ΚΟΣΜΟΣ: Πρόσβαση στην άμβλωση στο ΕΣΥ

Η δημόσια συζήτηση που διοργάνωσε το Σάββατο 14 Μαρτίου ο ΚΟΣΜΟΣ για την πρόσβαση στην εκούσια διακοπή κύησης στο δημόσιο σύστημα υγείας οργανώθηκε με μια συγκεκριμένη μεθοδολογία, ώστε να αναδειχθεί το χάσμα ανάμεσα στη νομοθεσία και την πραγματική πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας: Τέθηκαν δημόσια τα πραγματικά δεδομένα και οι διαφορετικές κοινωνικές εμπειρίες πρόσβασης και στη συνέχεια κλήθηκαν τα πολιτικά κόμματα να τοποθετηθούν, ώστε οι δεσμεύσεις που θα διατυπώνονταν να βασίζονται σε πλήρη γνώση του προβλημάτων, των κρίσιμων εμποδίων και των αναγκών των χιλιάδων ανθρώπων που επηρεάζονται κάθε μήνα που περνά.

Για το λόγο αυτό, η δημοσιογράφος Ευτυχία Σουφλέρη από το NEWS 24/7 παρουσίασε εκτενώς τα ευρήματα της έρευνάς της για την πρόσβαση στην εκούσια διακοπή κύησης στα δημόσια νοσοκομεία, συμπεριλαμβανομένης της έγγραφης παραδοχής 12 δομών που προέκυψε από εσωτερική επικοινωνία νοσοκομείων με το Υπουργείο Υγείας, που προέκυψε από επικοινωνία του ΚΟΣΜΟΥ με τον υπουργό υγείας Άδωνι Γεωργιάδη.

Ακολούθησαν οι τοποθετήσεις τριών εκπροσώπων της Πρωτοβουλίας κατά των Γυναικοκτονιών (Αλέκα Μακρή -γυναικολόγος -ΔΣ ΜΩΒ, Σοφία Τζιτζίκου – φαρμακοποιός – ΦΕΜΙΝΑ, Ιλεάνα Σακκά – υγειονομικός), της Τατιάνα Παπαναστασίου – Κοινωνιολόγου και Gender Based Violence specialist, και της Μαίη Ζαννή, Συνιδρύτριας της Women Act.

Αυτή η διαδικασία, το βίντεο της οποίας μπορείτε να παρακολουθήσετε εδώ, οδήγησε σε συγκεκριμένες πολιτικές δεσμεύσεις και προτάσεις για κοινές πρωτοβουλίες κομμάτων στη συζήτηση που ακολούθησε.

Ο βουλευτής ΠΑΣΟΚ Παύλος Χρηστίδης σημείωσε ότι διεθνώς αλλά και στην Ελλάδα καταγράφεται μια συντηρητικοποίηση που προχωρά βήμα-βήμα, κάτι που κατά τον ίδιο αποτυπώνεται και στην άρνηση της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας να ανοίξει ζητήματα όπως η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση στα σχολεία. Τόνισε ότι το βασικό ζητούμενο σήμερα είναι να διασφαλιστεί πως το κατοχυρωμένο δικαίωμα εφαρμόζεται στην πράξη στο δημόσιο σύστημα υγείας, δήλωσε ότι το ΠΑΣΟΚ θα καταθέσει επίκαιρη ερώτηση, ενώ κάλεσε τα κόμματα της αντιπολίτευσης να προχωρήσουν σε κοινές πολιτικές και κοινοβουλευτικές πρωτοβουλίες ώστε, αντί να επανέλθει μια δημόσια συζήτηση που αμφισβητεί θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, να τα κατοχυρωθούν στο ανώτατο επίπεδο ενόψει και της συνταγματικής αναθεώρησης.

