Συνεχίζει το “καρότο και μαστίγιο” ο Τραμπ απέναντι στο Ιράν

Η κυβέρνηση Τραμπ συνεχίζει να βαδίζει σε μια λεπτή, επικίνδυνη γραμμή απέναντι στο Ιράν, ένα μείγμα απειλών και ανοιχτών, έστω και εύθραυστων, διαύλων διαπραγμάτευσης.

Ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, δηλώνοντας ότι “το Ιράν έχει επιλογή”, άφησε να διαφανεί το πραγματικό δίλημμα που τίθεται: είτε συμμόρφωση με τις απαιτήσεις της Ουάσινγκτον, είτε ένα νέο κύμα διευρυμένων επιθέσεων. Με τη φράση “να επιλέξουν σοφά” και την επισήμανση ότι “αυτός ο πρόεδρος δεν παίζει”, επανέφερε τη γνώριμη ρητορική Τραμπ, που χαρακτηρίζεται από τη διπλωματία υπό την απειλή βίας.

Μέχρι στιγμής, ουσιαστικές διαπραγματεύσεις δεν έχουν προχωρήσει. Ο ίδιος ο Τραμπ έχει απορρίψει ως “ανεπαρκή” μια “σημαντική πρόταση” από την Τεχεράνη, χωρίς να αποκαλύπτει το περιεχόμενό της. Αναφορές θέλουν το Ιράν να προβάλλει μαξιμαλιστικές απαιτήσεις, αντιμετωπίζοντας με καχυποψία τις αμερικανικές προτάσεις.

Παράλληλα, σε τηλεφωνικές του συνεντεύξεις, ο Τραμπ εμφανίζεται αισιόδοξος για την επίτευξη συμφωνίας, παράλληλα όμως, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο καταστροφικών πληγμάτων σε ιρανικές υποδομές.

Οι απειλές αυτές, ωστόσο, ανοίγουν ένα βαθύτερο και πιο σκοτεινό ερώτημα. Τι συμβαίνει όταν οι εντολές αγγίζουν τα όρια, ή και ξεπερνούν το διεθνές δίκαιο;

Η προειδοποίηση του Τραμπ για μαζικούς βομβαρδισμούς πολιτικών υποδομών στο Ιράν θέτει τους Αμερικανούς στρατιωτικούς μπροστά σε ένα οξύ δίλημμα υπακοή ή άρνηση και μαζί, ηθική ευθύνη.

Με μια ωμή, σχεδόν εκρηκτική ρητορική, ο Αμερικανός πρόεδρος έθεσε τελεσίγραφο έως την Τρίτη το βράδυ (ώρα Ουάσινγκτον), απαιτώντας το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, απειλώντας διαφορετικά με μια συνδυασμένη επίθεση που περιέγραψε ως «Ημέρα Σταθμών Ηλεκτρικής Ενέργειας και Ημέρα Γεφυρών – όλα μαζί».

Σε ανάρτησή του στο Truth Social έγραψε: «Δεν θα έχετε ξαναδεί κάτι τέτοιο!!! Ανοίξτε τα γαμ@μένα Στενά, τρελοί, αλλιώς θα ζείτε στην Κόλαση».

Λίγες ημέρες νωρίτερα είχε γίνει ακόμη πιο σαφής: «Θα χτυπήσουμε όλους τους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, πολύ σκληρά και πιθανότατα ταυτόχρονα».

Όρια πολέμου και διεθνούς δικαίου

Για πολλούς νομικούς, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι μια τέτοια επίθεση σε υποδομές ζωτικής σημασίας για 93 εκατ.ανθρώπους συνιστά έγκλημα πολέμου.

Οι πρώην στρατιωτικοί νομικοί Μάργκαρετ Ντόνοβαν και Ρέιτσελ ΒανΛάντινγκαμ προειδοποιούν ότι τέτοιες δηλώσεις, αν υλοποιηθούν, «θα συνιστούσαν από τα σοβαρότερα εγκλήματα πολέμου» και θα έθεταν το προσωπικό των ενόπλων δυνάμεων σε μια εξαιρετικά δύσκολη θέση.

Όπως σημειώνουν στον ιστότοπο Just Security, η ρητορική αυτή συγκρούεται με δεκαετίες εκπαίδευσης και νομικών αρχών που διέπουν τη στρατιωτική δράση.

Η ιστορία ωστόσο, έχει δείξει ότι η υπακοή δεν είναι πάντα δεδομένη. Υπάρχουν περιπτώσεις στρατιωτών που αρνήθηκαν να εκτελέσουν παράνομες εντολές, ακόμη και κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Ένα ερώτημα που προκύπτει και παραμένει ανοιχτό είναι αν θα αναγνωρίσουν οι σημερινοί αξιωματικοί μια “κατάφωρα παράνομη” εντολή όταν βρεθεί μπροστά τους.

Μιλώντας στον Guardian, η πολιτική επιστήμονας Τσάρλι Κάρπεντερ σημειώνει ότι πολλοί στρατιωτικοί μπορούν θεωρητικά να διακρίνουν το νόμιμο από το παράνομο όμως στην πράξη, μέσα στην πίεση της ιεραρχίας και της στιγμής, η απόφαση γίνεται πολύ πιο δύσκολη.

Την ίδια ώρα, οι απειλές του Τραμπ γίνονται ολοένα πιο ακραίες. Σε δηλώσεις του σε δημοσιογράφο του ABC, προειδοποίησε ότι αν το Ιράν δεν συμμορφωθεί «θα τινάξουμε στον αέρα ολόκληρη τη χώρα».

Στην ερώτηση αν υπάρχει κάτι εκτός ορίων, απάντησε: «Πολύ λίγα».

Αυτή η κλιμάκωση, σε συνδυασμό με την πίεση για “έξοδο” από τη σύγκρουση, ενισχύει τους φόβους ότι ένας απρόβλεπτος πρόεδρος (με τρανό παράδειγμα αυτό του Τραμπ) θα μπορούσε να εξετάσει ακόμη και τη χρήση πυρηνικών όπλων.

Στο αμερικανικό σύστημα, η απόφαση για πυρηνικό πλήγμα ανήκει αποκλειστικά στον πρόεδρο. Η μόνη αναχαίτιση θα μπορούσε να προέλθει από την αμφισβήτηση της νομιμότητας της εντολής από την ίδια την αλυσίδα διοίκησης. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν ειδικοί, η απομάκρυνση νομικών συμβούλων και η αποδυνάμωση μηχανισμών ελέγχου καθιστούν αυτή τη δικλείδα ασφαλείας όλο και πιο εύθραυστη.

Ο ειδικός στα πυρηνικά όπλα Τζέφρι Λιούις είναι κατηγορηματικός: όταν ρωτήθηκε πόσο πιθανό θεωρεί να υπάρξει αντίσταση εντός της διοίκησης, απάντησε λιτά: «Καμία».

Και ίσως εκεί, μέσα σε αυτή τη μονολεκτική απάντηση, να συμπυκνώνεται ο μεγαλύτερος φόβος.