ΑΜΒΛΩΣΕΙΣ: 46 ΔΗΜΟΣΙΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΑΡΝΟΥΝΤΑΙ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΤΗ ΔΙΑΚΟΠΗ ΚΥΗΣΗΣ

-Υπάρχει πρόβλημα στην κύηση; Είναι από βιασμό; Έχει πρόβλημα το έμβρυο; Ή απλώς έτυχε και θέλει να το βγάλει; 

-Δεν τίθεται θέμα υγείας. Είναι θέμα επιθυμίας η διακοπή της κύησης της. Πείτε μου τι ισχύει, να ξέρουμε αν μπορεί να το κάνει στο νοσοκομείο.

-Εγώ προσωπικά δεν κάνω. Εγώ έχω κάποιες αρχές. Αν υπάρχει κάτι που έχει συμβεί στο έμβρυο, βοηθάμε. Αν υπάρχει κάτι άλλο που έχει συμβεί, ναι. Είναι αλλιώς. Αν είναι μόνο επειδή έτυχε να μείνει έγκυος και απλώς δεν γουστάρει, εγώ δεν κάνω άμβλωση.

Η παραπάνω συνομιλία ήταν με ένα από τα δεκάδες δημόσια νοσοκομεία σε όλη την Ελλάδα που επικοινώνησα για να ρωτήσω, στο πλαίσιο δημοσιογραφικής έρευνας, αν πραγματοποιούνται αμβλώσεις. Στην άκρη της τηλεφωνικής γραμμής ήταν ένας από τους γυναικολόγους του νοσοκομείου.

Σκόπευα στα τηλεφωνήματα να καλώ ως «ασθενής», να λέω ότι ρωτάω για εμένα, όπως έκανα στα υπόλοιπα που ακολούθησαν. Όμως στη συγκεκριμένη κλήση αιφνιδιάστηκα από την επίθεση, γιατί ο γιατρός φώναζε. Η ντροπή του μεταφέρθηκε σε εμένα, και βρέθηκα να λέω πως ρωτάω για μία φίλη μου.

Έτυχε να είναι το δεύτερο τηλεφώνημα που έκανα και η πρώτη αρνητική απάντηση που έλαβα. Ήταν το βάπτισμα του πυρός στη βία, την αγένεια, την ταπείνωση και την κατάχρηση εξουσίας που θα υποστεί μία γυναίκα που ζητάει άμβλωση στο δημόσιο νοσοκομείο, στην ελληνική επαρχία και τα νησιά της χώρας. Από την έρευνα, εξαιρέσαμε τα μεγάλα αστικά κέντρα της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, όπου αμβλώσεις πραγματοποιούνται κανονικά σε μαιευτικά και γενικά νοσοκομεία.

Γνωρίζαμε από μαρτυρίες ότι γυναίκες και θηλυκότητες αντιμετωπίζουν επικριτικά βλέμματα, ακόμα και κήρυγμα υπέρ του αγέννητου παιδιού όταν φτάνουν στη δημόσια μαιευτική κλινική εκφράζοντας την επιθυμία να διακόψουν την κύησή τους, χωρίς να συντρέχουν λόγοι υγείας. Αυτό, όμως, που δεν γνωρίζαμε είναι ότι η πλειονότητα των νοσοκομείων στη χώρα που διαθέτουν μαιευτική κλινική ή γυναικολογικό τμήμα αρνούνται στις γυναίκες την πρόσβαση σε δωρεάν και ασφαλή άμβλωση. 

Από την Αλεξανδρούπολη ως την Κρήτη και από την Ρόδο μέχρι την Κέρκυρα, επικοινώνησα με κάθε γενικό νοσοκομείο – μόνο 3 δεν ανταποκρίθηκαν σε πολλαπλά τηλεφωνήματα. Από τη γραμματεία στα εξωτερικά ιατρεία, και από εκεί στις μαίες και τον διευθυντή της μαιευτικής κλινικής, μετά από αλλεπάλληλες παραπομπές, πήρα απάντηση από 80 νοσοκομεία για το αν πραγματοποιούν τεχνητή διακοπή κύησης.