Ο βουλευτής της Νέας Αριστεράς Νάσος Ηλιόπουλος υπογράμμισε ότι η μεθοδολογία της συζήτησης πέτυχε κάτι ουσιαστικό: δεν μπήκε στο πλαίσιο που επιχειρεί να επιβάλει η ακροδεξιά και η συντηρητική πτέρυγα, αλλά το ανέτρεψε, μεταφέροντας το βάρος από την αμφισβήτηση του δικαιώματος στην ευθύνη για την εφαρμογή του. Σε επίπεδο κοινοβουλευτικού ελέγχου ανέφερε ότι η γραπτή ερώτηση που κατέθεσαν στις 20 Φεβρουαρίου προς το Υπουργείο Υγείας παραμένει αναπάντητη κι αυτό τους δίνει τη δυνατότητα την Τρίτη 17 Φεβρουαρίου να καταθέσουν επίκαιρη ερώτηση, η οποία υποχρεώνει την κυβέρνηση να απαντήσει στη Βουλή. Ανακοίνωσε ότι θα ζητηθεί συνεδρίαση της Επιτροπής Κοινωνικών Υποθέσεων με ακρόαση φορέων και επιστημονικών οργανώσεων, ώστε να καταγραφεί θεσμικά η κατάσταση στο δημόσιο σύστημα υγείας και στο πλαίσιο κοινών πρωτοβουλιών κάλεσε να κατατεθεί κοινό αίτημα, στο οποίο και ο κ. Χρηστίδης απάντησε θετικά.

Από την πλευρά της, η συμπρόεδρος του Volt Ελλάδας Ηλέκτρα Ρώμη Δόχτση δήλωσε ότι έχουν κινήσει τη διαδικασία για να φέρουν το ζήτημα στο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, σε συνεργασία με το Volt Europe και θέτοντας σχετικά ερωτήματα προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την πρόσβαση στα αναπαραγωγικά δικαιώματα όλων. Επισήμανε δε την ανάγκη, σε ενδεχόμενη νομοθετική ή συνταγματική αναθεώρηση, να υπάρξει θεσμική κατοχύρωση του δικαιώματος για όλα τα άτομα με αναπαραγωγική ικανότητα, ανεξαρτήτως φύλου.

Από τη Νεολαία ΣΥΡΙΖΑ, η Σύνθια Τζίμα επεσήμανε ότι όταν στον 21ο αιώνα έρχονται άνθρωποι που θέλουν να γίνει αναθεώρηση αυτών των δικαιωμάτων, να ανοίξει ξανά η συζήτηση, καταλαβαίνουμε ότι η ιστορία γυρίζει πίσω σε κάτι σκοταδιστικό. Όταν βλέπουμε νοσοκομεία να μην δέχονται να κάνουν αμβλώσεις με ασφαλή τρόπο και να πρέπει να πάμε σε σκοτεινά δωμάτια για να τις κάνουμε, καταλαβαίνουμε ότι είναι κάτι για το οποίο εν τέλει ξανά ερχόμαστε εδώ να παλέψουμε.

Την συζήτησε συντόνισε η Μάρω Ζήνα, μέλος του Πολιτικού Συμβουλίου του ΚΟΣΜΟΥ, επισημαίνοντας μεταξύ άλλων ότι το 2017 ο Συνήγορος του Πολίτη κινήθηκε αυτεπάγγελτα για το ζήτημα της πρόσβασης στην άμβλωση στο δημόσιο σύστημα υγείας, με αφορμή συλλογική άρνηση αναισθησιολόγων στο νοσοκομείο Σάμου. Το πόρισμα του Συνηγόρου περιλαμβάνει συγκεκριμένες προτάσεις για τη διαχείριση της αντίρρησης συνείδησης των γιατρών και την οργάνωση των υπηρεσιών υγείας, όπως τη δημιουργία θεσμικά προστατευμένου μητρώου με το οποίο το ΕΣΥ δε θα επιτρέπει κενά στην πραγματοποίηση της νόμιμης ιατρικής πράξης της εκούσιας διακοπής κύησης σε καμία δημόσια δομή υγείας της χώρας. Ενώ τονίζει ότι ο ιατρός που φέρει αντίρρηση συνείδησης “δε θα πρέπει να ενισχύει υπαρκτούς φόβους ή ψυχαναγκασμούς”, αλλά “οφείλει να τηρήσει ουδέτερη στάση, να αποφύγει την όποια εκπορευόμενη από τις ιδεολογικές, ηθικές, πολιτικές, θρησκευτικές και φιλοσοφικές απόψεις του μονομέρεια ή προκατάληψη σχετικά με την ηθικότητα της τεχνητής διακοπής της κύησης και να σεβαστεί τις απόψεις και τις αντιλήψεις της εγκύου”.

