Πλαφόν, προϊόντα και αντιδράσεις: Πώς διαμορφώνεται η αγορά μέχρι τον Ιούνιο

Με την αβεβαιότητα να κυριαρχεί, τις προβλέψεις, με βάση όσα επισημαίνουν κορυφαίοι κυβερνητικοί παράγοντες, να είναι απολύτως θολές για το μέλλον και την ακρίβεια να είναι “κατοικεί” μόνιμα,  η κυβέρνηση επαναφέρει μετά από εννέα μήνες και πάλι το μέτρο του πλαφόν στο περιθώριο μικτού κέρδους.

Η έκτακτη συνθήκη, ουσιαστικά, οδηγεί και πάλι στη λήψη ενός έκτακτου μέτρου, που προφανώς δεν θα βάλει “στοπ” στις ανατιμήσεις,σε καύσιμα και βασικά αγαθά, απλά, θέτει ένα όριο μέχρι το οποίο μπορεί να γίνουν αυξήσεις.

Η διαδικασία

Το μήνυμα, πάντως,  ότι «το κέρδος είναι θεμιτό, αλλά η αισχροκέρδεια όχι» έστειλε ο Υπουργός Ανάπτυξης, Τάκης Θεοδωρικάκος, μιλώντας, το βράδυ της Τετάρτης, στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων του ΑΝΤ1 με τον Νίκο Χατζηνικολάου.

«Δημοσιεύεται άμεσα στην εφημερίδα της Κυβέρνησης η Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου για το πλαφόν στο μικτό περιθώριο κέρδους και ξεκινούν οι έλεγχοι», ανέφερε χαρακτηριστικά και συνέχισε: «Έλεγχοι γίνονται ήδη από τη νέα Ανεξάρτητη Αρχή που δημιουργήσαμε με δική μας μεταρρύθμιση και τις πρώτες έξι ημέρες έγιναν 1.500 έλεγχοι σε πρατήρια βενζίνης. Οπλισμένη με αυτή τη σκληρή νομοθέτηση, η Αρχή μπορεί να έχει σοβαρά αποτελέσματα, ώστε να μην υπάρξει αισχροκέρδεια στην αγορα».

Ουσιαστικά το μέτρο θα ισχύσει με την έκδοση κατ΄ αρχήν Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου κι εν συνεχεία θα πρέπει με έκδοση Υπουργικής Απόφασης να εξειδικευτούν επιμέρους λεπτομέρειες και έτσι να μπει ι εκ νέου ανώτατο όριο στο περιθώριο κέρδους έως τις 30 Ιουνίου 2026.

Τα μέτρα, όπως τόνισε, συγκεκριμένα ο κ. Θεοδωρικάκος, θα ισχύσουν μέχρι τις 30 Ιουνίου και τότε «θα επανεξετάσουμε την κατάσταση, σύμφωνα και με την εισήγηση που θα κάνει η διοικήτρια της Ανεξάρτητης Αρχής. Είναι κρίσιμο και για την ίδια την αγορά να επιδείξει κοινωνική ευθύνη, ώστε οι αποφάσεις που θα παρθούν να λειτουργούν σωστά για όλη την κοινωνία».

Παράλληλα, υπενθύμισε ότι η εποπτεία της αγοράς θα είναι συνεχής και τα πρόστιμα βαριά. Τα πρόστιμα μπορούν να φτάσουν έως και τα 5 εκατ. ευρώ, ανάλογα με το μέγεθος της επιχείρησης και την ποσότητα των προϊόντων ή των καυσίμων στην οποία διαπιστώνεται αθέμιτη κερδοφορία. Οι έλεγχοι θα πραγματοποιούνται σε όλα τα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας, από τη βιομηχανία και το χονδρεμπόριο έως τα σούπερ μάρκετ και τα πρατήρια καυσίμων.

Σε ερώτηση, μάλιστα, για το αν τα πρόστιμα εισπράττονται, ο κ. Θεοδωρικάκος υπογράμμισε ότι τους τελευταίους 18 μήνες που ίσχυε το μέτρο του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους ως τις 30 Ιουνίου 2025, επιβλήθηκαν 20 εκατ. ευρώ πρόστιμα. «Και επιβάλλονται και εισπράττονται κανονικά», επισήμανε χαρακτηριστικά.