Τα 46 από αυτά (57,5%) δήλωσαν πως δεν κάνουν αμβλώσεις, 27 νοσοκομεία (33,7%) ανταποκρίθηκαν θετικά και 7 νοσοκομεία (8,7%) απέφυγαν να απαντήσουν με “ναι” ή “οχι”, οπότε καταγράφηκαν στα “ίσως”, αφού άφησαν το ερώτημα ανοιχτό. Η αποφυγή ευθείας απάντησης, βέβαια, δύσκολα μπορεί να εκληφθεί ως ουδέτερη. Μια ιατρική πράξη διενεργείται βάσει συγκεκριμένου πρωτοκόλλου, άρα όταν δεν παρέχονται πληροφορίες για τα επόμενα βήματα ή τη διαθεσιμότητα ραντεβού, η ασάφεια λειτουργεί, στην πράξη, αποτρεπτικά. Επομένως, μόνο 3 στα 10 δημόσια νοσοκομεία στην Ελλάδα δήλωσαν στο NEWS 24/7 ότι πραγματοποιούν αμβλώσεις. 

ΤΑ 46 «ΟΧΙ»

Τα «όχι» που άκουσα πολλές φορές εκφράζονταν χωρίς αιτιολόγηση, μονολεκτικά, σχεδόν αυτονόητα για τον συνομιλητή ή τη συνομιλήτρια που ήταν είτε γιατρός, είτε μαία. Η ειρωνεία ήταν πως τα σύντομα τηλεφωνήματα «διευκόλυναν» τη διαδικασία, γιατί είχα μπροστά μου μία μεγάλη λίστα δεκάδων νοσοκομείων και έφτασα να καλώ εντελώς μηχανικά. Το μονολεκτικό και αναπολογητικό «όχι» δεν θα ήταν, όμως, διευκόλυνση για μία γυναίκα σε ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη που θα είχε μόνο ένα τηλέφωνο στη λίστα της, αυτό του τοπικού νοσοκομείου στο νησί ή την πόλη της, ή στο κοντινότερο νησί σε αυτήν, ή στην κοντινότερη πόλη.

Σε συγκεκριμένες περιοχές της χώρας το πρόβλημα εντοπίζεται εντονότερα, με προεξάρχουσα τη Βόρεια Ελλάδα, όπου το σύνολο των νοσοκομείων σε 11 περιφερειακές ενότητες (νομούς) δήλωσε πως δεν πραγματοποιούνται αμβλώσεις στις μαιευτικές κλινικές τους. Στα νησιά του Βορείου και Νοτίου Αιγαίου περισσότερα από τα μισά νοσοκομεία απάντησαν, επίσης, αρνητικά. Στην Πελοπόννησο τα περισσότερα νοσοκομεία αρνήθηκαν να πραγματοποιήσουν τεχνητή διακοπής κύησης, και 3 περιφερειακές ενότητες της χερσονήσου δεν διαθέτουν ούτε ένα νοσοκομείο που να απάντησε θετικά. Τέλος, αποκλεισμένες από δημόσιες υπηρεσίες υγείας είναι οι γυναίκες και στο μεγαλύτερο μέρος της Κρήτης, όπου η πλειονότητα των νοσοκομείων δεν πραγματοποιεί αμβλώσεις.

Εκτός από τις παραπάνω περιοχές, τα νοσοκομεία που αρνήθηκαν απλώνονται σε όλη τη χώρα και περιλαμβάνουν μέχρι και δύο πανεπιστημιακά σε μεγάλες πόλεις. Ο κύριος λόγος της άρνησης ήταν «συνειδησιακός» ή «ηθικός». Χαρακτηριστικά, σε νησί του νοτίου Αιγαίου γυναικολόγος είπε πως «εμείς εδώ εκτρώσεις δεν κάνουμε. Μιλήστε με ιδιώτη να σας δώσει φάρμακο. Εγώ δεν κάνω, έχω συνειδησιακό θέμα».

