Ιράν: Πώς η κρίση βάζει “νάρκες” στο ΑΕΠ

Έκλεισε άλλη μία εβδομάδα πολέμου στην Μέση Ανατολή με τις τιμές πετρελαίου να παραμένουν πάνω από τα 100 ευρώ ανά βαρέλι, με μια μηνιαία αύξηση άνω του 50%, του φυσικού αερίου πάνω από τα 50 ευρώ ανά θερμική μεγαβατώρα στον Ολλανδικό κόμβο TTF, με μια μηνιαία αύξηση άνω του 62% και τηνανησυχία για το αποτύπωμα της κρίσης στη χώρα, τόσο στο επίπεδο του πληθωρισμού όσο και βέβαια της ανάπτυξης, να φουντώνει.

Δεν είναι τυχαίο ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εκτιμά ότι ο πληθωρισμός της θα μπορούσε να ξεπεράσει το 3% φέτος σε περίπτωση που ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή προκαλέσει τη διατήρηση των τιμών του πετρελαίου Μπρεντ γύρω στα 100 δολάρια το βαρέλι και οι τιμές του φυσικού αερίου παραμείνουν αυξημένες για μεγάλο χρονικό διάστημα, όπως μετέδωσε την εβδομάδα που πέρασε το Bloomberg News.

Σημειώνεται ότι το όριο των 100 δολαρίων για δεύτερη συνεχόμενη συνεδρίαση,ξεπέρασε την Παρασκευή η τιμή του Brent καθώς ο πόλεμος με το Ιράν έκλεισε δύο εβδομάδες και τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά.

Οι τιμές

Έτσι, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του Brent ενισχύθηκαν κατά 2,67%, ή 2,68 δολάρια, κλείνοντας στα 103,14 δολάρια το βαρέλι. Το αμερικανικό αργό WTI σημείωσε άνοδο 3,11%, ή 2,98 δολάρια, και διαμορφώθηκε στα 98,71 δολάρια το βαρέλι.  Οι τιμές του αργού πετρελαίου κατέγραψαν ακόμη μία εβδομάδα ισχυρών κερδών. Τα συμβόλαια Brent έχουν ενισχυθεί περίπου κατά 10% μέσα στην εβδομάδα, μετά το άλμα 27,9% της προηγούμενης εβδομάδας, τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία αύξηση από την περίοδο της πανδημίας το 2020. Τα συμβόλαια WTI, που κατέγραψαν την καλύτερη εβδομάδα τους από το 1983, έκλεισαν την εβδομάδα με άνοδο άνω του 8%.

Μιλώντας, μάλιστα, στο CNBC, ο διευθύνων σύμβουλος της βρετανικής εταιρείας παραγωγής πετρελαίου EnQuest, Άμτζαντ Μπεσέισου, δήλωσε ότι η αγορά πετρελαίου «δεν έχει ξαναδεί κάτι τέτοιο σε αυτή την κλίμακα».

«Κάθε ημέρα καθυστέρησης αφαιρεί περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια από την αγορά, κάτι που ήδη έχει και θα συνεχίσει να έχει σημαντικό αντίκτυπο», είπε.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η κρίση ενδέχεται να αποδειχθεί πιο παρατεταμένη και δύσκολη από προηγούμενες ενεργειακές αναταράξεις.

«Πιθανότατα θα πρόκειται για μια κρίση μεγαλύτερης διάρκειας και έντασης και θα πρέπει να επικεντρωθούμε στους κινδύνους που βρίσκονται μπροστά μας», πρόσθεσε.

Ο Μπεσέισου υπενθύμισε ότι η τελευταία φορά που σημειώθηκε παρόμοια μείωση στην παγκόσμια προσφορά πετρελαίου ήταν κατά το αραβικό εμπάργκο της δεκαετίας του 1970.

«Τότε είδαμε τις τιμές να τετραπλασιάζονται. Μέχρι στιγμής οι τιμές έχουν αυξηθεί περίπου 50%, αλλά θεωρώ ότι η ανοδική πορεία μπορεί να συνεχιστεί για αρκετό ακόμη διάστημα», ανέφερε.

