ΠΩΣ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΕΠΙΒΡΑΔΥΝΕΙΣ ΤΗ ΓΗΡΑΝΣΗ, ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ
Κορυφαία ερευνήτρια της γήρανσης έδωσε τρόπους να την επιβραδύνουμε, μέχρι να καταφέρουν να την αναστρέψουν οι επιστήμονες. Είναι επί τω έργω.
Κάνει η τάξη σου ένα reunion. Ή πετυχαίνεις τυχαία, έπειτα από δεκαετίες, συμμαθητές ή συμφοιτητές σου στο δρόμο ή στο γυμναστήριο ή όπου αλλού.
Ορισμένους τους αναγνωρίζεις πιο εύκολα από κάποιους άλλους και τελικά, καταλήγεις στο ότι ο χρόνος δεν έχει συμπεριφερθεί σε όλους, με τον ίδιο τρόπο.
«Από τη φύση μας, δεν γερνάμε όλοι με τον ίδιο ρυθμό. Κάποιοι είμαστε faster agers και άλλοι slower agers. H ερώτηση είναι πώς θα γίνουμε όλοι slow agers» εξηγεί η Δρ. Morgan Levine, κορυφαία ερευνήτρια γήρανσης στο Eργαστήριο ALIS (Aging in Living Systems) του Yale και το Altos Labs.
To Altos Lab είναι εταιρεία βιοτεχνολογίας, που στηρίζεται με 3.000.000.000 δολάρια και έχει ως στόχο την αντιστροφή της γήρανσης. Επικεντρώνεται στην αποκατάσταση της υγείας και της ανθεκτικότητας των κυττάρων, μέσω της αναζωογόνησης των κυττάρων για την αντιστροφή ασθενειών και τραυματισμών.
Σε συνέντευξη, επικεφαλής σημαντικών προσπαθειών έλυσε τις βασικότερες απορίες για τη γήρανση, πριν μας ρωτήσει ποιο είναι, τελικά το ζητούμενο;
Να ζήσουμε πολύ ή να ζήσουμε καλά;
«Το βέβαιο είναι πως όσο μεγαλώνουμε, γινόμαστε πιο επιρρεπείς στις ασθένειες. Αυτό συμβαίνει γιατί τα συστήματα μας έχουν προσαρμοστεί, ώστε να έχουν μια προσωρινή ανθεκτικότητα. Όσα καθορίζουν τη λειτουργία των οργάνων και των κυττάρων, υποβαθμίζονται με την πάροδο του χρόνου» διευκρινίζει η Δρ Levine, η οποία μοιράστηκε τις γνώσεις της με το Big Think.
«Το σκεφτόμαστε ως ένα είδος μοριακών αλλαγών, που επιτρέπουν στα κύτταρα να λειτουργούν με έναν συγκεκριμένο τρόπο και ξαναγράφονται με τη γήρανση.
Τα κύτταρα χάνουν την εξειδίκευσή τους, γίνονται πιο δυσλειτουργικά καθώς συσσωρεύονται περισσότερα δυσλειτουργικά κύτταρα στους ιστούς και τα όργανά σας, που πια δεν λειτουργούν όπως προορίζονταν, αρχικά.
Με την πάροδο του χρόνου, καθώς τα όργανά σας αρχίζουν να δυσλειτουργούν, αρχίζετε να το βλέπετε αυτό σε ολόκληρο το σώμα.
Το βλέπουμε στην ικανότητα μας να τρέξουμε για να προλάβουμε ένα λεωφορείο ή να ακούσουμε κάτι που μας λέει ένας φίλος. Ο καρκίνος είναι τα δικά μας δυσλειτουργικά κύτταρα, που δεν συμπεριφέρονται όπως αρχικά προορίζονταν».
Για αυτό και «η γήρανση είναι ο μεγαλύτερος παράγοντας κινδύνου, για σχεδόν κάθε σοβαρή ασθένεια». Ως εκ τούτου «αν αντιμετωπίσουμε την ίδια τη γήρανση, αντιμετωπίζουμε τα πάντα ταυτόχρονα».
Η Δρ Levine είναι μεταξύ αυτών που προσπαθούν να λύσουν τα μυστήρια της γήρανσης, σε όλα τα επίπεδα. Πόσο κοντά είμαστε;
Η γήρανση ήδη αντιστρέφεται
Η καθ’ ύλην αρμόδια, επί της γήρανσης, ενημέρωσε ότι οι επιστήμονες προσπαθούν να σκεφτούν τρόπους να επιβραδύνουν «ή ίσως ακόμα και να αντιστρέψουμε» τις βιολογικές αλλαγές, που έχουν σημασία στη διαδικασία της γήρανσης.
«Δεν ξέρουμε έως ποιο σημείο μπορούμε, πραγματικά, να αντιστρέψουμε τη γήρανση σε όλο το σώμα. Ξέρουμε όμως, ότι μπορούμε να αντιστρέψουμε την ηλικία ενός κυττάρου.