«ΘΑ ΜΑΣ ΑΦΟΡΙΣΟΥΝ ΑΝ ΓΙΝΕΙ ΚΑΤΙ ΤΕΤΟΙΟ»

Σε άλλο νησί ο γιατρός που ευγενικά αρνήθηκε να παρέχει τις ιατρικές του υπηρεσίες, το απέδωσε στο ενδεχόμενο αφορισμού του από την Εκκλησία. «Διακοπή κύησης δεν μπορεί να γίνει. Είναι λεπτή η θέση μας. Είναι μικρό το νοσοκομείο, μαθαίνονται όλα. Δεν μπορούμε να κάνουμε διακοπές (κύησης), δηλαδή, καταλάβατε. Επίσημα να σας παραπέμψω κάπου…δεν μπορώ. Θα αναζητήσετε μόνη σας κάποιον γιατρό. Το ξέρω ότι είναι νόμιμο, αλλά θα μας αφορίσουν αν γίνει κάτι τέτοιο. Είναι πολύ μικρή η κοινωνία».

Γυναικολόγος στη Βόρεια Ελλάδα είπε πως είναι γραμμή από τον διευθυντή τους να γίνονται αμβλώσεις μόνο σε επείγουσες καταστάσεις, ενώ πολλά νοσοκομεία σε όλη τη χώρα αρνούνταν να πραγματοποιήσουν άμβλωση ακριβώς επειδή η γυναίκα που καλούσε ήταν υγιής. «Οι γιατροί μας αναλαμβάνουν μόνο παθολογία κυήσεως». Το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό γνώριζε πού να με παραπέμψει μόνο σε ελάχιστες περιπτώσεις και μετά από δική μου ερώτηση σχετικά. Σε ακόμα λιγότερες περιπτώσεις, κάποια μαία ή νοσηλεύτρια μου έλεγε απολογητικά «δεν αναλαμβάνουν οι γιατροί μας, κορίτσι μου».

Ο νόμος 1609/1986 επιτρέπει τη διακοπή της κύησης έως τη 12η εβδομάδα, χωρίς την ανάγκη ιατρικών ενδείξεων, κατόπιν απόφασης της εγκύου. Σε πολλές περιπτώσεις, γιατροί και μαίες στην άλλη άκρη της τηλεφωνικής γραμμής, «ξανά έγραφαν» τον νόμο. «Διακοπή κύησης σε νοσοκομείο δημόσιο δεν γίνεται. Αν θέλετε κάτι τέτοιο απευθυνθείτε σε ένα ιδιωτικό» μου είπαν σε νοσοκομείο της Βόρειας Ελλάδας, ενώ σε άλλη περίπτωση η διαλογή ασθενών έφτανε σε τέτοιο σημείο που η πρόσβαση μιας γυναίκας σε δωρεάν άμβλωση εξαρτιόταν από το τι θεωρεί ο γιατρός «μωρουδάκι»:

 -Γίνονται αμβλώσεις στο νοσοκομείο; -Ναι σε μικρή κύηση. -Μέχρι 12 εβδομάδες εννοείτε; -Όχι, τόσο μεγάλο δεν κάνουμε. Αυτό είναι ολόκληρο μωρουδάκι σχηματισμένο! 6 με 8 εβδομάδων, κάνουμε, αλλά ως εκεί. 

Δύο γυναικολόγοι είπαν πως στη δημόσια μαιευτική κλινική δεν γίνεται, αλλά προσφέρθηκαν να με εξυπηρετήσουν ιδιωτικά και άμεσα στο ιατρείο τους. «Τα χειρουργεία μας εδώ στο νοσοκομείο είναι κλεισμένα μέχρι μέσα Μαρτίου. Ιδιωτικά μπορούμε να το κάνουμε και αύριο άμα θέλετε. Σημειώστε το τηλέφωνό μου: 69…».

