Παγκόσμια Εβδομάδα Γλαυκώματος: Ο προληπτικός έλεγχος σώζει την όραση

Η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση παραμένουν τα ισχυρότερα μέσα απέναντι στο γλαύκωμα, μια πάθηση που εξελίσσεται ύπουλα, χωρίς προειδοποιητικά συμπτώματα στα αρχικά της στάδια, αλλά μπορεί να οδηγήσει σε μη αναστρέψιμη απώλεια όρασης.

Με αφορμή την Παγκόσμια Εβδομάδα Γλαυκώματος, που φέτος πραγματοποιείται από τις 8 έως τις 14 Μαρτίου, η Ελληνική Εταιρεία Γλαυκώματος έστειλε σαφές μήνυμα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης: ο τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος είναι ο μόνος ασφαλής δρόμος για την προστασία της όρασης.

Στο πλαίσιο της εβδομάδας δράσεων, η Ελληνική Εταιρεία Γλαυκώματος παραχώρησε την Τρίτη 10 Μαρτίου 2026 συνέντευξη Τύπου στην Αθήνα, με στόχο την ενημέρωση του κοινού γύρω από τη νόσο, τους παράγοντες κινδύνου, τα διαθέσιμα μέσα πρόληψης και τις σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές.

Τη συζήτηση συντόνισε ο Ιωάννης Χαλκιαδάκης, διευθυντής ΕΣΥ στην Α’ Οφθαλμολογική Κλινική του Οφθαλμιατρείου Αθηνών και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος, ενώ συμμετείχαν οι οφθαλμίατροι Φώτης Τοπούζης, Στυλιανός Κανδαράκης, Ευθύμιος Καρμίρης και Θεόδωρος Φιλιππόπουλος.

Όπως τονίστηκε, το γλαύκωμα αποτελεί την κυριότερη αιτία μη αναστρέψιμης τύφλωσης παγκοσμίως. Πρόκειται για ομάδα παθήσεων που προκαλούν προοδευτική βλάβη στο οπτικό νεύρο, συνήθως σε συνάρτηση με αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση. Επειδή όμως η νόσος στα πρώτα στάδια είναι κατά κανόνα ασυμπτωματική, πολλοί ασθενείς πληροφορούνται ότι πάσχουν όταν έχει ήδη χαθεί πολύτιμο τμήμα της όρασής τους. Δεν είναι τυχαίο ότι το γλαύκωμα περιγράφεται συχνά ως «ο σιωπηλός κλέφτης της όρασης».

Ο Θεόδωρος Φιλιππόπουλος, ειδικός γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος, υπογράμμισε ότι παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί τόσο στη διάγνωση και παρακολούθηση όσο και στη θεραπεία της νόσου, τα ποσοστά αναπηρίας και τύφλωσης από γλαύκωμα παραμένουν υψηλά, ενώ εμφανίζουν αυξητική τάση λόγω της δημογραφικής γήρανσης στις δυτικές κοινωνίες.

Όπως σημείωσε, αυτό οφείλεται αφενός στο μεγάλο ποσοστό ασθενών που παραμένουν αδιάγνωστοι, εξαιτίας της αργής και ασυμπτωματικής εξέλιξης της νόσου, και αφετέρου στη συχνά ελλιπή συμμόρφωση των ασθενών στις ιατρικές οδηγίες. Ο ίδιος πρόσθεσε ότι το γλαύκωμα, ως χρόνια εκφυλιστική πάθηση, δοκιμάζει όχι μόνο τις υπηρεσίες υγείας αλλά και την κοινωνική αλληλεγγύη, καθώς απαιτεί πρόσβαση σε υπηρεσίες, θεραπευτικά μέσα, ανθρώπινη προσέγγιση και οικογενειακή υποστήριξη.

Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν για την έκταση της νόσου είναι ενδεικτικά. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα διεθνή δεδομένα, περίπου 76 εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν με γλαύκωμα το 2020, ενώ ο αριθμός αυτός αναμένεται να ξεπεράσει τα 110 εκατομμύρια έως το 2040.

Παράλληλα, νεότερες εκτιμήσεις δείχνουν ότι ο συνολικός πληθυσμός με γλαύκωμα ανοικτής γωνίας μπορεί να αυξηθεί από 81 εκατομμύρια το 2024 σε 185 εκατομμύρια μέχρι το 2060, λόγω της γήρανσης του πληθυσμού και της αύξησης της μυωπίας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα ελληνικά δεδομένα. Ο Φώτης Τοπούζης, καθηγητής Οφθαλμολογίας και πρόεδρος της Παγκόσμιας Εταιρείας Γλαυκώματος, ανέφερε ότι η συχνότητα του γλαυκώματος ανέρχεται σε 2,5% στα άτομα άνω των 45 ετών και αυξάνεται όσο μεγαλώνει η ηλικία. Ειδικά στην Ελλάδα, σύμφωνα με τη Thessaloniki Eye Study, η συχνότητα φτάνει το 5,5% στις ηλικίες άνω των 60 ετών.