Από την πλευρά του ΚΟΣΜΟΥ σημειώθηκε ότι, σχεδόν δέκα χρόνια μετά, τίποτα δεν έχει εφαρμοστεί και το πόρισμα παραμένει στο συρτάρι. Και σήμερα, με νέα στοιχεία πλέον στη δημόσια σφαίρα, όχι μόνο από δημοσιογραφική έρευνα αλλά και από έγγραφες παραδοχές του ίδιου του Υπουργείου, προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα: Γιατί ο Συνήγορος του Πολίτη δεν έχει κινηθεί ξανά αυτεπάγγελτα;

H ίδια η δομή της συζήτησης ανέδειξε και τον ρόλο του ΚΟΣΜΟY όχι μόνο ως διοργανωτή, αλλά ως πολιτικού επιταχυντή. Με τη μετατόπιση της κουβέντας από το “αν” στο “πώς εφαρμόζεται” το δικαίωμα, το πλαίσιο της συζήτησης ορίστηκε με όρους λογοδοσίας. Παράλληλα, υπογραμμίστηκε ότι η αποσαφήνιση του χρονοδιαγράμματος ήταν κρίσιμη, αφού κάθε καθυστέρηση δεν αποτελεί αφηρημένο θεσμικό χρόνο, αλλά επηρεάζει άμεσα χιλιάδες ανθρώπους κάθε μήνα.

Στοιχεία που τέθηκαν στη συζήτηση, διαμόρφωσαν μια πιο σύνθετη εικόνα των εμποδίων πρόσβασης και επηρέασαν άμεσα το πλαίσιο μέσα στο οποίο τοποθετήθηκαν τα πολιτικά κόμματα:

Αναδείχθηκαν πρακτικές που λειτουργούν ως άτυπα εμπόδια, όπως η παραπομπή σε κοινωνικές υπηρεσίες πριν από τη διενέργεια μιας νόμιμης ιατρικής πράξης, καθώς και η συστηματική εστίαση αποκλειστικά στη χειρουργική μέθοδο, με αποτέλεσμα να αγνοείται ή να αποσιωπάται η φαρμακευτική διακοπή κύησης. Η ελλιπής ενημέρωση για τις διαθέσιμες επιλογές αποτελεί ζήτημα παραπληροφόρησης και δημιουργεί πραγματικούς φραγμούς στην πρόσβαση.

Παράλληλα, αναδείχθηκαν συγκεκριμένες διοικητικές πρακτικές που περιορίζουν στην πράξη την άσκηση του δικαιώματος. Η περίπτωση του νοσοκομείου Χανίων, όπου μετά τα ρεπορτάζ ανακοινώθηκε η λειτουργία με πλαφόν επεμβάσεων και υπό προϋποθέσεις, παρότι υπάρχουν εναλλακτικές μέθοδοι που δεν απαιτούν χειρουργείο, ανέδειξε το χάσμα ανάμεσα στη θεσμική πρόβλεψη και την εφαρμογή. Αντίστοιχα, η καταγραφή παραπομπών από νοσοκομεία νησιωτικών περιοχών σε άλλες δομές κατέδειξε ότι η πρόσβαση εξαρτάται συχνά από τον τόπο κατοικίας, με σημαντικό κόστος σε χρόνο και χρήμα για τις ενδιαφερόμενες. Η συζήτηση κατέγραψε έτσι ότι τα εμπόδια δεν είναι μεμονωμένα, αλλά συστημικά και διασταυρώνονται με κοινωνικές και γεωγραφικές ανισότητες.

Οι εκπρόσωποι της Πρωτοβουλίας κατά των Γυναικοκτονιών (Αλέκα Μακρή – γυναικολόγος – ΔΣ ΜΩΒ, Σοφία Τζιτζίκου – φαρμακοποιός – ΦΕΜΙΝΑ, Ιλεάνα Σακκά – υγειονομικός) αναφέρθηκαν στην ιστορία της θεσμικής κατοχύρωσης του δικαιώματος στην διακοπή της κύησης, μέσα από πολύχρονους αγώνες του φεμινιστικού κινήματος, που στόχευαν παράλληλα στη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, προκειμένου και για τη μείωση του αριθμού των αμβλώσεων, κάτι που μετρήθηκε,  Διευκρίνισαν παράλληλα ότι η υπογεννητικότητα στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια οφείλεται σε πολυάριθμους και σοβαρούς κοινωνικούς και οικονομικούς λόγους, και όχι στο δικαίωμα στην ελεύθερη διακοπής κυήσεων. Αξιολόγησαν επίσης το γεγονός των δυσκολιών πρόσβασης στο δημόσιο σύστημα υγείας, ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της ανάγκης διαρκούς επαγρύπνησης και αγώνων για κατοχυρωμένα δικαιώματα αλλά και για ένα αποτελεσματικό δημόσιο σύστημα υγείας, ιδιαίτερα στην εποχή μας.