Απευθυνθήκαμε στον γυναικολόγο – μαιευτήρα Στέλιο Μανουσάκη για να μας εξηγήσει αν είναι ασφαλές να γίνει άμβλωση εκτός νοσοκομειακού περιβάλλοντος. Απάντησε ρητά πως αυτό είναι επικίνδυνο. «Η άμβλωση μπορεί να γίνει με ασφάλεια είτε σε δημόσιο, είτε σε ιδιωτικό νοσοκομείο, αλλά πρέπει να είναι παρουσία αναισθησιολόγου. Πρέπει η γυναίκα να «κοιμηθεί» για να μην πονέσει. Η ιατρική πράξη διαρκεί 5 – 10 λεπτά περίπου. Γίνεται με μέθη. Επίσης, σε περίπτωση που η γυναίκα έχει αρνητική ομάδα αίματος, θα πρέπει να γίνει μία ένεση για να μη συμβεί σε πιθανή επόμενη εγκυμοσύνη η λεγόμενη “ανοσοποίηση”, δηλαδή η γυναίκα να κάνει αντισώματα ενάντια στο μελλοντικό της έμβρυο».

Ο δρ. Μανουσάκης εξήγησε ότι μέχρι την 7η εβδομάδα κύησης μπορεί να δοκιμαστεί το χάπι, η λεγόμενη χημική άμβλωση. «Συνταγογραφούμε το φάρμακο και η γυναίκα μπορεί να πάει σπίτι και να το πάρει. Το επιθυμητό είναι να φέρει αιμορραγία, γιατί αυτό σημαίνει ότι θα καθαρίσει η μήτρα. Υπάρχει φυσικά το ενδεχόμενο να μη λειτουργήσει η φαρμακευτική αγωγή, γι αυτό πρέπει να δούμε τη γυναίκα μετά την αγωγή στον υπέρηχο ξανά και μπορεί να χρειαστεί εν τέλει χειρουργική λύση». Απαραίτητη προϋπόθεση για τα παραπάνω είναι να έχει προηγηθεί υπερηχογραφικός έλεγχος που να επιβεβαιώνει ότι η κύηση είναι ενδομήτρια.

Σε ελάχιστες περιπτώσεις, τα νοσοκομεία που αρνήθηκαν ανέφεραν ότι δεν διαθέτουν μαιευτική κλινική, αλλά μόνο γυναικολογικό τμήμα. Ωστόσο, στις περιοχές όπου δεν μπορεί να γίνει χειρουργείο, μια ρεαλιστική λύση θα ήταν να προσφέρεται τουλάχιστον η φαρμακευτική άμβλωση με χορήγηση του χαπιού μετά από υπερηχογραφικό έλεγχο. Το ίδιο θα μπορούσε να ισχύσει και για το νοσοκομείο όπου τα χειρουργεία ήταν κλεισμένα μέχρι τον επόμενο μήνα.

«ΝΑΙ, ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΑΜΒΛΩΣΕΙΣ, ΑΛΛΑ ΞΑΝΑ ΣΚΕΦΤΕΙΤΕ ΤΟ»

Τα «ναι» που ειπώθηκαν ήταν από 27 νοσοκομεία διάσπαρτα στη χώρα. Σε πολλές θετικές αποκρίσεις για την πραγματοποίηση τεχνητής διακοπής της κύησης, το ταμπού επισκίαζε την ιατρική συζήτηση. Η φωνή της/του γιατρού χαμήλωνε, η μαία έκανε παύση διαρκείας ή με άφηνε να περιμένω στη γραμμή όσο την άκουγα να χαρακτηρίζει «απαίτηση» την ερώτησή μου: «Έχω μία εδώ στη γραμμή που απαιτεί να μάθει από το τηλέφωνο αν κάνουμε εκτρώσεις. Της είπα να έρθει από κοντά, δεν μπορούμε να συζητάμε από το τηλέφωνο τέτοιο πράγμα».

Σε πολλά «ναι, κάνουμε αμβλώσεις» που άκουσα είχα την αίσθηση ότι συζητάμε για κάτι παράνομο ή ότι σε κάθε περίπτωση έχω φέρει σε εξαιρετικά αμήχανη θέση τη συνομιλήτρια ή τον συνομιλητή. «Ναι κάνουμε, απλά ελάτε από εδώ, μην τα λέμε αυτά από το τηλέφωνο». «Να σου πω από το τηλέφωνο, αν κάνουμε αμβλώσεις, δεν είναι τόσο νόμιμο, να το πω ευθέως. Με τον γιατρό μπορείτε να κάνετε άλλη “ρύθμιση”. Ο γιατρός θα το “ρυθμίσει”, θα βάλει την αιτιολογία που θέλει εκείνος. Αν το κανονίσετε με τον γιατρό, μετά θα γίνουν όλα νόμιμα».

