πρώην πρωθυπουργών για τα εθνικά θέματα προκαλούν εκνευρισμό στο Μαξίμου, που αποδίδει τις κινήσεις τους σε προσωπικές δυσαρέσκειες και στην περίπτωση του κ.Σαμαρά σε προσωπικές κομματικές σκοπιμότητες. Ο Μεσσήνιος έχει άλλωστε δηλώσει ότι “σταθμίζει” το ενδεχόμενο δημιουργίας νέου δεξιού κόμματος, αν και ακόμη δεν έχει προχωρήσει.

Για αυτό και η κυβέρνηση αγνοεί τις προειδοποιήσεις Καραμανλή- Σαμαρά. Από κυβερνητικής πλευράς αφήνουν άλλωστε αιχμές, αφενός κατά του κ.Καραμανλή για “δόγμα ακινησίας” στα ελληνοτουρκικά, αφετέρου κατά του κ.Σαμαρά για κινήσεις που στρέφονται κατά της Νέας Δημοκρατίας και κατά της χώρας. Επισημαίνουν δε ότι και ο κ.Σαμαράς ως πρωθυπουργός είχε μεταβεί στην Τουρκία για Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας, συνοδευόμενος από 10 υπουργούς, και είχε υπογράψει μία σειρά από διμερείς συμφωνίες. Και αυτό ενώ, όπως τονίζουν, την περίοδο εκείνη σημειωνόταν καθημερινά παραβιάσεις από τουρκικά μαχητικά.

Ο ίδιος ο κ.Μητσοτάκης πριν την κοινή εμφάνιση Καραμανλή- Σαμαρά τον περασμένο Ιούνιο στην παρουσίαση του βιβλίου του Σταύρου Λυγερού “Οι αθέατες όψεις του πολέμου στην Ουκρανία”, είχε δηλώσει αιχμηρά “δεν έχουμε και ανάγκη, κάθε τόσο, από αυτόκλητους συμβουλάτορες, ιδίως για τα εθνικά μας ζητήματα” και ότι: “Περιττεύουν οι υποδείξεις όσων ανησυχούν ξαφνικά από τον καναπέ τους”.

Ενώ τον Ιούλιο ο πρωθυπουργός είχε καρφώσει τις κυβερνήσεις Καραμανλή λέγοντας σε συνέντευξη του στον ΣΚΑΪ: “Θα μου θυμίσετε, μεταξύ του 2004 και του 2009 ποια σημαντική πρωτοβουλία ανελήφθη στα ελληνοτουρκικά; Γιατί εγώ δεν θυμάμαι κάποια”.

Από την πλευρά του ο κ.Καραμανλής έχει απαντήσει έμμεσα στις αιχμές αυτές, λέγοντας ότι υποχωρήσεις σε ζωτικά συμφέροντα και μονομερή δικαιώματα της χώρας δεν συνιστούν πρωτοβουλίες και κινητικότητα, καθώς και ότι με υποχωρήσεις σε τέτοια ζητήματα δεν εξαγοράζεται η ειρήνη.

Σε κάθε περίπτωση είναι σαφές ότι μεταξύ του νυν πρωθυπουργού και των δύο πρώην επικρατεί καχυποψία. Έτσι ο κ.Μητσοτάκης δεν βλέπει τον κ.Καραμανλή και τον κ.Σαμαρά ως Νέστορες, αλλά ως Κασσάνδρες και αγνοεί τις προειδοποιήσεις τους για τα ελληνοτουρκικά. Στο Μαξίμου άλλωστε επικρατεί η άποψη ότι η Ελλάδα όταν δείχνει πως θέλει το διάλογο, αλλά εμμένοντας στις κόκκινες γραμμές της. Και όπως προαναφέρθηκε, εάν δεν συνεχιστούν οι διμερείς συνομιλίες υπάρχει ο κίνδυνος να αποφασίσουν οι ΗΠΑ να σύρουν Ελλάδα και Τουρκία σε ένα τραπέζι για deal στο Αιγαίο, με τις ίδιες σε ρόλο διαιτητή.

Τίθεται βέβαια το ερώτημα πως θα χειριστεί ο κ.Μητσοτάκης τυχόν νέα πρόκληση του κ.Ερντογάν κατά τη συνάντηση τους στην Άγκυρα. Ο υπουργός Άμυνας, Νίκος Δένδιας, μάλιστα έχει ήδη φροντίσει να βάλει ψηλά τον πήχη, καλώντας ουσιαστικά ούτε λίγο ούτε πολύ τον πρωθυπουργό να αντιδράσει όπως είχε αντιδράσει και ο ίδιος ως υπουργός Εξωτερικών στις δηλώσεις του τότε ομολόγου του Μεβλούτ Τσαβούσογλου, με αντιπαράθεση οn camera.