Τράπεζες: Συναγερμός για την αύξηση του Euribor λόγω της έντασης στη Μέση Ανατολή

Σε επιφυλακή έχουν τεθεί τις τελευταίες ώρες τα τραπεζικά επιτελεία καθώς το ξέσπασμα του πολέμου στο Ιράν έχει αρχίσει να προκαλεί άμεση επίδραση στο κόστος δανεισμού την ίδια στιγμή που οι διεθνείς αγορές «βλέπουν» άνοδο των επιτοκίων.

Πρόκειται για ένα ζήτημα με άμεσες συνέπειες στην πραγματική οικονομία αφού χιλιάδες νοικοκυριά και επιχειρήσεις έχουν δάνεια συνδεδεμένα με το ευρωπαϊκό διατραπεζικό επιτόκιο Euribor.

Ως γνωστόν το Euribor αποτελεί τον βασικό δείκτη αναφοράς για τη μεγάλη πλειονότητα των στεγαστικών και επιχειρηματικών δανείων στην Ευρώπη. Όταν αυξάνεται, ανεβαίνει και το επιτόκιο των δανείων που έχουν κυμαινόμενο επιτόκιο, με αποτέλεσμα να μεγαλώνει η μηνιαία δόση.

Ήδη από τις αρχές Μαρτίου καταγράφεται σημαντική άνοδος. Σύμφωνα με τραπεζικές πηγές το Euribor τριμήνου – που χρησιμοποιείται περισσότερο στα δάνεια – ανέβηκε από 2,026% στις αρχές του μήνα στο 2,157% μέσα σε λίγες ημέρες. Η μεταβολή αυτή δείχνει, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ότι οι αγορές ανησυχούν για τις οικονομικές συνέπειες της κρίσης στη Μέση Ανατολή και προεξοφλούν νέα άνοδο του πληθωρισμού, κυρίως λόγω της αύξησης των τιμών της ενέργειας.

Γιατί ανεβαίνουν τα επιτόκια

Σε όλες τις τελευταίες εκθέσεις των διεθνών αναλυτών τα τελευταία 24ώρα επισημαίνεται ότι η ένταση στη Μέση Ανατολή επηρεάζει άμεσα την παγκόσμια αγορά ενέργειας. Όταν αυξάνονται οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, ανεβαίνει το κόστος παραγωγής και μεταφορών, κάτι που τελικά περνά στις τιμές των προϊόντων. Αυτό σημαίνει ότι ο πληθωρισμός μπορεί να αρχίσει ξανά να ανεβαίνει στην Ευρώπη.

Σε μια τέτοια περίπτωση, συμπεραίνουν οι αναλυτές, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα μπορεί να αναγκαστεί να κρατήσει τα επιτόκια σε υψηλά επίπεδα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα ή ακόμη και να προχωρήσει σε νέες αυξήσεις μέχρι το τέλος του χρόνου.
Μέχρι πριν από την κρίση στο Ιράν, οι αγορές περίμεναν ότι το 2026 θα υπάρξουν περαιτέρω μειώσεις επιτοκίων. Τώρα όμως το σενάριο αυτό αμφισβητείται. Το πιθανότερο είναι ότι η ΕΚΤ θα κρατήσει στάση αναμονής μέχρι να φανεί αν η κρίση θα κλιμακωθεί.

Ποιοι δανειολήπτες επηρεάζονται περισσότερο

Η επίδραση των αυξήσεων στα επιτόκια δεν είναι ίδια για όλους τους δανειολήπτες. Οι πιο ευάλωτοι είναι όσοι έχουν παλαιά στεγαστικά δάνεια με κυμαινόμενο επιτόκιο. Στα δάνεια αυτά το επιτόκιο συνδέεται άμεσα με το Euribor, οπότε κάθε άνοδος μεταφέρεται σχετικά γρήγορα στη μηνιαία δόση.