Αξίζει να σημειωθεί ότι στην Ελλάδα δεν γνωρίζουμε πραγματικά πόσες αμβλώσεις γίνονται ετησίως. Σύμφωνα με γιατρούς σε ιδιωτικά και δημόσια που απευθύνθηκε το NEWS 24/7, o κύριος λόγος που δεν έχουμε στατιστικά είναι επειδή η διακοπή κύησης αντί να δηλώνεται στο σύστημα ως τέτοια, δηλώνεται ως παλίνδρομη κύηση, δηλαδή αποβολή. Σε αυτή τη «ρύθμιση» αναφερόταν η μαία στο τηλεφώνημα.

Στο ίδιο πλαίσιο γραφειοκρατίας, σε μεγάλο νοσοκομείο της χώρας μου απάντησαν μετά από άβολη σιωπή στο τηλεφώνημα ότι γίνεται να πραγματοποιήσω άμβλωση, αλλά θα πρέπει πρώτα να περάσω από την κοινωνική υπηρεσία για έγκριση. «Θα κλείσετε ένα ραντεβού στα εξωτερικά ιατρεία και μετά θα περάσετε από την κοινωνική υπηρεσία. Αν πάρετε και εκεί το οκ, μετά μπορείτε να προχωρήσετε στη διαδικασία. Μιλάτε με την κοινωνική υπηρεσία και υπογράφετε ένα χαρτί. Για νομικούς λόγους δικούς μας είναι» είπε, δίνοντας ξανά την αίσθηση πως τίθεται ζήτημα νομιμότητας. Στην πραγματικότητα, οι κοινωνικές υπηρεσίες των νοσοκομείων επιτελούν σημαντικό έργο, υποστηρίζοντας θύματα ενδοοικογενειακής βίας, ασθενείς με προβλήματα εθισμού, άπορα άτομα και άλλες ευάλωτες και ευπαθείς ομάδες.

Κάποιο γιατροί -που μου απάντησαν ότι μπορώ να κάνω άμβλωση στο νοσοκομείο τους – ζήτησαν να μάθουν αν έχω παιδιά και απάντησα αρνητικά. «Δεν είναι ότι καλύτερο για εμάς να κάνουμε διακοπή κύησης. Ελάτε από κοντά να συζητήσουμε. Πώς χωρίς παιδιά καταλήγετε σε αυτή την απόφαση, να πούμε;», είπε χαρακτηριστικά διευθυντής μαιευτικής στο Ιόνιο, ενώ μία γιατρός στα νοτιότερα της χώρας είπε «ελάτε μέχρι τις 7-9 εβδομάδες για να μπορέσετε να ξανά μείνετε έγκυος. Τουλάχιστον όσες έχουμε κάνει εδώ, ξανά έμειναν έγκυες. Την πρώτη φορά κάθε γυναίκα έχει δικαίωμα στο λάθος. Μετά είναι θέμα αντισύλληψης. Σκεφτείτε το καλά. Ζυγίστε το».

Ο μύθος πως η άμβλωση προκαλεί στειρότητα φαίνεται να είναι αρκετά διαδεδομένος. Ο δρ. Μανουσάκης εξήγησε πως οι περισσότερες γυναίκες που έχουν κάνει άμβλωση δεν αντιμετωπίζουν προβλήματα γονιμότητας και μπορούν να συλλάβουν στο μέλλον κανονικά, εφόσον δεν υπάρχουν επιπλοκές. Όσο για τον ψυχολογικό αντίκτυπο που φέρει αυτή η απόφαση στις γυναίκες, προκαλώντας συναισθηματικές δυσκολίες για μελλοντική κύηση σε πολλές από αυτές, ο Στέλιος Μανουσάκης διευκρίνισε πως οι συναισθηματικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες μετά την άμβλωση «συνδέονται με το κοινωνικό στίγμα και όχι με την ίδια τη διαδικασία», αφού κάθε αντίδραση εξαρτάται από την υποστήριξη που έλαβαν ή δεν έλαβαν και τις συνθήκες λήψης της απόφασης.

ΜΟΝΑΔΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ

Οι Μονάδες Οικογενειακού Προγραμματισμού αποτελούν τμήματα σε μερικά από τα νοσοκομεία της χώρας και σε κάποιες από τις δομές της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας. Οι αρμοδιότητες αυτών των μονάδων περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, συμβουλευτική για αντισύλληψη, προληπτικό γυναικολογικό έλεγχο, ενημέρωση και έλεγχο για σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, διακοπή ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης και ψυχολογική υποστήριξη. 

Η λειτουργία αυτών των μονάδων δρομολογήθηκε με τον Ν.1036/1980. Εδώ και 46 χρόνια, η αναπαραγωγική υγεία των γυναικών στην Ελλάδα αποτελεί θεσμοθετημένη υποχρέωση του δημόσιου συστήματος υγείας. Σύμφωνα με την τελευταία σχετική ενημέρωση που παρέχει το Υπουργείο Υγείας, το 2015 στην Ελλάδα λειτουργούσαν 13 μονάδες οικογενειακού προγραμματισμού, εκτός Αθήνας και Θεσσαλονίκης. Σε 6 από αυτά τα νοσοκομεία αρνήθηκαν τη διακοπή κύησης, ενώ σε 1 από αυτά απάντησαν γενικόλογα ότι μπορεί να γίνεται, μπορεί και όχι. Κάποια από αυτά τα νοσοκομεία που σήμερα αφήνουν αβοήθητες τις γυναίκες στην ελληνική επαρχία ήταν από τα πρώτα στην Ελλάδα που δημιούργησαν τμήμα Οικογενειακού Προγραμματισμού πριν από τέσσερις δεκαετίες.

Η μοναδική πρόσφατη αναφορά της πολιτείας σε αυτές τις μονάδες είναι μέσω του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Ισότητα των Φύλων 2016-2020 που θέτει την ανάγκη συμμόρφωσης της Ελλάδας με τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εξάλειψη των διακρίσεων κατά των γυναικών (CEDAW) στον τομέα της υγείας, συμπεριλαμβανομένης και της ισότιμης πρόσβασης σε υπηρεσίες αναπαραγωγικής υγείας.

«ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΑΜΒΛΩΣΗ ΕΙΝΑΙ ΑΝΙΣΟ ΚΑΙ ΤΑΞΙΚΑ ΚΑΘΟΡΙΣΜΕΝΟ»

Όταν ένα δημόσιο νοσοκομείο δεν αναλαμβάνει την άμβλωση, η γυναίκα δεν αλλάζει ξαφνικά γνώμη, απλώς καλείται να βρει εναλλακτική λύση το αμεσότερο δυνατό. Αν επιλέξει δημόσια μαιευτική κλινική στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, ή στο κοντινότερο σε αυτή διαθέσιμο νοσοκομείο, αυτό συνεπάγεται τουλάχιστον δύο μετακινήσεις ή διαμονή στην πόλη. Η διαδικασία συνήθως προϋποθέτει μία πρώτη επίσκεψη στα εξωτερικά ιατρεία για εξέταση και προγραμματισμό και στη συνέχεια νέο ραντεβού για την ίδια την πράξη.

Αν δεν μπορεί να απουσιάσει τόσες ημέρες από την εργασία ή τις υποχρεώσεις της, θα στραφεί στον ιδιωτικό τομέα. Εκεί αναλαμβάνει το κόστος της μαιευτικής κλινικής και της ιατρικής αμοιβής, καθώς και τα ίδια έξοδα μετακίνησης ή και διαμονής σε άλλη πόλη. Για όσες ζουν εκτός μεγάλων αστικών κέντρων, η πρόσβαση στην άμβλωση γίνεται μετ΄εμποδίων. Τη στιγμή που η παροχή της υπηρεσίας στο δημόσιο νοσοκομείο εξαρτάται από το προνόμιο των γιατρών να επιλέγουν ποιες ιατρικές πράξεις θέλουν να αναλάβουν, η δυνατότητα επιλογής για τις γυναίκες περιορίζεται από το εισόδημά τους. Το αποτέλεσμα είναι μια πρόσβαση άνιση, με σαφή ταξικά χαρακτηριστικά. Ενδεικτικά το κόστος για άμβλωση ιδιωτικά κυμαίνεται από 300 ευρώ για χορήγηση του χαπιού, έως και 1.000 ευρώ για χειρουργική άμβλωση σε ιδιωτική κλινική. 