Αυτό συμβαίνει στην εξέλιξη, όταν έχεις δυο κύτταρα, από ένα θηλυκό και ένα αρσενικό, τα οποία ενώνονται και παράγουν έναν εντελώς νέο οργανισμό, μηδενικής ηλικίας -μολονότι προέρχεται από γονείς που είναι 20 ή 30 ή 40» ή σε όποια βιολογική ηλικία.
«Αυτό μπορούμε να το κάνουμε και σε έναν δίσκο petri» στο εργαστήριο, όπου «μπορούμε να ενεργοποιήσουμε συγκεκριμένους παράγοντες. Μπορούμε να πάρουμε, για παράδειγμα ένα κύτταρο δέρματος από έναν 75χρονο άνθρωπο και να το μετατρέψουμε σε κάτι, σχεδόν όμοιο, με κύτταρο από έμβρυο.
Ως εκ τούτου, σε κυτταρικό επίπεδο ξέρουμε πως είναι πιθανή η αντιστροφή της γήρανσης. Η ερώτηση είναι αν μπορούμε να το επιτύχουμε σε έναν ενήλικα οργανισμό».
Η γήρανση δεν αρχίζει όταν τη βλέπουμε
Ο βασικός μύθος που καταρρίπτει η Δρ. Levine είναι ότι το πιστοποιητικό γέννησής μας, είναι αυτό που καθορίζει την ηλικία μας. Όπως λέει «ο λόγος που έχουμε γίνει τόσο εμμονικοί με αυτή την ιδέα της χρονολογικής ηλικίας είναι επειδή, στην πραγματικότητα, συνδέεται με αυτό που θεωρούμε αυτή τη βιολογική διαδικασία γήρανσης».
Βλέπουμε να εμφανίζονται ρυτίδες και γκρίζα μαλλιά και σκεφτόμαστε πως γεράσαμε, ωστόσο «δεν είναι η γήρανση που αρχίζει τότε, αλλά οι εκδηλώσεις γήρανσης». Η γήρανση αρχίζει νωρίτερα «σε μοριακό και κυτταρικό επίπεδο».
Όταν κάποιος ζητά να μάθει την ηλικία μας, αναφέρουμε τη χρονολογική, δηλαδή, τον αριθμό των ετών που ζούμε. Για την υγεία μας, σημασία έχει η βιολογική ηλικία, τουτέστιν «ο βαθμός στον οποίο η βιολογία σας έχει αλλάξει σε ένα δεδομένο χρονικό διάστημα».
«Δύο άτομα που γεννιούνται την ίδια ημέρα, μπορούν να έχουν βιολογικές ηλικίες που διαφέρουν κατά περισσότερο από μια δεκαετία, με βάση τη γενετική και τον τρόπο ζωής».
Για να μπορούν να διαχειριστούν τη γήρανση οι επιστήμονες, βασική προϋπόθεση είναι να την ποσοτικοποιήσουν και να μπορούν να εκτιμήσουν τη βιολογική ηλικία.
Να κατανοήσουν την επιστήμη της γήρανσης «το λόγο που γερνούν τα συστήματα και πώς μπορούμε να παρέμβουμε», να γίνουν κλινικές δοκιμές και να προκύψει μια συνολική κατανόηση της συνολικής υγείας, ώστε «να εκτιμάται και ο όποιος κίνδυνος», μαζί με παράγοντες που μπορούν να επιβραδύνουν ή και να αντιστρέψουν τη γήρανση.
Το «κρυφό ρολόι» που έχουμε πάνω μας
Η Δρ. Levine εξηγεί ότι το DNA μας δεν αλλάζει, καθώς μεγαλώνουμε. Αυτό που αλλάζει είναι τα επιγενετικά σημάδια (χημικές ετικέτες) στο DNA μας.
Τι είναι αυτό;
«Άνθρωποι του τομέα, έχουν ανακαλύψει αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε ως “χαρακτηριστικά γήρανσης”. Ένα από αυτά, είναι η έννοια της επιγενετικής. Όλοι ξέρουμε τη γενετική, το είδος αλληλουχίας DNA που δημιουργεί τα διαφορετικά γονίδια μας.
Σε ό,τι αφορά την επιγενετική, μου αρέσει να τη σκέφτομαι ως το λειτουργικό σύστημα του κυττάρου, αυτό που δίνει σε κάθε κύτταρο τα διαφορετικά του χαρακτηριστικά.
Έτσι, παρόλο που τα κύτταρα στο δέρμα σας και τα κύτταρα στον εγκέφαλό μας έχουν ουσιαστικά το ίδιο ακριβώς DNA, αυτό που τα κάνει διαφορετικά είναι το επιγονιδίωμα», το σύνολο χημικών τροποποιήσεων (ή επιγενετικών ετικετών) στο DNA που ρυθμίζουν τη γονιδιακή έκφραση «δίχως να αλλάζουν την αλληλουχία του DNA».
Πρόκειται για δυναμικό “διακόπτη” που επηρεάζεται από περιβαλλοντικούς παράγοντες, τη διατροφή, το στρες κλπ και καθορίζει την ανάπτυξη, τη διαφοροποίηση των ιστών και την απόκριση στο περιβάλλον.