Πάντως, ο Υπουργός Ανάπτυξης υπενθύμισε, ότι πέρυσι η Ελλάδα για έξι μήνες είχε αρνητικό πληθωρισμό τροφίμων, που ήταν ο χαμηλότερος σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Κι αυτό βέβαια, χωρίς πλαφόν, κάτι που ειδικά στην αγορά δημιουργεί ερωτήματα για την απόφαση για εκ νέου επιβολή.  «Η απόφαση του Πρωθυπουργού να επαναλάβουμε αυτό το μέτρο, δείχνει και την αποφασιστικότητα της κυβέρνησης να προφυλάξουμε τη μεσαία τάξη και τις πιο αδύναμες κοινωνικά ομάδες από φαινόμενα αισχροκέρδειας», ανέφερε.

Το πλαίσιο για το πλαφόν

Στο φόντο αυτό  με βάση το νέο καθεστώς, οι εταιρείες εμπορίας πετρελαιοειδών δεν θα μπορούν να επιβάλλουν περιθώριο μεγαλύτερο από 5 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο πάνω από την τιμή προμήθειας από τα διυλιστήρια, για τη βενζίνη 95 οκτανίων και το πετρέλαιο κίνησης, ενώ τα πρατήρια λιανικής δεν θα μπορούν να προσθέτουν περιθώριο μεγαλύτερο από 12 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο στην τιμή αγοράς τους από τις εταιρείες εμπορίας. Από το μέτρο εξαιρούνται το πετρέλαιο θέρμανσης, η διάθεση του οποίου λήγει τον επόμενο μήνα, η αμόλυβδη 100 οκτανίων και το υγραέριο.

Παράλληλα, για τα τρόφιμα και τα βασικά είδη, από την έναρξη ισχύος της Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου καμία επιχείρηση δεν θα μπορεί να διαθέτει προϊόντα πρώτης ανάγκης με μεγαλύτερο ποσοστό μικτού περιθωρίου κέρδους ανά κωδικό από αυτό που είχε κατά μέσο όρο το 2025. Το πλαφόν αφορά ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα και συγκεκριμένα τις επιχειρήσεις της βιομηχανίας, του χονδρεμπορίου, των σούπερ μάρκετ καθώς και τις εταιρείες εμπορίας προϊόντων τροφίμων και βασικών αγαθών.

Διαφορές με το παρελθόν

Αξίζει να σημειωθεί ότι το νέο πλαφόν διαφοροποιείται σε σχέση με την προηγούμενη εφαρμογή του μέτρου. Στην προηγούμενη περίοδο, το ανώτατο επιτρεπόμενο μικτό περιθώριο κέρδους υπολογιζόταν με βάση μια συγκεκριμένη ημερομηνία αναφοράς, την 31η Δεκεμβρίου 2021, κάτι που είχε προκαλέσει αντιδράσεις από την αγορά, καθώς πολλές επιχειρήσεις υποστήριζαν ότι δεν αποτύπωνε τις πραγματικές συνθήκες κόστους.

Στο νέο καθεστώς, το πλαφόν, δίνεται, με βάση την κυβέρνηση ένα σχετικό περιθώριο ευελιξίας στις επιχειρήσεις για να αποκρούσουν αύξηση κόστους λειτουργίας. Κι αυτό γιατί, όπως τονίζεται το πλαφόν στο κέρδος υπολογίζεται με βάση τον μέσο όρο του μικτού περιθωρίου κέρδους που είχε κάθε επιχείρηση κατά τη διάρκεια του 2025.

Η αγορά

Η αντίδραση της αγοράς στα μέτρα που ανακοίνωσαν οι συναρμόδιοι υπουργοί Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος και Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, παρουσία του αντιπροέδρου της κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη, είναι μεικτή. Οι θεσμικοί φορείς, όπως τα επιμελητήρια, εκτιμούν ότι η κυβέρνηση κινήθηκε γρήγορα για να αποτρέψει φαινόμενα αισχροκέρδειας σε μια περίοδο διεθνούς αβεβαιότητας. Από την πλευρά της αγοράς, ωστόσο, διατυπώνονται έντονες επιφυλάξεις για τις επιπτώσεις του μέτρου, κυρίως σε κλάδους που ήδη λειτουργούν με συμπιεσμένα περιθώρια κέρδους.