Η κοινωνιολόγος και gender-based violence specialist Τατιάνα Παπαναστασίου, με βάση την πολυετή εμπειρία της στην Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, ανέδειξε μια ακόμη λιγότερο ορατή πλευρά του ζητήματος: τα πολλαπλά εμπόδια που αντιμετωπίζουν γυναίκες και άτομα σε ευάλωτη θέση. Γλωσσικά εμπόδια και απουσία διερμηνείας, έλλειψη ενημέρωσης για το σύστημα υγείας, διοικητικά κενά (όπως η απουσία ΑΜΚΑ), φόβος στιγματισμού, αλλά και οικονομικοί περιορισμοί καθιστούν την πρόσβαση στην άμβλωση στην πράξη ταξικό ζήτημα. Τόνισε επίσης ότι σε αρκετές περιπτώσεις η εγκυμοσύνη συνδέεται με εμπειρίες βίας, εκμετάλλευσης ή trafficking, ενώ κατήγγειλε πρακτικές όπως η απαίτηση καταγγελίας βιασμού για την παροχή υπηρεσιών, κάτι που δεν προβλέπεται από τον νόμο.

Παράλληλα, επεσήμανε ότι όταν η πρόσβαση δεν διασφαλίζεται στο δημόσιο σύστημα υγείας, οι άνθρωποι δεν παύουν να αναζητούν λύσεις, αλλά στρέφονται σε επισφαλείς και συχνά επικίνδυνες πρακτικές. Από μη ελεγχόμενη χρήση φαρμάκων έως ανεπίσημες ή βίαιες μεθόδους, με σοβαρούς κινδύνους για την υγεία και τη ζωή τους. Υπενθύμισε ότι, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ο περιορισμός της πρόσβασης δεν μειώνει τις αμβλώσεις, αλλά τις καθιστά πιο επικίνδυνες.

Στο επίπεδο των θεσμικών παρεμβάσεων, ανέδειξε την ανάγκη εκσυγχρονισμού του νομοθετικού πλαισίου ώστε να περιλαμβάνει ρητά τη φαρμακευτική διακοπή κύησης και να επιτρέπει τη διενέργειά της και από άλλο κατάλληλα εκπαιδευμένο υγειονομικό προσωπικό, όπως οι μαίες, σύμφωνα με τις συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Η Μαίη Ζαννή, συνιδρύτρια της μη κερδοσκοπικής και μη κομματικής οργάνωσης Women Act που δραστηριοποιείται για την ενίσχυση της παρουσίας των γυναικών σε θέσεις ηγεσίας, σημείωσε ότι το ζήτημα της άμβλωσης συνδέεται άμεσα με την έννοια της αυτοηγεσίας: η διεκδίκηση ρόλου και ευθύνης στη δημόσια ζωή προϋποθέτει τον έλεγχο των αποφάσεων που αφορούν το σώμα και τη ζωή μας.

Με αυτή τη λογική η οργάνωση στήριξε την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών “My Voice, My Choice”, που συγκέντρωσε πάνω από ένα εκατομμύριο υπογραφές ζητώντας πραγματική πρόσβαση στην άμβλωση σε όλη την Ευρώπη, όπου περίπου 20 εκατομμύρια γυναίκες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν εμπόδια. Όπως σημείωσε, το πρόσφατο ελληνικό δημοσιογραφικό ρεπορτάζ δείχνει ότι ακόμη και όπου το δικαίωμα υπάρχει στον νόμο, δεν διασφαλίζεται πάντα στην πράξη. Δεν είναι ένα θέμα που αφορά μόνο τις γυναίκες. Αφορά τη δημοκρατία και το πώς αντιλαμβανόμαστε τα δικαιώματα όλων.