Το ΑΕΠ της ΕΕ

Σε ένα τέτοιο σενάριο, η οικονομική ανάπτυξη το 2026 ενδέχεται να υποχωρήσει έως και 40 μονάδες βάσης κάτω από το προβλεπόμενο 1,4%, ανέφερε ο επίτροπος Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις σε υπουργούς Οικονομικών των κρατών-μελών της ΕΕ, την εβδομάδα, που πέρασε, σύμφωνα με το Bloomberg News που επικαλείται καλά πληροφορημένες πηγές.

Πετρέλαιο και λιπάσματα

Συνολικά, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δεν απειλεί μόνο τις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η διαταραχή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις στην παγκόσμια γεωργία και τελικά στις τιμές των τροφίμων, προειδοποιούν αναλυτές και οικονομολόγοι. Ο κρίσιμος θαλάσσιος διάδρομος αποτελεί βασική αρτηρία όχι μόνο για την ενέργεια αλλά και για τα λιπάσματα που στηρίζουν τη γεωργική παραγωγή σε όλο τον κόσμο.

Χώρες του Κόλπου όπως το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία, το Ομάν και το Ιράν αποτελούν, άλλωστε, σημαντικούς εξαγωγείς ουρίας και φωσφορικών λιπασμάτων. Έτσι, μεγάλο μέρος αυτών των φορτίων διέρχεται από το Ορμούζ πριν φτάσει στις διεθνείς αγορές. Αναλυτές προειδοποιούν ότι τυχόν παρατεταμένη διαταραχή στις μεταφορές θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση του κόστους παραγωγής για τους αγρότες,  μείωση των αποδόσεων των καλλιεργειών και  τελικά υψηλότερες τιμές τροφίμων για τους καταναλωτές. Όπως επισημαίνει το International Food Policy Research Institute (IFPRI), η άνοδος του ενεργειακού κόστους και των γεωργικών εισροών μπορεί να αναζωπυρώσει τον παγκόσμιο πληθωρισμό τροφίμων, τη στιγμή που σε πολλές χώρες οι τιμές είχαν αρχίσει να επιστρέφουν σε πιο φυσιολογικά επίπεδα.

Καμπανάκι για την ανάπτυξη

Στο μεταξύ, σε συνέντευξή του, την εβδομάδα που πέρασε, o Πρωθυπουργός έκρουσε ένα ηχηρό “κώδωνα” κινδύνου. “Τα πράγματα ενδεχομένως να γίνουν πολύ σοβαρά εάν αυτός ο πόλεμος συνεχιστεί για πολύ” ανέφερε ο Κ. Μητσοτάκης και προσέθεσε: “Και, προφανώς, καμία οικονομία δεν μπορεί να είναι και να αισθάνεται απόλυτα οχυρωμένη. Προφανώς, επιπτώσεις θα υπάρχουν και στην ευρωπαϊκή και στην ελληνική οικονομία και πρέπει να είμαστε έτοιμοι για όλα τα ενδεχόμενα”.

Η ΤτΕ

Την ίδια ώρα, ο διοικητής της ΤτΕ Γ. Στουρνάρας ανέφερε ότι στα επίπεδα του 2025 θα είναι η ανάπτυξη, μόνο, όμως, αν η κρίση κρατήσει μόνο έναν μήνα. Συγκεκριμένα, ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας στα επίπεδα του 2025, εφόσον η διάρκεια της κρίσης στη Μέση Ανατολή δεν ξεπεράσει τον ένα μήνα, προέβλεψε ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας. Μιλώντας, την Πέμπτη, στο Ceos Club ανέφερε ότι οι προοπτικές για την ελληνική οικονομία παραμένουν θετικές, παρά τις δυσμενείς εξωτερικές επιδράσεις. Πολλά βεβαίως θα εξαρτηθούν από την εξέλιξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή και από τη διάρκεια της στρατιωτικής σύγκρουσης.

