Με καφέ και Airbnb δεν ανεβαίνουν οι μισθοί

Η νέα αύξηση του κατώτατου μισθού επιτρέπει στην πατρίδα μας να στέκεται επάξια απέναντι στη Βουλγαρία και να κοιτάζει τους γείτονες στα μάτια. Δεν είμαστε μόνοι μας στην τελευταία θέση της αγοραστικής δύναμης στην Ευρώπη. Ομως έτσι όπως εξελίσσονται τα πράγματα, είναι θέμα χρόνου. Δεν χρειάζεται να το επιβεβαιώσει η στατιστική. Το βλέπεις και στις αγορές ακινήτων, κυρίως εξοχικών, που κάνουν οι Βούλγαροι στη Βόρεια Ελλάδα. Το επιβεβαιώνουν, βέβαια, και τα στοιχεία της Eurostat, που κατατάσσουν την Ελλάδα σταθερά στις τελευταίες θέσεις της ΕΕ ως προς την αγοραστική δύναμη, αρκετά κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Ωστόσο όσο μας απασχολεί η θέση μας στο τέλος της λίστας, δεν κοιτάζουμε και μία άλλη παράμετρο. Από το 2013 έως το 2024 δημιουργήθηκαν περίπου 740.000 θέσεις εργασίας. Μπορείτε να φανταστείτε ποιοι τομείς προσέφεραν σχεδόν τις μισές; Η εστίαση και τα καταλύματα. Καφές και τουρισμός. Και αν δεν στο δείξει η Eurostat, μπορείς να το δεις γύρω σου. Τα καφέ ανοίγουν και κλείνουν σαν παραθυρόφυλλα. Η οικονομία του Airbnb απλώνεται σαν την υγρασία σε πόλεις και τουριστικές περιοχές. Την ίδια στιγμή, το κόστος στέγασης απορροφά ολοένα μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος, ιδίως στα αστικά κέντρα.

Πρόκειται για κλάδους που δεν παράγουν υψηλή προστιθέμενη αξία. Κατά συνέπεια δεν μπορούν να δώσουν καλούς μισθούς, αφού στηρίζονται στο χαμηλό κόστος εργασίας. Και όταν το ασφαλιστικό σύστημα λειτουργεί με μηχανική υποστήριξη, καμία κυβέρνηση δεν πρόκειται να προχωρήσει σε ουσιαστική μείωση εισφορών ώστε να ενισχύσει τα καθαρά εισοδήματα. Το πρόβλημα δεν είναι η ανεργία. Είναι οι χαμηλές απολαβές που προσφέρει η απασχόληση.

Θα πείτε ότι είναι τα απόνερα της κρίσης. Οχι. Είναι πιο σύνθετο. Η παραγωγικότητα της ελληνικής οικονομίας παραμένει χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ το υψηλό ποσοστό αυτοαπασχόλησης και η απουσία μεγάλων παραγωγικών επενδύσεων στην καινοτομία διατηρούν ένα μοντέλο με παρασιτικά χαρακτηριστικά. Δεν παράγει αρκετή αξία για να τη μοιράσει. Και είναι προφανές ότι οι μεταρρυθμιστικές πρωτοβουλίες, όσες έγιναν, δεν άλλαξαν τον πυρήνα. Το παραγωγικό μοντέλο έμεινε το ίδιο.

Και όμως, η καθημερινότητα και η σκιώδης οικονομία με τα μαύρα δημιουργούν την ψευδαίσθηση της προόδου. Η ανεργία μειώνεται, οι δείκτες βελτιώνονται, η οικονομία «τρέχει». Μόνο που τρέχει σε διάδρομο. Δεν μετακινείται. Ο κατώτατος μισθός αυξάνεται, αλλά η αγοραστική δύναμη πιέζεται. Οι δουλειές πολλαπλασιάζονται, αλλά δεν σε βγάζουν από τη στενωπό. Είναι ένα μοντέλο που παράγει απασχόληση χωρίς ευημερία. Ο κόσμος προσπαθεί να τα βγάλει πέρα με δεύτερη δουλειά, καλύτερα με μαύρα.

Δεν είναι ζήτημα αριθμών. Είναι ζήτημα κατεύθυνσης. Και προς το παρόν, η κατεύθυνση δείχνει ότι αυξάνουμε μισθούς χωρίς να αυξάνουμε την αξία της εργασίας. Aυτό δεν μπορεί να γίνεται για καιρό. Κάποτε πληρώνεται. Στην πραγματικότητα, δεν συγκρινόμαστε με τη Βουλγαρία. Συγκρινόμαστε με τον εαυτό μας πριν από δέκα χρόνια. Και, το χειρότερο, συγκρινόμαστε με αυτό που νομίζαμε ότι θα γίνουμε.