«Η επιστήμη μελετά εδώ και δεκαετίες το επιγονιδίωμα, αλλά είναι τόσο περίπλοκο σύστημα που μόλις τώρα αρχίζουμε να κατανοούμε τη σημασία πολλών από αυτές τις αλλαγές που βλέπουμε».
Και τι βλέπουν;
Πως οι επιγενετικές ετικέτες «λειτουργούν σαν ένας ροοστάτης, ενεργοποιώντας ή απενεργοποιώντας τα γονίδια». Μετρώντας αυτά τα σημάδια, οι επιστήμονες μπορούν να υπολογίσουν την “φαινοηλικία”, δηλαδή τη βιολογική μας υγεία που είναι πολύ πιο προγνωστική για τον κίνδυνο ασθένειας και το προσδόκιμο ζωής, από την πραγματική μας ηλικία.
«Κάθε κύτταρο στο σώμα μας έχει μια πολύ συγκεκριμένη λειτουργία και αυτή η λειτουργία στην πραγματικότητα υπαγορεύεται από το επιγονιδίωμα. Το πρόβλημα είναι ότι με τη γήρανση, αυτό αναδιαμορφώνεται, είτε λόγω στρες είτε λόγω τυχαίων σφαλμάτων».
Κάθε κύτταρο θα χάσει την ταυτότητά του και δεν θα λειτουργεί με τον αρχικό του σκοπό. Και με την πάροδο του χρόνου, καθώς όλο και περισσότερα κύτταρα δυσλειτουργούν, μπορείτε να φανταστείτε πώς αυτό θα προκαλούσε δυσλειτουργία, σε επίπεδο οργάνων και τελικά σε επίπεδο ολόκληρου του συστήματος».
Για να έχουν οι επιστήμονες τη δυνατότητα της παρέμβασης, χρειάζονται τη βιολογική ηλικία. Αυτή προκύπτει μέσω ακριβών τεστ (με αίμα ή σάλιο) μακροζωίας υψηλής ποιότητας, που απαιτούν την ακριβή αλληλουχία του DNA.
Η Δρ Levine αποφάσισε να προσφέρει και μια πιο προσιτή, προς όλους, οδό.
Υπολόγισε την πραγματική σου ηλικία
Η κορυφαία ερευνήτρια γήρανσης ανέπτυξε έναν αλγόριθμο που εκτιμά τη “φαινοηλικία”, δηλαδή τη βιολογική ηλικία.
Το PhenoAge έχει σχεδιαστεί «για να είναι προσβάσιμο επειδή χρησιμοποιεί 9 τυπικούς βιοδείκτες που βρίσκονται σε μια συνήθη ετήσια εξέταση αίματος».
Με τους συνεργάτες της, η Δρ Levine ανέλυσε δεδομένα από χιλιάδες άτομα στη βάση δεδομένων NHANES, για να βρει ποιοι κλινικοί δείκτες προβλέπουν καλύτερα τη 10ετή θνησιμότητα και τον κίνδυνο ασθένειας.
Ανακάλυψαν ότι «ενώ η χρονολογική μας ηλικία είναι ένας παράγοντας, αυτοί οι 9 συγκεκριμένοι βιοδείκτες παρέχουν μια πολύ πιο σαφή εικόνα του εσωτερικού μας “ρολογιού”».
Παραθέτουμε ένα link, για όποιον θέλει να δει την πραγματική του ηλικία -δωρεάν. Δηλαδή, αυτήν που έχει σημασία.
Πώς μπορείς να επιβραδύνεις τη γήρανση
Από την αρχή της συζήτησης της με το Big Think έως το τέλος, η Δρ Levine επαναλάμβανε πως ενώ δεν μπορούμε να σταματήσουμε τον χρόνο, μπορούμε να τον επιβραδύνουμε, με κάποιες από τις επιλογές μας.
Χαρακτηριστικά, ο ύπνος, η άσκηση και η διαχείριση του στρες “σηματοδοτούν” τα κύτταρά μας να παραμείνουν σε μια πιο νεανική κατάσταση, όπως και η διατροφή μας: η υψηλή πρόσληψη θρεπτικών συστατικών και χαμηλών θερμίδων σηματοδοτεί “τρόπο επιβίωσης” που ενεργοποιεί την κυτταρική επιδιόρθωση.
Υπάρχει και ένας άλλος τρόπος ή καλύτερα ερευνάται: είναι ο κυτταρικός επαναπρογραμματισμός σε νεότερη κατάσταση, αλλά βρίσκεται στα πρώιμα στάδια έρευνας.
Έως τότε, ας κάνει ο καθένας ό,τι μπορεί, όσο πιο νωρίς μπορεί, καθώς το ιδανικό σενάριο είναι να ασχοληθούμε με την επιβράδυνση της γήρανσης, πριν εμφανιστεί στο δέρμα μας και τα μαλλιά μας.
