Με διαφορετικές “γραμμές” η Ευρώπη έναντι της ενεργειακής κρίσης

Κοινή ευρωπαϊκή απάντηση στην ενεργειακή κρίση αναζητούν τα όργανα της Ε.Ε., χωρίς ωστόσο μέχρι τώρα να διαφαίνεται κάτι τέτοιο, καθώς πλειάδα χωρών έχουν τη δική τους ατζέντα.

Σε μια συγκυρία που οι τιμές στο πετρέλαιο έχουν αυξηθεί κατά 40% από την έναρξη του πολέμου και του φυσικού αερίου κατά 60%, και παρ’ ότι η λήψη μέτρων βρίσκεται στην κορυφή της ευρωπαϊκής ατζέντας και αναμένεται να κυριαρχήσει στη Σύνοδο Κορυφής της Πέμπτης, τα πρώτα δείγματα από το Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας που διεξήχθη χθες στις Βρυξέλλες με αντικείμενο μεταξύ άλλων τις προτάσεις της Κομισιόν για ισχυρότερες διασυνοριακές υποδομές και απλοποίηση των αδειοδοτικών διαδικασιών, αναδεικνύουν ξανά τις διαφορετικές προσεγγίσεις των χωρών μελών.

Αντιπαράθεση Παπασταύρου με Σουηδή ομόλογό του

Ενδεικτική ήταν η αντιπαράθεση ανάμεσα στον Έλληνα υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου και την υπουργό Ενέργειας της Σουηδίας, Ebba Busch, κατά τη συζήτηση για το μέλλον των ευρωπαϊκών ηλεκτρικών δικτύων και την προοπτική ενός ενιαίου ευρωπαϊκού σχεδιασμού.

Στο επίκεντρο της συζήτησης η αντίδραση των σκανδιναβικών χωρών για νέες διασυνδέσεις με τις γειτονικές χώρες, καθώς η εμπειρία τους δείχνει ότι κάθε φορά που αυξάνεται η ζήτηση από τη Γερμανία, και αναγκάζεται να απορροφά όλο και μεγαλύτερες ποσότητες ενέργειας από τη Σουηδία και τη Νορβηγία, οι τιμές ρεύματος στα χρηματιστήρια των δύο χωρών εκτοξεύονται, με ό,τι αυτό σημαίνει για τις εγχώριες αγορές τους.

Κατά τη χθεσινή συζήτηση η Σουηδία επανέλαβε τις επιφυλάξεις απέναντι στην ιδέα ενός πιο κεντρικού σχεδιασμού για τα ενεργειακά δίκτυα, υποστηρίζοντας ότι οι επενδύσεις στις υποδομές θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις εθνικές ιδιαιτερότητες των κρατών-μελών.

Επαναλαμβάνοντας παλαιότερους προβληματισμούς για το αν η διασυνδεδεμένη αγορά ηλεκτρικής ενέργειας λειτουργεί προς όφελος όλων των χωρών ή αν κάποιες αγορές επωφελούνται σε βάρος άλλων (εννοώντας τη Γερμανία), η σουηδική πλευρά προειδοποίησε ότι ορισμένες προτάσεις ενδέχεται να δημιουργήσουν πιέσεις σε χώρες με ήδη ανεπτυγμένα δίκτυα.

Και εξέφρασε την κατηγορηματική της αντίθεση στο σχέδιο της Κομισιόν για δημιουργία νέων διασυνοριακών ενεργειακών υποδομών, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν θα συμμετάσχει σε τέτοιες πρωτοβουλίες και μιλώντας για μορατόριουμ στην ανάπτυξη νέων διευρωπαικών διασυνδέσεων, εάν δεν υπάρξει μεγαλύτερη ευελιξία στον σχεδιασμό.

Στο θέμα παρενέβη ο υπ. Ενέργειας Στ. Παπασταύρου λέγοντας «με όλο τον σεβασμό προς την εκλεκτή συνάδελφό μου από τη Σουηδία, τα τελεσίγραφα δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να λειτουργούμε αυτή τη στιγμή», παραπέμποντας στο «τείχος τιμών ηλεκτρικής ενέργειας», το οποίο παρατηρούνταν μέχρι πρόσφατα στην ευρωπαϊκή αγορά, λόγω της περιορισμένης αξιοποίησης των ροών ενέργειας από τη Κεντρική Ευρώπη προς τα Βαλκάνια.

Αν και η Ελλάδα βιώνει το τελευταίο διάστημα εξαιρετικά θετικές συγκυρίες, όπως είπε ο κ. Παπασταύρου, και οι πολλές ΑΠΕ με τα νερά συμβάλλουν ώστε να έχει μια από τις χαμηλότερες χονδρικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη, ο υπουργός τόνισε ότι το πρόβλημα των ανισορροπιών δεν έχει ξεπεραστεί και απαιτεί κοινή ευρωπαϊκή απάντηση. «Η δημιουργία μιας κοινής ευρωπαϊκής ενεργειακής αγοράς είναι αναγκαία. Και γι’ αυτό το ενεργειακό δίκτυο και οι υποδομές είναι καθοριστικής σημασίας», όπως είπε.

Είχε προηγηθεί στην αρχή της συνεδρίασης η τοποθέτηση του Επιτρόπου Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν που, μιλώντας για τη σημασία ενός κοινού ενεργειακού σχεδιασμού, είχε αναφέρει ότι η απουσία κοινής στρατηγικής μοιάζει «με το να προσπαθεί κανείς να φτιάξει ένα παζλ, χωρίς να κοιτάζει την εικόνα στο κουτί».

Τα παραπάνω αναδεικνύουν για μια ακόμη φορά όχι μόνο τις διαφορετικές προσεγγίσεις Βορρά – Νότου για το κοινό ευρωπαϊκό σχέδιο στα ηλεκτρικά δίκτυα, αλλά και το πόσο δύσκολο είναι να υπάρξει μια ενιαία ευρωπαϊκή στάση στα ακόμη πιο δύσκολα ζητήματα της αγοράς ενέργειας – όπως το θέμα της οριακής τιμολόγησης – όταν κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό ούτε για τα πιο «εύκολα».

Τα παραπάνω έχουν τη σημασία τους ενόψει της Συνόδου Κορυφής της Πέμπτης, όπου κεντρικό θέμα θα είναι ο λογαριασμός του πολέμου από την άνοδο των ενεργειακών τιμών, τον οποίο η επικεφαλής της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει αποτιμήσει μόνο για τις πρώτες δέκα ημέρες σε 3 δισ ευρώ για τους ευρωπαίους φορολογουμένους.

Αν και στο τραπέζι βρίσκονται μέτρα που αφορούν το κόστος της ηλεκτροπαραγωγής, από τους φόρους, τα τέλη και τις χρεώσεις χρήσης των δικτύων μέχρι το κόστος των εκπομπών CO2, μένει να φανεί για πόσα και ποια απ’ αυτά θα υπάρξει συναίνεση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ίδια η φον ντερ Λάινεν είχε πει τη περασμένη εβδομάδα ότι η Κομισιόν εξετάζει και το πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου, μέτρο που θεσπίστηκε κατά την ενεργειακή κρίση του 2022-2023, με τον «κόφτη» να μπαίνει στα 180 ευρώ/MWh χωρίς ουδέποτε ωστόσο να χρειαστεί να ενεργοποιηθεί.