Φόβοι για ανεξέλεγκτη βία στο Μεξικό μετά την εξόντωση του “Ελ Μέντσο”

Τα σχολεία έκλεισαν σε αρκετές πολιτείες του Μεξικού και τόσο οι τοπικές όσο και οι ξένες κυβερνήσεις προειδοποίησαν τους πολίτες τους να παραμείνουν στα σπίτια τους, καθώς ξέσπασε εκτεταμένη βία μετά τη δολοφονία από τον στρατό του ισχυρού ηγέτη του Καρτέλ Νέας Γενιάς του Χαλίσκο.

Ο Νεμέσιο Ρουμπέν Οσεγκέρα Σερβάντες, γνωστός ως «Ελ Μέντσο», ήταν ο αρχηγός ενός από τα ταχύτερα αναπτυσσόμενα εγκληματικά δίκτυα στο Μεξικό, διαβόητος για τη διακίνηση φαιντανύλης, μεθαμφεταμίνης και κοκαΐνης προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και για την οργάνωση τολμηρών επιθέσεων εναντίον κυβερνητικών αξιωματούχων που τολμούσαν να το αμφισβητήσουν, γράφει το AP.

Σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια ανταλλαγής πυρών στην ιδιαίτερη πατρίδα του, την πολιτεία Χαλίσκο, όταν ο μεξικανικός στρατός επιχείρησε να τον συλλάβει. Μέλη του καρτέλ απάντησαν με βία σε όλη τη χώρα, κλείνοντας δρόμους και βάζοντας φωτιά σε οχήματα.

Η πρόεδρος Κλαούντια Σέινμπαουμ κάλεσε σε ψυχραιμία και οι αρχές ανακοίνωσαν αργά την Κυριακή ότι είχαν απομακρύνει τα περισσότερα από τα περισσότερα από 250 μπλόκα που είχε στήσει το καρτέλ σε 20 πολιτείες. Ο Λευκός Οίκος επιβεβαίωσε ότι οι ΗΠΑ παρείχαν πληροφοριακή υποστήριξη στην επιχείρηση για τη σύλληψη του ηγέτη του καρτέλ και συνεχάρη τον μεξικανικό στρατό για την εξουδετέρωση ενός από τους πλέον καταζητούμενους εγκληματίες και στις δύο χώρες.

Το Μεξικό ήλπιζε ότι ο θάνατος ενός από τους μεγαλύτερους διακινητές φαιντανύλης στον κόσμο θα μείωνε τις πιέσεις της κυβέρνησης Τραμπ να γίνουν περισσότερα κατά των καρτέλ, όμως πολλοί παρέμειναν κλεισμένοι στα σπίτια τους και σε επιφυλακή, περιμένοντας να δουν την αντίδραση του ισχυρού καρτέλ. Πολλοί φοβούνται περαιτέρω βία.

Η Γουαδαλαχάρα, πρωτεύουσα της πολιτείας Χαλίσκο και δεύτερη μεγαλύτερη πόλη του Μεξικού, ήταν σχεδόν πλήρως κλειστή την Κυριακή, καθώς οι φοβισμένοι κάτοικοι έμειναν στα σπίτια τους.

Οι επιβάτες που έφτασαν στο διεθνές αεροδρόμιο της πόλης το βράδυ της Κυριακής ενημερώθηκαν ότι λειτουργούσε με περιορισμένο προσωπικό λόγω της έξαρσης της βίας.

Η Χασίντα Μούρθια, 64 ετών, πωλήτρια προϊόντων διατροφής, ήταν ανάμεσα σε όσους περπατούσαν νευρικά αργά το βράδυ της Κυριακής μέσα στο αεροδρόμιο, όπου νωρίτερα την ίδια ημέρα ταξιδιώτες έτρεχαν και κρύβονταν πίσω από καθίσματα φοβούμενοι βίαια επεισόδια. Οι περισσότερες πτήσεις προς την πόλη είχαν ανασταλεί την Κυριακή. Η Μούρθια ξεφύλλιζε με αγωνία ειδήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που έδειχναν το πρόσωπο του «Ελ Μέντσο» και έστελνε μηνύματα στα παιδιά της, τα οποία παρακολουθούσαν την τοποθεσία της καθώς προσπαθούσε να επιστρέψει στο σπίτι της μετά τη δύση του ήλιου.