Αν η διάρκεια αυτή δεν ξεπεράσει τον μήνα, το 2026 ο ρυθμός αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ αναμένεται να διαμορφωθεί σε γενικές γραμμές κοντά σε αυτόν του 2025, υπερβαίνοντας σε κάθε περίπτωση τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ και ενισχύοντας την περαιτέρω σύγκλιση με τα επίπεδα εισοδήματος των Ευρωπαίων εταίρων μας. Η ανάπτυξη αναμένεται να βασιστεί κυρίως στην κατανάλωση, ενώ οι επενδύσεις θα συνεχίσουν να συμβάλλουν θετικά. Βραχυπρόθεσμα οι επενδύσεις θα υποστηριχθούν από τους υπόλοιπους διαθέσιμους πόρους του RRF

Επί τάπητος ΕΕ

Στο μεταξύ, από το Ηράκλειο, την Παρασκευή, ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Πρόεδρος του Eurogroup Κυριάκος Πιερρακάκης τόνισε, ότι “την ερχόμενη Πέμπτη,  οι ηγέτες θα συζητήσουμε σε ευρωπαϊκό επίπεδο στις Βρυξέλλες, ανάμεσα σε άλλα, και για αυτό. Και ως Πρόεδρος του Eurogroup, θα είμαι και εγώ παρών για να παρουσιάσω τις προτεραιότητες, όπως αυτές ορίζονται από τους ηγέτες των κρατών της ΕΕ και πώς εμείς τις υλοποιούμε ως Υπουργοί Οικονομικών” τόνισε σε συνέντευξη στην τηλεόραση του ΚΡΗΤΗ TV και στον δημοσιογράφο Γιώργο Σαχίνη. Συμπλήρωσε, δε, λέγοντας, ότι: “σε ό,τι αφορά τα επιτόκια της Κεντρικής Τράπεζας, είναι κεκτημένο μας πλέον ότι πρέπει όλοι οι Υπουργοί Οικονομικών της Ευρώπης να διαφυλάσσουμε την ανεξαρτησία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και την αυτονομία λήψης αποφάσεων σε σχέση με τα επιτόκια ως κόρη οφθαλμού, αυτό μας διαφοροποιεί. Οι ανεξάρτητες Κεντρικές Τράπεζες κάνουν τη διαφορά υπέρ των πολιτών. Άρα, δεν θα μπω στη διαδικασία να μιλήσω για τα επιτόκια”.

Σοβαρές διαταραχές στην οικονομία

Στο μεταξύ, οι πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, με την από κοινού επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν, προστίθενται σε μία αλυσίδα σοβαρών διαταραχών από την πλευρά της προσφοράς, με πιο πρόσφατες αυτές που ακολούθησαν τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την αστάθεια στη δασμολογική πολιτική των ΗΠΑ. Οι συνεχιζόμενες συγκρούσεις και η γεωπολιτική ένταση ασκούν πίεση στις εφοδιαστικές αλυσίδες και κυρίως στο κόστος μεταφοράς, τονίζει στο τελευταίο της «Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων» η Alpha Bank.

Η αναταραχή στις θαλάσσιες οδούς, ιδιαίτερα σε κρίσιμα σημεία διεθνούς εμπορίου, όπως αναφέρει η ανάλυση, οδηγεί σε υψηλότερα ναύλα και ασφάλιστρα κινδύνου, κάτι που σε συνδυασμό με τις ανοδικές πιέσεις στις τιμές ενέργειας ενδέχεται να οδηγήσουν σε αναζωπύρωση του πληθωρισμού.

Η οικονομική δραστηριότητα στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, κατέγραψε ρυθμό μεγέθυνσης 2,4% σε ετήσια βάση το τέταρτο τρίμηνο, ενώ για το σύνολο του έτους η άνοδος διαμορφώθηκε σε 2,1%, υπερβαίνοντας τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.: 1,5%).  Η ελληνική οικονομία, συνεπώς, είναι σε τροχιά ανόδου και διαθέτει υψηλή αντοχή υποστηριζόμενη από τα δημοσιονομικά πρωτογενή πλεονάσματα των τελευταίων ετών.

Το εύρος των οικονομικών επιπτώσεων του πολέμου στη Μέση Ανατολή, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από κρίσιμες παραμέτρους, όπως η διάρκεια των συγκρούσεων, ο βαθμός διαταραχής στις ενεργειακές ροές, καθώς και η γεωγραφική έκταση των στρατιωτικών επιχειρήσεων που θα καθορίσει αν περισσότερες χώρες θα εμπλακούν άμεσα ή έμμεσα.