Από την πλευρά του οργανωμένου λιανεμπορίου τροφίμων, η Ένωση Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας κάνει λόγο για οριζόντιο μέτρο χωρίς ωστόσο να αντιτίθεται ευθέως, σημειώνοντας ότι η αγορά λειτούργησε ανταγωνιστικά και μετά την κατάργηση του προηγούμενου πλαφόν. Όπως σημειώνει σε σχετική ανακοίνωση, «η εμπειρία των τελευταίων ετών και τα γρήγορα αντανακλαστικά του κλάδου σε περιόδους έντονων γεωπολιτικών κρίσεων και οικονομικών πιέσεων, δείχνουν πως ανεξάρτητα από την επιβολή οριζόντιων μέτρων από την πολιτεία, τα σούπερ μάρκετ λειτουργούν καθημερινά με διαφάνεια, υπευθυνότητα, φροντίδα και σεβασμό απέναντι στους εκατομμύρια Έλληνες καταναλωτές που εξυπηρετούν σε κάθε μεριά της χώρας.

Παραθέτει στοιχεία του ΙΕΛΚΑ με βάση τα οποία, ο μέσος πληθωρισμός στα σούπερ μάρκετ διαμορφώθηκε στο 1,29% το 2025, παρά το γεγονός ότι το πλαφόν στο περιθώριο μεικτού κέρδους είχε αρθεί από τον Ιούλιο της ίδιας χρονιάς. «Το χαμηλό αυτό ποσοστό αποδεικνύει πως τόσο ο υγιής ανταγωνισμός, όσο και η ομαλή λειτουργία της αγοράς, συγκρατούν χαμηλά τις τιμές, με τα οφέλη να είναι άμεσα και απτά για τους πολίτες-καταναλωτές» τονίζεται.

Η μεγαλύτερη αντίδραση έρχεται από κλάδους με ήδη συμπιεσμένα περιθώρια, όπως η αγορά του καφέ ή τα πρατήρια καυσίμων. Είναι χαρακτηριστικά όσα αναφέρει ο πρόεδρος της Ελληνικής Ενωσης Καφέ, Τάσος Γιάγκογλου. «Από το 2021 και μετά οι επιχειρήσεις του καφέ έχουν βρεθεί αντιμέτωπες με συνεχείς αυξήσεις στο κόστος λειτουργίας και στις πρώτες ύλες, χωρίς να έχουν τη δυνατότητα να μετακυλίσουν αυτές τις επιβαρύνσεις στην αγορά. Στην πράξη, ο κλάδος απορροφά για μεγάλο χρονικό διάστημα τις ανατιμήσεις, λειτουργώντας με ολοένα και πιο συμπιεσμένα περιθώρια. Ιδιαίτερα κατά το 2025, όταν οι διεθνείς χρηματιστηριακές τιμές του καφέ κινήθηκαν στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων 70 ετών, οι επιχειρήσεις του κλάδου έβαλαν πλάτη εκ νέου» όπως αναφέρει σε σχετική ανακοίνωση.

Συμπληρώνει ότι  ο κλάδος καφέ αδυνατεί για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά να επωμιστεί το δυσανάλογο βάρος, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικές αντοχές των επιχειρήσεων και η ανάγκη βιωσιμότητάς τους. Ενώ χτυπά καμπανάκι για τις μκρότερες και πιο ευάλωτες επιχειρήσεις του κλάδου σημειώνοντας ότι  η εφαρμογή του πλαφόν στο μεικτό περιθώριο κέρδους στερεί από τις επιχειρήσεις την απαραίτητη ευελιξία για να διαχειριστούν το αυξημένο κόστος, υπονομεύει τη λειτουργία τους και εντείνει το ενδεχόμενο διακοπής λειτουργίας κάποιων εξ αυτών.

Η αγορά καυσίμων

Στα καύσιμα, οι πρατηριούχοι μέσω της ΠΟΠΕΚ περνούν στην αντεπίθεση, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση στοχοποιεί λανθασμένα τον κλάδο τους, ενώ στην πραγματικότητα το μεγαλύτερο βάρος στην τελική τιμή το έχουν οι φόροι. Η Ομοσπονδία επαναφέρει το επιχείρημα ότι αντί για πλαφόν στα περιθώρια κέρδους, μια πιο ουσιαστική παρέμβαση θα ήταν η μείωση του ΕΦΚ και του ΦΠΑ, όπως έχει συμβεί σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Σε ανακοίνωσή της τονίζει ότι το πλαφόν όχι μόνο δεν θα αντιμετωπίσει το πρόβλημα των αυξήσεων, αλλά ενδέχεται να προκαλέσει σοβαρές στρεβλώσεις στην αγορά, να οδηγήσει σε ελλείψεις και να ενισχύσει φαινόμενα παραβατικότητας.