«Το σχέδιό μου σήμερα φεύγοντας από το αεροδρόμιο είναι να δω αν υπάρχουν ταξί, αλλά φοβάμαι τα πάντα. Ότι υπάρχουν μπλόκα, ότι υπάρχει απαγόρευση κυκλοφορίας, ότι μπορεί να συμβεί κάτι», είπε. «Είμαι ολομόναχη».

Οι αρχές στις πολιτείες Χαλίσκο, Μιτσοακάν και Γκουαναχουάτο ανέφεραν τουλάχιστον 14 ακόμη νεκρούς την Κυριακή, μεταξύ των οποίων επτά μέλη της Εθνικής Φρουράς.

Βίντεο που κυκλοφορούσαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έδειχναν τουρίστες στο Πουέρτο Βαγιάρτα να περπατούν στην παραλία ενώ καπνός υψωνόταν στο βάθος.

Σε άλλο σημείο του αεροδρομίου, μια ομάδα ηλικιωμένων Μεξικανών συγκεντρώθηκε συζητώντας πώς θα επιστρέψουν στα σπίτια τους.

«Καλύτερα να πάμε όλοι μαζί», είπε ένας. «Με τη βοήθεια του Θεού».

Η σημασία για τις ΗΠΑ

Ένα πλήγμα κατά ενός καρτέλ θα μπορούσε να αποτελέσει διπλωματικό θρίαμβο. Ο Ντέιβιντ Μόρα, αναλυτής για το Μεξικό στη Διεθνή Ομάδα Κρίσεων, δήλωσε ότι η σύλληψη και το ξέσπασμα βίας σηματοδοτούν ένα σημείο καμπής στην προσπάθεια της Σέινμπαουμ να καταστείλει τα καρτέλ και να μειώσει τις πιέσεις από τις ΗΠΑ.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει απαιτήσει από το Μεξικό να κάνει περισσότερα για την καταπολέμηση της διακίνησης της συχνά θανατηφόρας φαιντανύλης, απειλώντας με επιβολή περισσότερων δασμών ή ακόμη και με μονομερή στρατιωτική δράση αν η χώρα δεν δείξει αποτελέσματα.

Υπήρξαν πρώιμα σημάδια ότι οι προσπάθειες του Μεξικού έγιναν θετικά δεκτές από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο πρέσβης των ΗΠΑ Ρον Τζόνσον αναγνώρισε την επιτυχία των μεξικανικών ενόπλων δυνάμεων και τη θυσία τους σε δήλωση αργά την Κυριακή. Πρόσθεσε ότι «υπό την ηγεσία του προέδρου Τραμπ και της προέδρου Σέινμπαουμ, η διμερής συνεργασία έχει φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα».

Ωστόσο, αυτό ενδέχεται επίσης να ανοίξει τον δρόμο για περισσότερη βία, καθώς αντίπαλες εγκληματικές ομάδες θα μπορούσαν να εκμεταλλευτούν το πλήγμα που υπέστη το CJNG, δήλωσε ο Μόρα.

«Αυτή μπορεί να είναι μια στιγμή κατά την οποία άλλες ομάδες βλέπουν ότι το καρτέλ έχει αποδυναμωθεί και θέλουν να εκμεταλλευτούν την ευκαιρία για να επεκτείνουν τον έλεγχό τους και να αποκτήσουν κυριαρχία επί του Καρτέλ Χαλίσκο σε αυτές τις πολιτείες», είπε.

«Από τότε που η πρόεδρος Σέινμπαουμ ανέλαβε την εξουσία, ο στρατός είναι πολύ πιο συγκρουσιακός και μαχητικός απέναντι στις εγκληματικές ομάδες στο Μεξικό», πρόσθεσε ο Μόρα. «Αυτό στέλνει μήνυμα στις ΗΠΑ ότι, αν συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε και να μοιραζόμαστε πληροφορίες, το Μεξικό μπορεί να τα καταφέρει — δεν χρειαζόμαστε αμερικανικά στρατεύματα σε μεξικανικό έδαφος».