Όπως αναφέρει η ανάλυση, η παράταση της διάρκειας ή/και διεύρυνση της σύγκρουσης θα μπορούσε να έχει μακροοικονομικές επιπτώσεις μέσα από τα ακόλουθα κανάλια:

Πρώτον, της ενίσχυσης της ενεργειακής συνιστώσας του πληθωρισμού και κατά συνέπεια του γενικού επιπέδου τιμών. Μία διαταραχή από την πλευρά της προσφοράς, με διάρκεια αρκετών μηνών λόγω της ανόδου των τιμών της ενέργειας και των περιορισμών στις θαλάσσιες και εμπορικές διαδρομές που αυξάνουν το κόστος και το χρόνο μεταφοράς, αναμένεται να ενισχύσει το κόστος παραγωγής και τις πληθωριστικές προσδοκίες.

Όπως παρατηρήθηκε το 2022, μετά το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία, η άνοδος των τιμών της ενέργειας και του κόστους παραγωγής ενδέχεται να διαχυθεί και σε άλλες κατηγορίες αγαθών και υπηρεσιών, όπως τα τρόφιμα. Σημειώνεται ότι, μετά την άνοδο κατά 41% το 2022, η ενεργειακή συνιστώσα του πληθωρισμού (HICP-Energy) υποχώρησε τα επόμενα τρία έτη (Γράφημα 3α), ωστόσο παραμένει 19,5% υψηλότερη σε σύγκριση με το 2021.

Επιπλέον, μία νέα ενεργειακή κρίση ενδέχεται να επιδεινώσει το έλλειμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών -πρωτίστως μέσω της διεύρυνσης του ελλείματος του ισοζυγίου καυσίμων- το οποίο αποτελεί διαχρονικά διαρθρωτική αδυναμία της ελληνικής οικονομίας.

Ο τουρισμός

Δεύτερον, της αποδυνάμωσης των εισερχόμενων ταξιδιωτικών ροών και ως εκ τούτου των ταξιδιωτικών εισπράξεων. Η αυξημένη αβεβαιότητα στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου ενδέχεται να έχει αρνητικές επιπτώσεις για τον ελληνικό τουρισμό, οδηγώντας σε μείωση των αφίξεων, ιδίως μέσω κρουαζιέρας.

Εάν, ωστόσο, το πεδίο των επιχειρήσεων περιοριστεί στη Μέση Ανατολή, ο ελληνικός τουρισμός πιθανότατα να ευνοηθεί, αυξάνοντας το μερίδιο αγοράς έναντι των ανταγωνιστικών προορισμών, όπως είχε παρατηρηθεί στις αρχές της δεκαετίας του 2010 κατά την Αραβική Άνοιξη.

Σε κάθε περίπτωση, αξίζει να σημειωθεί ότι ο ελληνικός τουρισμός αποδείχτηκε ιδιαίτερα ανθεκτικός στην πανδημική κρίση, καθώς ανέκαμψε με ταχύ ρυθμό μετά τις ισχυρές αρνητικές επιδράσεις των lockdowns, καταγράφοντας νέα ιστορικά υψηλά τα τελευταία χρόνια και αυξάνοντας το μερίδιό του στις παγκόσμιες τουριστικές αφίξεις.

Τρίτον, της καθυστέρησης στην υλοποίηση επενδυτικών σχεδίων ως απόρροια της αυξημένης αβεβαιότητας αλλά και του υψηλού ενεργειακού κόστους. Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς το 2026 αποτελεί το τελευταίο έτος υλοποίησης του προγράμματος Next Generation EU και απορρόφησης των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να έχουν ολοκληρώσει του στόχους και τα ορόσημα που προβλέπονται στα εθνικά τους σχέδια μέχρι το τέλος Αυγούστου προκειμένου να διασφαλιστεί η πλήρης απορρόφηση των διαθέσιμων πόρων. Το δεσμευτικό αυτό χρονοδιάγραμμα ενδέχεται, ωστόσο, να λειτουργήσει ως κίνητρο για την υλοποίηση των επενδύσεων και την αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων και επομένως ως σταθεροποιητικός παράγοντας της οικονομικής δραστηριότητας.