Μοιραστήκαμε τα ευρήματα μας αναφορικά με τον αριθμό των νοσοκομείων που δεν πραγματοποιούν αμβλώσεις στην Ελλάδα με το Κέντρο Διοτίμα, ΜΚΟ εξειδικευμένη σε ζητήματα φύλου και ισότητας. Η Άννα Βουγιούκα, κοινωνική επιστημόνισσα και υπεύθυνη συνηγορίας σχολίασε πως είναι «σοκαριστικό να διαπιστώνουμε από την έρευνά σας ότι σε έναν τόσο μεγάλο αριθμό δημόσιων νοσοκομείων της χώρας και παρά την ισχύουσα νομοθεσία από το 1986, δεν πραγματοποιούνται αμβλώσεις. Το εύρημα αυτό αποκαλύπτει ότι το δικαίωμα των γυναικών στην άμβλωση παραμένει σε μεγάλο βαθμό ένα δικαίωμα “στα χαρτιά”, το οποίο υπονομεύεται από τον διάχυτο σεξισμό και την επικράτηση νεοσυντηρητικών αντιλήψεων στη δημόσια υγεία. Αντιλήψεις που, κατά παράβαση του νόμου, επιτρέπουν ιατρικές πρακτικές οι οποίες οδηγούν στην έμπρακτη άρνηση του δικαιώματός μας να αποφασίζουμε οι ίδιες για το σώμα μας και για το αν, πότε και υπό ποιες προϋποθέσεις θα τεκνοποιήσουμε».

Η κ. Βουγιούκα τόνισε, επίσης, πως η κατάσταση αυτή «προφανώς πλήττει δυσανάλογα τις πιο ευάλωτες γυναίκες και όσες βιώνουν διασταυρούμενες ανισότητες λόγω ταξικών, κοινωνικών, πολιτισμικών, έμφυλων, φυλετικών κ.α., διακρίσεων» που δεν έχουν τη δυνατότητα να στραφούν σε εναλλακτικές λύσεις όπως η ιδιωτική υγεία. «Παράλληλα, πολλές μπορεί να μην είναι σε θέση να διεκδικήσουν ή να καταγγείλουν την παραβίαση των δικαιωμάτων τους, λόγω γλωσσικών φραγμών, άγνοιας της νομοθεσίας, φόβου στοχοποίησης ή έλλειψης υποστηρικτικού και φροντιστικού πλαισίου». Συνολικά, διαπιστώνει ότι στην Ελλάδα «το δικαίωμα στην άμβλωση και στην επείγουσα αντισύλληψη», η οποία εξίσου δεν παρέχεται στα δημόσια νοσοκομεία, «παραμένει στην πράξη άνισο και ταξικά καθορισμένο».

ΤΟ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ ΤΗΣ ΣΑΜΟΥ

Το 2017 στο Γενικό Νοσοκομείο Σάμου «Άγιος Παντελεήμων» οι αναισθησιολόγοι του νοσοκομείου αποφάσισαν να πάψουν να χορηγούν αναισθησία σε περιπτώσεις εθελούσιας διακοπής κύησης, εκτός αν υπήρχε συγκεκριμένος ιατρικός λόγος που να απειλεί τη ζωή ή την υγεία της εγκύου. Η απόφαση, που κοινοποιήθηκε γραπτώς στη διοίκηση, επικαλούνταν ηθικούς και δεοντολογικούς λόγους για την άρνηση συμμετοχής στις επεμβάσεις άμβλωσης, σύμφωνα με ιατρικές διατάξεις που επιτρέπουν στον γιατρό να επικαλεστεί τη συνείδησή του για τέτοιες πράξεις.