Ο «Ελ Μέντσο» ήταν βασικός στόχος.

Ποιος ήταν ο Νεμέσιο Οσεγκέρα

Ο Νεμέσιο «Μέντσο» Οσεγκέρα θεωρούνταν ο ισχυρότερος βαρόνος ναρκωτικών στον κόσμο. Οι συγκυρίες των τελευταίων ετών ευνόησαν την άνοδό του: η κοκαΐνη φαίνεται πως γίνεται ξανά δημοφιλής στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Πέρασαν δεκαετίες μέχρι ο Οσεγκέρα να μετατρέψει το καρτέλ της Χαλίσκο (Jalisco New Generation Cartel), του οποίου είναι επικεφαλής, σε μια διεθνή εγκληματική οργάνωση η οποία μάλιστα ξεπέρασε πλέον και το γνωστό καρτέλ της Σιναλόα.

Το Σιναλόα, μετά τη σύλληψη του Χοακίν «Ελ Τσάπο» Γκουσμάν, στράφηκε σχεδόν αποκλειστικά στη φαιντανύλη. Η κυβέρνηση Τραμπ όμως κήρυξε πόλεμο στο συνθετικό οπιοειδές, αφήνοντας κενό για την κοκαΐνη. Εκεί βρήκε χώρο το CJNG, εκμεταλλευόμενο και την αυξανόμενη κατανάλωση στις ΗΠΑ: σύμφωνα με την Millennium Health, η χρήση κοκαΐνης αυξήθηκε 154% στη δυτική Αμερική από το 2019.

Ο Μέντσο, ο οποίος μεγάλωσε μέσα στη φτώχεια πουλώντας αβοκάντο, μετακινούσε με το καρτέλ του τεράστιες ποσότητες κοκαΐνης προς τις ΗΠΑ, από την Κολομβία στον Ισημερινό και στη συνέχεια βόρεια προς την ακτή του Ειρηνικού του Μεξικού με ταχύπλοα σκάφη και υποβρύχια.

Ωστόσο, το CJNG δεν ζει μόνο από τη διακίνηση ναρκωτικών. Φορολογεί τρόφιμα και καύσιμα, ελέγχει κατασκευαστικές εταιρείες και δημοτικά έργα, κερδίζει δισεκατομμύρια από το παράνομο εμπόριο καυσίμων, ακόμη και από απάτες call centers που στοχεύουν ηλικιωμένους Αμερικανούς. Σε πολλές περιοχές, το καρτέλ λειτουργεί ως «παράλληλο κράτος», οργανώνοντας γιορτές και μοιράζοντας τρόφιμα για να εδραιώσει την επιρροή του.

Μετά από αιματηρές συγκρούσεις που κόστισαν χιλιάδες ζωές, το CJNG και οι «Τσαπίτος» – οι γιοι του Ελ Τσάπο – είχαν καταλήξει σε ιστορική συμφωνία: το καρτέλ Σιναλοά θα κρατούσε την κυριαρχία στη φαιντανύλη, ενώ το CJNG θα ήλεγχε την κοκαΐνη και τη μεθαμφεταμίνη.

Παρά την επικηρυγμένη αξία των 15 εκατ. δολαρίων από τις ΗΠΑ, ο Οσεγκέρα παρέμενε άφαντος για καιρό. Οι επισκέπτες στο καταφύγιό του μεταφέρονταν με κλειστά μάτια, σε διαδρομές γεμάτες νάρκες που γνώριζαν μονάχα οι έμπιστοι. Ο ίδιος κυκλοφορούσε με κομβόι θωρακισμένων οχημάτων, προστατευμένος από άνδρες με RPG και ειδικές δυνάμεις πρώην Κολομβιανών στρατιωτικών.

Ο Οσεγκέρα καταδικάστηκε για εμπόριο ηρωίνης στις ΗΠΑ το 1994, εξέτισε ποινή τριών ετών και απελάθηκε στο Μεξικό. Εκεί παντρεύτηκε την κόρη αρχηγού συμμορίας και ανέβηκε στην ιεραρχία μέχρι που το 2011 δημιούργησε το δικό του καρτέλ.