Η Κύπρος κι ένας πόλεμος που όντως έγινε

Θα καταλάβετε πού το πάω. Και δεν είναι μυστικό, ούτε μια γκρίνια που επιστρέφει ως εξυπνάδα. Από την άλλη, τα γεγονότα εδώ στην Κύπρο τα ζούμε καθημερινά. Τα βλέπουμε στις οθόνες μας. Τα διαβάζουμε. Προβληματιζόμαστε, ανησυχούμε και σκεφτόμαστε. Λίγη συνέπεια στην παρατήρηση και την παρακολούθηση της ειδησεογραφίας εύκολα μας φέρνει πιο κοντά στη μεγάλη εικόνα των πολλών παραμέτρων. Γιατί οι παράμετροι είναι πολλές και τα σενάρια που ξεπηδούν, αν πειράξεις μία από τις μεταβλητές, είναι δεκάδες, ή και χιλιάδες. Όσο περισσότερο ζουμ στους μικρόκοσμους, τόσο περισσότερα σενάρια.

Δεν ξέρω τι θα συμβεί τις επόμενες μέρες. Καταγράφω, ωστόσο, μερικά πράγματα για την παρούσα συνθήκη με την ευαισθησία του παρατηρητή που βρίσκεται με το ένα πόδι μέσα στην παραγωγή ειδήσεων (δημοσιογράφος γαρ) και με το άλλο στην κυπριακή πραγματικότητα επί του εδάφους, η οποία τόσο έχει εκτεθεί στις οθόνες μας τις τελευταίες ημέρες.

Πάμε.

ΠΡΩΤΟΝ: Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, στην Κύπρο δεν γίνεται πόλεμος. Ούτε επιστράτευση. Ούτε περνούν από πάνω μας πύραυλοι που αναχαιτίζονται από συμμάχους και Iron Dome. Ούτε ο κόσμος κατέκλυσε αυτή την εβδομάδα τις υπεραγορές για να αγοράσει κονσέρβες, χαρτί τουαλέτας και πάνες για τα μωρά. Ούτε η τιμή της βενζίνης έχει εκτοξευθεί. Ούτε μαζευόμαστε στα καταφύγια κάθε φορά που ηχούν σειρήνες στις βρετανικές βάσεις ή όταν το βρετανικό Υπουργείο Εξωτερικών εκδίδει ταξιδιωτικές οδηγίες.

Ναι, έχουμε μια κρίση. Ναι, ο κόσμος την παρακολουθεί με αγωνία και προσοχή. Ναι, ξανακοιτάμε τα ζητήματα των καταφυγίων, της πολιτικής άμυνας, της έγκαιρης προειδοποίησης και των ηλεκτρονικών συναγερμών, μηχανισμούς που είχαν ατροφήσει μετά την παρατεταμένη εκεχειρία του 1974.

Περπατώ και βλέπω: ο κόσμος όμως πάει στις δουλειές του χωρίς το άγχος αν θα επιστρέψει στο σπίτι. Τα παιδιά πάνε σχολείο (και σωστά κάνουν ασκήσεις συναγερμού για παν ενδεχόμενο). Τα μπαρ, τα καφέ, τα εστιατόρια, τα καταστήματα ρούχων, τα mall, τα βιβλιοπωλεία, όλα δουλεύουν ρολόι, με την κίνηση να μην έχει σημειώσει πτώση λόγω… επικινδυνότητας.

ΔΕΥΤΕΡΟΝ: Τα πολύ μικρά κράτη δεν έχουν δικές τους λύσεις. Ούτε ικανό στρατό, αμυντικά συστήματα και μυϊκή δύναμη στον διπλωματικό τομέα για να μπορέσουν να προστατεύσουν την εδαφική τους ακεραιότητα, τους πολίτες τους, την οικονομία τους και τη θέση τους στην περιοχή. Πόσω μάλλον να βάλουν πλάτη στους συμμάχους τους.

Όσο καλούς πολιτικούς κι αν έχει ένα κράτος, όσο φωτισμένους διπλωμάτες, αναλυτές και επιχειρησιακούς, οι περιορισμοί είναι συχνά δυνατότεροι από τη θέληση. Σε περίπτωση κρίσης, η μάζα νικά το όραμα.

Γι’ αυτό και τα πολύ μικρά κράτη επιδιώκουν συμμαχίες που θα τους δώσουν στρατηγικό βάθος, προϋποθέσεις εμπιστοσύνης και ελπίδα ασφάλειας σε περίπτωση που γίνει η «στραβή». Τα πολύ μικρά κράτη σήμερα είναι περισσότερο πλατφόρμες logistics, τεχνολογίας, πληροφοριών ή/και λειτουργούν ως ενεργειακοί κόμβοι. Ολόσωστο και ρεαλιστικό.

