ΗΠΑ – Ιράν: Ώρα μηδέν για τη διπλωματία, στη σκιά των απειλών Τραμπ – Χαμενεΐ

Ξεκίνησαν οι πολυαναμενόμενες συνομιλίες μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν στην Ελβετία, με τη Μέση Ανατολή να παραμένει σε επιφυλακή λόγω της πιθανότητας αμερικανικής επίθεσης αν οι διαπραγματεύσεις αποτύχουν, καθώς δύο αεροπλανοφόρα έχουν «στρατοπεδεύσει» στην ευρύτερη περιοχή.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ  προειδοποίησε εκ νέου την Τεχεράνη χθες (16/2) για «συνέπειες» που θα αντιμετωπίσει εάν «δεν κλείσει συμφωνία», με τη σκυτάλη των απειλών να παίρνει σήμερα ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, προειδοποώντας ότι τα αμερικανικά πολεμικά πλοία που είναι αυτή τη στιγμή αναπτυχμένα στον Περσικό Κόλπο «θα μπορούσαν να βυθιστούν στον πυθμένα της θάλασσας».

Στο μεταξύ, οι Φρουροί της Επανάστασης διεξάγουν στρατιωτικές ασκήσεις στα στενά του Ορμούζ, τα οποία, όπως μεταδίδει το πρακτορείο ειδήσεων Fars, θα κλείσουν για λίγες ώρες την Τρίτη λόγω «προφυλάξεων ασφαλείας» για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας.

Τα στενά είναι η πιο ζωτικής σημασίας οδός εξαγωγής πετρελαίου στον κόσμο, η οποία συνδέει τους μεγαλύτερους παραγωγούς πετρελαίου του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία, το Ιράν, το Ιράκ και τα ΗΑΕ, με τον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα.

Χαμενεΐ: Τα πλοία των ΗΠΑ μπορούν να βρεθούν στον πυθμένα της θάλασσας

«Ο ισχυρότερος στρατός στον κόσμο μπορεί να δεχτεί ένα χτύπημα από το οποίο δεν θα μπορέσει να ανακάμψει», δήλωσε ο Χαμενεΐ σε εκδήλωση στην Τεχεράνη, αναφερόμενος στη δήλωση του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ ότι η Ουάσινγκτον διαθέτει τον «ισχυρότερο στρατό» στον κόσμο.

«Συνεχίζουν να λένε ότι στείλαμε ένα πολεμικό πλοίο προς το Ιράν. Πολύ καλά, το πολεμικό πλοίο είναι πράγματι μια επικίνδυνη μηχανή, αλλά πιο επικίνδυνο από το πολεμικό πλοίο είναι το όπλο που μπορεί να το βυθίσει στον πυθμένα της θάλασσας», πρόσθεσε.

Οι δηλώσεις του Χαμενεΐ έρχονται μετά από πρόσφατες απειλές του Τραμπ κατά της Τεχεράνης και την αμερικανική στρατιωτική ενίσχυση στην περιοχή, εν μέσω αυξημένων εντάσεων.

Για τις διαπραγματεύσεις, ο Χαμενεΐ δήλωσε ότι όταν διεξάγεται μια διαπραγμάτευση, ο καθορισμός του αποτελέσματος εκ των προτέρων είναι «λάθος και ανόητο».

“Πυρετός” επαφών στη Γενεύη

Από τις 10 το πρωί στη Γενεύη (11π.μ. ώρα Ελλάδος), και οι δύο αντιπροσωπείες του Ιράν και των ΗΠΑ ήταν παρούσες στις συνομιλίες, και η ανταλλαγή μηνυμάτων μέσω του Ομάν, έχει ουσιαστικά αρχίσει.

Η ιρανική αντιπροσωπεία, με επικεφαλής τον Υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, και η αμερικανική αντιπροσωπεία, με επικεφαλής τον Ειδικό Απεσταλμένο των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ, πραγματοποίησαν χωριστές συνομιλίες με τον Υπουργό Εξωτερικών του Ομάν Μπάντρ Αλμπουσαΐντι στην Πρεσβεία του Ομάν στη Γενεύη πριν ανταλλάξουν σημειώματα την Τρίτη.