Με βάση τα πληθυσμιακά δεδομένα, εκτιμάται ότι περίπου 170.000 Έλληνες άνω των 60 ετών πάσχουν από γλαύκωμα, ωστόσο σχεδόν οι μισοί, δηλαδή περίπου 85.000 άνθρωποι, παραμένουν αδιάγνωστοι. Μάλιστα, όπως επισήμανε, οι ασθενείς που δεν είχαν εξεταστεί από οφθαλμίατρο τον τελευταίο χρόνο είχαν εξαπλάσιο κίνδυνο να είναι αδιάγνωστοι.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Ευθύμιος Καρμίρης, γενικός γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος, ο οποίος περιέγραψε με δραματικό αλλά εύστοχο τρόπο τη φύση της νόσου. Όπως είπε, «το γλαύκωμα δεν πονά, δεν προειδοποιεί. Απλά κλέβει σιωπηλά την όραση», επισημαίνοντας ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι μόνο η ίδια η πάθηση, αλλά η άγνοια γύρω από αυτήν.

Υπογράμμισε ότι η ενημέρωση και η τακτική εξέταση αποτελούν τη μοναδική άμυνα απέναντι στη μη αναστρέψιμη απώλεια όρασης, επαναλαμβάνοντας τον βασικό κανόνα πρόληψης: έλεγχος κάθε δύο χρόνια μετά τα 40 και κάθε χρόνο μετά τα 60. Προειδοποίησε, δε, ότι στα προχωρημένα στάδια οι συνέπειες για την ποιότητα ζωής είναι σοβαρές, με απώλεια της ικανότητας οδήγησης, αυξημένο κίνδυνο πτώσεων, κοινωνική απομόνωση και ακόμη και κατάθλιψη.

Οι ειδικοί επεσήμαναν ότι αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης γλαυκώματος διατρέχουν οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με οικογενειακό ιστορικό, οι πάσχοντες από υψηλή μυωπία, οι χρήστες κορτικοστεροειδών χωρίς ιατρική καθοδήγηση, καθώς και ορισμένες πληθυσμιακές ομάδες, όπως άτομα αφρικανικής ή ασιατικής καταγωγής. Για τα μέλη πρώτου βαθμού ασθενών με γλαύκωμα, ο κίνδυνος είναι πολλαπλάσιος και γι’ αυτό η ενημέρωση της οικογένειας θεωρείται καθοριστική.

Στο πεδίο της αντιμετώπισης, ο Στυλιανός Κανδαράκης, αντιπρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος, τόνισε ότι το γλαύκωμα δεν θεραπεύεται οριστικά, μπορεί όμως να ελεγχθεί αποτελεσματικά όταν διαγνωστεί έγκαιρα και αντιμετωπιστεί σωστά. Όπως εξήγησε, η πρώτη γραμμή θεραπείας είναι συνήθως τα κολλύρια που μειώνουν την ενδοφθάλμια πίεση, είτε περιορίζοντας την παραγωγή είτε αυξάνοντας την παροχέτευση του υδατοειδούς υγρού.

Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, η μέθοδος Selective Laser Trabeculoplasty (SLT) αποτελεί επίσης επιλογή πρώτης γραμμής, ενώ όταν η πίεση δεν ελέγχεται επαρκώς, υπάρχουν χειρουργικές λύσεις όπως η τραμπεκουλεκτομή, οι βαλβίδες και οι νεότερες ελάχιστα παρεμβατικές τεχνικές MIGS, που εφαρμόζονται πλέον και στην Ελλάδα.

Ο ίδιος τόνισε ακόμη ότι η πιστή συμμόρφωση στη θεραπεία είναι κρίσιμος παράγοντας για τη διατήρηση της όρασης, ενώ προειδοποίησε ότι η χρήση κορτικοστεροειδών κολλυρίων χωρίς ιατρική καθοδήγηση μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνη.

Κλείνοντας τη συζήτηση, ο Ιωάννης Χαλκιαδάκης επισήμανε ότι, αφού η τύφλωση που προκαλεί το γλαύκωμα δεν μπορεί να αναστραφεί, το πραγματικό ζητούμενο είναι η πρόληψή της μέσω έγκαιρης παρέμβασης. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον ελληνικό πληθυσμό, όπου εμφανίζεται συχνά το ψευδοαποφολιδωτικό γλαύκωμα, μια μορφή της νόσου που μπορεί να οδηγήσει γρήγορα σε τύφλωση αν δεν αντιμετωπιστεί εγκαίρως.

Το μήνυμα της φετινής Παγκόσμιας Εβδομάδας Γλαυκώματος είναι σαφές: ακόμη και χωρίς συμπτώματα, ο προληπτικός έλεγχος των ματιών δεν πρέπει να παραλείπεται. Η ενημέρωση, η έγκαιρη διάγνωση και η συστηματική παρακολούθηση είναι τα μόνα όπλα απέναντι σε μια σιωπηλή αλλά ιδιαίτερα απειλητική πάθηση.

Στο πλαίσιο των δράσεων ευαισθητοποίησης, το βράδυ της 10ης Μαρτίου φωταγωγήθηκε στα πράσινα και τμήμα της πρόσοψης της Βουλής των Ελλήνων, στέλνοντας έναν συμβολικό αλλά ισχυρό υπενθυμιστικό τόνο: η όραση σώζεται πριν χαθεί.