Υπενθυμίζεται ότι με βάση μελέτη του ΙΟΒΕ για λογαριασμό του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Εμπόρων Καυσίμων (ΣΕΕΠΕ), που δημοσιεύτηκε πέρυσι και αφορούσε του αριθμοδείκτες του κλάδου, το πλαφόν ήταν καταστροφικό. Όπως αναφερόταν, πέρυσι,  τον Απρίλιο σε ανακοίνωση του ΣΕΕΠΕ, ήταν  « μια απόφαση της κυβέρνησης, η οποία στην ουσία δίνει τη «χαριστική βολή» στις νόμιμες επιχειρήσεις του κλάδου, αναγκάζοντάς τες, είτε να βάλουν λουκέτο, είτε να παραχωρήσουν τα πρατήριά τους στα δίκτυα των παραβατικών.

Με βάση τα τότε λεχθέντα, ο ΣΕΕΠΕ είχε -εδώ και καιρό- κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου στην κυβέρνηση, αποδεικνύοντας τεκμηριωμένα και εμπεριστατωμένα πως το πλαφόν λειτουργεί σαν «οξυγόνο» για την παραβατικότητα, δίχως το παραμικρό όφελος για τον καταναλωτή.

Το συγκεκριμένο μέτρο επιβλήθηκε στην ελληνική αγορά καυσίμων, όπως και σε έναν μικρό αριθμό άλλων χωρών της Ε.Ε. πριν από 4 χρόνια, με αφορμή την υγειονομική και στη συνέχεια την ενεργειακή κρίση. Έχοντας διαπιστώσει πως το μέτρο βλάπτει σοβαρά τον ανταγωνισμό και πως δεν προστατεύει τον καταναλωτή, όσα κράτη το είχαν εφαρμόσει, το έχουν πλέον αποσύρει. Η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που εξακολουθεί να εφαρμόζει το μέτρο -και μάλιστα με τρόπο δογματικό, μέσω διαδοχικών παρατάσεων- είναι η Ελλάδα.

Το ΕΒΕΑ

Σε θεσμικό επίπεδο ο πρόεδρος του ΕΒΕΑ, Γιάννης Μπρατάκος, αναγνωρίζει ότι σε περιόδους διεθνούς αβεβαιότητας και αυξημένων πιέσεων στις τιμές η αντιμετώπιση φαινομένων αισχροκέρδειας αποτελεί εύλογη προτεραιότητα για την Πολιτεία, ωστόσο προειδοποιεί ότι κάθε παρέμβαση πρέπει να έχει σαφή όρια και να εφαρμόζεται με τρόπο που να διασφαλίζει την ομαλή λειτουργία της εφοδιαστικής αλυσίδας και της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Ζητεί πλήρη σαφήνεια ως προς τον τρόπο υπολογισμού του μικτού περιθωρίου κέρδους, αλλά και ως προς το εύρος εφαρμογής των μέτρων, ώστε να αποφευχθούν πρακτικά προβλήματα και στρεβλώσεις.

Το ΕΒΕΠ

Ενώ ο πρόεδρος του ΕΒΕΠ, Βασίλης Κορκίδης θεωρεί ότι στην παρούσα κατάσταση η επιβολή πλαφόν σε καύσιμα και τρόφιμα καθησυχάζει εν μέρει τον καταναλωτή και, αφετέρου, προστατεύει τον υγιή ανταγωνισμό από την κερδοσκοπία, χωρίς να επιβαρύνει τον προϋπολογισμό.

Ζητά ωστόσο τα μέτρα να επανεξεταστούν σε δύο εβδομάδες, αξιοποιώντας τα ευρήματα της Επιτροπής Ανταγωνισμού για την αντιμετώπιση κρίσεων. «Σε περιόδους ανωτέρας βίας, όπως αυτή που διανύουμε, η καλύτερη λύση είναι η συνεννόηση και η “συμφωνία κυρίων” κυβέρνησης και αγοράς, αντί για τα εξοντωτικά πρόστιμα».