Ωστόσο, αν αυτές οι συμμαχίες δεν γίνουν στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου, των κοινών ανθρωπιστικών αξιών και με το βλέμμα σε έναν κόσμο λιγότερο στρατιωτικοποιημένο και περισσότερο συνεργαζόμενο, τα πράγματα καταλήγουν σε εγκληματικά διλήμματα του τύπου «αν δεν είσαι με εμάς, είσαι εχθρός μας». Κάτι που γεννά φόβο, απειλή και συνθήκες ολοκληρωτισμού. Τα βλέπουμε.

ΤΡΙΤΟΝ: Οι φρεγάτες και τα οπλικά συστήματα των συμμάχων μας δεν ήρθαν για να προστατεύσουν την Κύπρο. Αλλά, τέλος πάντων, θα την προστατεύσουν κι αυτή. Ας είναι. Μας κάνει. Είπαμε για τις μικρές χώρες. Θα μελετήσουμε αργότερα αν μπορούμε να αξιοποιήσουμε αυτή την προθυμία και σε άλλα ζητήματα.

Όμως κακά τα ψέματα: ήρθαν για τις Βρετανικές Βάσεις, τη Σούδα, το Ιντσιρλίκ, ακόμη και για συνδρομή στην αντιπυραυλική άμυνα και τα ραντάρ του Ισραήλ. Έτσι είναι οι σύμμαχοι. Στα δύσκολα φαίνονται.

Επίσης, οι ελληνικές φρεγάτες και τα F-16 ήρθαν για να μπορέσει να τα… παρουσιάσει η Ελληνική Κυβέρνηση στην Ελληνική Βουλή. Ίσως και να χρειαζόταν. Για να μπορούν και τα ελλαδικά media να προσφέρουν άρτο και θεάματα, ελπίδα, πατριωτισμό αλλά και λίγη ανασφάλεια. Να ανέβει λίγο η αδρεναλίνη, να ξεσκονιστεί το εθνικό φρόνημα που, υπό άλλες συνθήκες (αχάριστο ον…) βλέπει μόνο τα σκάνδαλα, τα εθνικά εγκλήματα στο εσωτερικό και τις τιμές του σούπερ μάρκετ να ανεβαίνουν.

Σε κάθε περίπτωση, η Ελλάδα έστειλε δυνάμεις στην Κύπρο, πρώτη και άμεσα.

ΤΕΤΑΡΤΟΝ: Ευρωπαϊκή Ένωση τα είχε όλα, εκτός από την πραγματική θέληση να ενωθεί. Είχε οικονομία, εμπιστοσύνη, κοινές αναφορές, κοινά τραύματα (μην υποτιμάτε τα τραύματα των λαών), μακρά Ιστορία, κράτη μέλη με δυνατό στρατό, προχωρημένη Παιδεία και ανθρώπινα δικαιώματα και τους πιο ισχυρούς αρμούς σε επίπεδο αξιών.

Τι κατάφερε; Να είναι παρατηρητής των εξελίξεων και καταγραφέας της Ιστορίας.

Στην Ευρώπη, όπως διαμορφώθηκε, συζητάμε περισσότερο απ’ όσο πράττουμε και ξοδεύουμε περισσότερα για τα προσχήματα παρά για τα κοινά μας όνειρα.

ΠΕΜΠΤΟΝ: Το βασικό πρόβλημα στην Κύπρο δεν είναι η κρίση την οποία διερχόμαστε και ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή. Ούτε τα drones που στοχεύουν τις Βρετανικές Βάσεις.

Είναι η τουρκική κατοχή.

Είναι τα 35.000 ζευγάρια τουρκικές, κατοχικές στρατιωτικές αρβύλες που πατούν το βόρειο τμήμα του νησιού και η συνεχιζόμενη κατάσταση εγκλήματος και παρανομίας μετά το 1974.

Είναι οι Τούρκοι έποικοι.

Είναι οι αγνοούμενοι που παραμένουν αγνοούμενοι.

Είναι ο κυπριακός λαός που έμαθε να ζει χώρια, με συρματόπλεγμα ανάμεσα κι ένα status quo που ακόμη κουβαλά το ξεραμένο αίμα της εισβολής.

* Ο Χρήστος Μιχάλαρος είναι δημοσιογράφος με έδρα την Κύπρο.