Χιλιάδες νοικοκυριά που πήραν στεγαστικό δάνειο πριν από αρκετά χρόνια βρίσκονται σε αυτή την κατηγορία. Αν το Euribor συνεχίσει να ανεβαίνει, υπάρχει πιθανότητα να δουν νέες αυξήσεις στις δόσεις τους.

Αντίθετα, όσοι πήραν στεγαστικό δάνειο τα τελευταία χρόνια είναι σε καλύτερη θέση. Οι περισσότεροι επέλεξαν σταθερό επιτόκιο για τα πρώτα χρόνια του δανείου, συνήθως για περίοδο 3, 5 ή και 10 ετών. Αυτό σημαίνει ότι η δόση τους δεν επηρεάζεται άμεσα από τις μεταβολές των επιτοκίων.

Μεγαλύτερη πίεση στις επιχειρήσεις

Ιδιαίτερα εκτεθειμένες στις αυξήσεις επιτοκίων είναι και οι επιχειρήσεις. Στην Ελλάδα η συντριπτική πλειονότητα των επιχειρηματικών δανείων έχει κυμαινόμενο επιτόκιο. Σύμφωνα με τραπεζικές εκτιμήσεις, πάνω από το 85% των επιχειρηματικών δανείων συνδέεται με το Euribor. Αυτό σημαίνει ότι κάθε άνοδος του δείκτη αυξάνει άμεσα το κόστος χρηματοδότησης για τις επιχειρήσεις.

Σε μια περίοδο που πολλές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν ήδη αυξημένα κόστη ενέργειας και πρώτων υλών, μια νέα άνοδος των επιτοκίων μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετες πιέσεις.

Η σημερινή κατάσταση θυμίζει σε αρκετούς την περίοδο 2022-2023, όταν η ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία οδήγησε σε μεγάλη αύξηση των επιτοκίων. Τότε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανέβασε το βασικό επιτόκιο από το 0% στο 4% μέσα σε λίγο περισσότερο από έναν χρόνο, προκειμένου να περιορίσει τον πληθωρισμό. Η απότομη αυτή αύξηση είχε ως αποτέλεσμα να αυξηθούν σημαντικά οι δόσεις πολλών στεγαστικών δανείων σε όλη την Ευρώπη.

Το «δίχτυ ασφαλείας» των τραπεζών

Στα τραπεζικά επιτελεία μέχρι στιγμής κρατούν χαμηλά τους τόνους της ανησυχίας και επισημαίνουν ότι αν οι αυξήσεις επιτοκίων γίνουν έντονε, τότε θα υπάρξει το ενδεχόμενο να ενεργοποιηθεί σειρά παρεμβάσεων.

Άλλωστε την περίοδο της προηγούμενης κρίσης επιτοκίων οι ελληνικές τράπεζες είχαν προχωρήσει σε πρόγραμμα στήριξης για ενήμερα στεγαστικά δάνεια. Συγκεκριμένα, είχαν «παγώσει» το επιτόκιο αναφοράς για ένα διάστημα, ώστε να απορροφήσουν μέρος της αύξησης και να προστατευθούν τα νοικοκυριά από μεγάλες επιβαρύνσεις. Ένα αντίστοιχο μέτρο θα μπορούσε – θεωρητικά – να εξεταστεί ξανά εάν η άνοδος του Euribor συνεχιστεί και αρχίσει να δημιουργεί νέες πιέσεις στους δανειολήπτες.

Προς το παρόν, τράπεζες και αγορές τηρούν στάση αναμονής. Όλα θα εξαρτηθούν από το πόσο θα διαρκέσει η κρίση στη Μέση Ανατολή και από το αν θα προκαλέσει νέα άνοδο του πληθωρισμού στην Ευρώπη. Αν η ένταση αποκλιμακωθεί, η άνοδος του Euribor μπορεί να αποδειχθεί προσωρινή. Αν όμως η κρίση παραταθεί, τότε το κόστος δανεισμού για νοικοκυριά και επιχειρήσεις είναι πιθανό να παραμείνει υψηλό για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.