Η δεύτερη φάση των έμμεσων συνομιλιών Ιράν-ΗΠΑ ξεκίνησε τη Δευτέρα με έναν γύρο προκαταρκτικών συνομιλιών μεταξύ Ιράν και Ομάν, κατά τη διάρκεια των οποίων εξηγήθηκαν, σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του Ιρανού ΥΠΕΞ, οι θέσεις του Ιράν.

Το πρωί, η αμερικανική πλευρά είχε συνομιλίες με τον υπουργό Εξωτερικών του Ομάν, και οι θέσεις του Ιράν για τα πυρηνικά ζητήματα, την άρση των κυρώσεων και το πλαίσιο οποιασδήποτε συμφωνίας μεταφέρθηκαν στην αμερικανική πλευρά, όπως αναφέρει το Al Jazeera.

Ο κύριος άξονας των συζητήσεων είναι τα ζητήματα που αφορούν στα πυρηνικά, δήλωσε ο εκπρόσωπος του Αραγτσί, προσθέτοντας ότι οι συνομιλίες μεταξύ του Ιράν και της ΔΟΑΕ (Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας) πραγματοποιήθηκαν χθες και ότι παρόμοιες συζητήσεις φέρονται να διεξάγονται σήμερα μεταξύ της αμερικανικής αντιπροσωπείας και του γενικού διευθυντή της ΔΟΑΕ.

Όπως είπε, η ιρανική αντιπροσωπεία βρίσκεται στη Γενεύη με πλήρως προετοιμασμένη σύνθεση τόσο όσον αφορά τεχνικά και πυρηνικά ζητήματα, όσο και οικονομικά, καθώς το Ιράν επιδιώκει άρση των κυρώσεων.

Αργότερα σήμερα, ο Αραγτσί θα συμμετάσχει σε διεθνή συνάντηση στον ΟΗΕ και θα παρουσιάσει τις θέσεις του Ιράν, ανέφερε ο εκπρόσωπός του. Οι διαπραγματεύσεις και οι συζητήσεις αναμένονται να συνεχιστούν μέχρι το απόγευμα, πρόσθεσε.

Τα  μηνύματα από ΗΠΑ και Ιράν στο φόντο των διαπραγματεύσεων

Ο Στιβ Γουίτκοφ, ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή, και ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του Προέδρου Τραμπ, αναμένεται να παραστούν στις διαπραγματεύσεις την Τρίτη στη Γενεύη, σύμφωνα με δύο αξιωματούχους των ΗΠΑ, οι οποίοι μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας για να συζητήσουν ευαίσθητη διπλωματία, σύμφωνα με τους New York Times. Και οι δύο έχουν ηγηθεί των διπλωματικών προσπαθειών του Τραμπ, ιδιαίτερα στη Μέση Ανατολή.

Ο Τραμπ, μιλώντας τη Δευτέρα κατά την πτήση του με το Air Force One, δήλωσε ότι θα συμμετέχει στις συνομιλίες «έμμεσα» και ότι αυτές θα είναι «πολύ σημαντικές». Τόνισε ότι το Ιράν ήθελε να επιτύχει μια συμφωνία γιατί δεν θα ήθελε τις συνέπειες του να μην επιτευχθεί συμφωνία.

Ο Τραμπ έχει διατάξει την αύξηση των αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένων δύο αεροπλανοφόρων, αφότου υποσχέθηκε τον περασμένο μήνα να βοηθήσει τους αντικυβερνητικούς διαδηλωτές στο Ιράν.

Τώρα, ο Τραμπ καλεί το Ιράν να επιτύχει άμεσα μια συμφωνία ή αλλιώς να αντιμετωπίσει την απειλή μιας πιθανής επίθεσης. Την περασμένη εβδομάδα, ο Τραμπ έγραψε στα κοινωνικά δίκτυα ότι προτιμά μια συμφωνία με το Ιράν, αλλά αν δεν μπορεί να επιτευχθεί, «θα πρέπει απλώς να δούμε ποιο θα είναι το αποτέλεσμα».