Η κίνηση αυτή προκάλεσε αντιδράσεις από γυναικείες οργανώσεις που έκαναν λόγο για απόφαση που «βάζει στο στόχαστρο το αναφαίρετο δικαίωμα των γυναικών στην άμβλωση και μάλιστα των γυναικών των λαϊκών οικογενειών», ενώ παράλληλα εκφράστηκαν και τοποθετήσεις στήριξης προς τους γιατρούς – αντιρρησίες από εκκλησιαστικούς κύκλους, που χαρακτήρισαν την απόφαση «θαρραλέα» και «ευχάριστη έκπληξη».

Η Άννα Βουγιούκα, τόνισε πως για την υπόθεση της Σάμου, ο Συνήγορος του Πολίτη, με Πόρισμά του το 2017 (31/08/2017, Αριθμ. Πρωτ.: 230165/38036/2017), τόνισε ότι η ελευθερία της εγκύου να προσφεύγει σε τεχνητή διακοπή κύησης δεν μπορεί να υπόκειται σε αδικαιολόγητους περιορισμούς ή εξωθεσμικούς όρους, ιδίως στα δημόσια νοσοκομεία και εντός των πρώτων 12 εβδομάδων κύησης. Παράλληλα, ο Συνήγορος υπογράμμισε ότι η επίκληση της αντίρρησης συνείδησης οφείλει να ασκείται νόμιμα και να μη λειτουργεί ως μέσο περιορισμού ή χειραγώγησης των επιλογών της γυναίκας.

Τότε, με αφορμή την υπόθεση της Σάμου, κλήθηκε να τοποθετηθεί και η Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής. Στο πόρισμά της ξεκαθάριζε ότι η επίκληση συνείδησης από τους γιατρούς είναι θεσμικά κατοχυρωμένη, δεν μπορεί όμως να οδηγεί σε αδυναμία πρόσβασης σε μια νόμιμη ιατρική πράξη στο δημόσιο σύστημα υγείας. Το πόρισμα τόνιζε ότι «η Πολιτεία πρέπει να εξασφαλίσει με αποτελεσματικό τρόπο τη διενέργεια κάθε νόμιμης ιατρικής πράξης, ανεξάρτητα μάλιστα από τους λόγους που αυτή εμποδίζεται (οικονομικούς, διοικητικούς ή ηθικούς)».

Η Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής, πρότεινε, επίσης συγκεκριμένες λύσεις: «είτε πρόβλεψη διενέργειας της πράξης από ιδιώτες ιατρούς με επιβάρυνση της δημόσιας ασφάλισης, είτε πρόβλεψη μετάβασης ιατρού από άλλο δημόσιο νοσοκομείο για τη διενέργεια της πράξης στο νοσοκομείο του τόπου κατοικίας της ενδιαφερομένης, είτε διευκόλυνση μεταφοράς της τελευταίας σε άλλο δημόσιο νοσοκομείο για τη διενέργεια της ιατρικής πράξης, ιδίως όταν η περιοχή που κατοικεί η ενδιαφερόμενη είναι απομακρυσμένη».

Οι συστάσεις αυτές έγιναν με αφορμή την άρνηση ενός νοσοκομείου. Σήμερα, γνωρίζουμε πως τουλάχιστον 46 δημόσια νοσοκομεία αρνούνται στις γυναίκες την πρόσβαση σε δωρεάν και ασφαλή άμβλωση. 

ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ

Το NEWS 24/7 απηύθυνε ερωτήματα προς το Υπουργείο Υγείας ζητώντας να διευκρινιστεί σε ποια δημόσια νοσοκομεία της χώρας μπορεί μια γυναίκα να προχωρήσει σε διακοπή κύησης εντός των 12 εβδομάδων που προβλέπει ο νόμος, σε ποια εξ αυτών είναι διαθέσιμη η φαρμακευτική άμβλωση, καθώς και αν παρέχεται δυνατότητα χημικής διακοπής κύησης και σε νοσοκομεία που δεν διαθέτουν μαιευτική κλινική αλλά απασχολούν γυναικολόγο.

Μέχρι τη δημοσίευση του ρεπορτάζ, το Υπουργείο Υγείας δεν απάντησε στα ερωτήματα.