Είναι ασαφές αν το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες θα καταφέρουν να επιτύχουν έναν συμβιβασμό που θα αποτρέψει την στρατιωτική κλιμάκωση. Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι οι συνομιλίες με το Ιράν πρέπει να ασχοληθούν επίσης με το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων της χώρας και την υποστήριξη σε παραστρατιωτικές ομάδες σε όλη τη Μέση Ανατολή.

Ενώ οι ηγέτες του Ιράν λένε ότι είναι πρόθυμοι να συζητήσουν το πυρηνικό τους πρόγραμμα, δεν συμβαίνει το ίδιο σε όλα τα ζητήματα. ‘Οπως είπε υπουργός Εξωτερικών του Ιράν από την Ελβετία τη Δευτέρα, το Ιράν προσέρχεται στις συζητήσεις «με ρεαλιστικές ιδέες για την επίτευξη μιας δίκαιης και ισότιμης συμφωνίας».

«Αυτό που δεν βρίσκεται στο τραπέζι» όπως είπε, είναι η «υποταγή μπροστά σε απειλές».

Τη Δευτέρα, οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν πραγματοποίησαν μια ναυτική «πολεμική άσκηση» στον Στενό του Χορμούζ, σύμφωνα με το ημιεπίσημο ειδησεογραφικό πρακτορείο Tasnim.

Με το Ιράν να βρίσκεται αντιμέτωπο με ασφυκτική οικονομική πίεση στο εσωτερικό του, μια πιθανή άρση των κυρώσεων θα μπορούσε να αποτελέσει διέξοδο για το καθερστώς. Πέρυσι, αξιωματούχοι των ΗΠΑ και του Ιράν προσπάθησαν να διαπραγματευτούν μια συμφωνία που θα κατέληγε στην άρση των κυρώσεων σε αντάλλαγμα για την κατάργηση του ιρανικού πυρηνικού εμπλουτισμού. Οι συνομιλίες κατέληξαν τελικά σε αποτυχία.

Μάλιστα, αντί για συμφωνία, το Ισραήλ ξεκίνησε στρατιωτική επιχείρηση κατά του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, οδηγώντας σε έναν πόλεμο 12 ημερών μεταξύ των δύο χωρών.

Αμερικανικά βομβαρδιστικά stealth αργότερα εντάχθηκαν στην ισραηλινή επίθεση, χτυπώντας τρία ιρανικά πυρηνικά κέντρα. Ο Τραμπ δήλωσε αρχικά ότι οι αμερικανικοί βομβαρδισμοί είχαν εξαλείψει το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, αλλά αργότερα οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες διαπίστωσαν ότι είχε υποστεί σοβαρές ζημιές, όχι καταστροφή.

Ο Τραμπ πιστεύει τώρα ότι το Ιράν «σίγουρα πρέπει να κατανοεί ότι έχασαν την ευκαιρία την τελευταία φορά» μη δείχνοντας μεγαλύτερη ευελιξία στις συνομιλίες του 2025, δήλωσε ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου, ο οποίος συναντήθηκε με τον Αμερικανό πρόεδρο την περασμένη εβδομάδα στην Ουάσινγκτον.

«Πιστεύει ότι υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να μην χάσουν αυτή τη φορά», είπε ο Νετανιάχου την Κυριακή το βράδυ στην Ιερουσαλήμ, ενώ απευθυνόταν σε μια ομάδα Αμερικανών Εβραίων ηγετών.

Αλλά ο Νετανιάχου δήλωσε ότι είναι πολύ πιο επιφυλακτικός για «οποιαδήποτε συμφωνία με το Ιράν». Έθεσε ξανά την προσωπική του ατζέντα, λέγοντας ότι το Ισραήλ θέλει οποιαδήποτε συμφωνία να περιλαμβάνει απαγόρευση του πυρηνικού εμπλουτισμού, αυστηρούς περιορισμούς στους βαλλιστικούς πυραύλους και το τέλος της ιρανικής υποστήριξης σε πολιτοφυλακές όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ.