Τελικά κινδυνεύουμε ή όχι από την πικροδάφνη;

Τον Μάρτιο του 2026 η πικροδάφνη (Nerium oleander) βρέθηκε στο επίκεντρο διαμάχης επιστημόνων υγείας και γεωπόνων σχετικά με την επικινδυνότητά της.

Ο ΕΟΔΥ υποστήριξε με έκθεσή του ότι “ο γαλακτώδης χυμός που υπάρχει σε όλα τα μέρη του φυτού είναι γεμάτος με πολλές τοξικές ουσίες”, καθιστώντας τις πικροδάφνες επικίνδυνες τόσο για τους ανθρώπους όσο και για τα ζώα.

“Οι πικροδάφνες περιλαμβάνονται συχνά στα πιο δηλητηριώδη φυτά στον κόσμο και είναι πολύ κοινές στην Ελλάδα” τόνιζε η σχετική έκθεση, προειδοποιώντας πως “η δηλητηρίαση από πικροδάφνες μπορεί να επηρεάσει πολλά μέρη του σώματος, συμπεριλαμβανομένων του καρδιαγγειακού, γαστρεντερικού και νευρικού συστήματος, καθώς επίσης το δέρμα και τους οφθαλμούς”.

Μάλιστα εφιστούσε την προσοχή των πολιτών για την σοβαρότητα της κατάστασης, καθώς, όπως εξηγούσε ο ΕΟΔΥ, αν και η πλειονότητα των δηλητηριάσεων δεν είναι θανατηφόρες, η θνησιμότητα είναι ένα υπαρκτό ενδεχόμενο, το οποίο “παρατηρείται κυρίως σε περιπτώσεις σκόπιμης κατάποσης, καθυστερημένης ιατρικής παρέμβασης και σοβαρής υπερκαλιαιμίας”.

Δεδομένου ότι πρόκειται για ένα καλλωπιστικό φυτό, το οποίο απαντάται πολύ συχνά σε σχολεία αλλά και δημόσιους χώρους, η έκθεση του ΕΟΔΥ κατέληγε, πως για την πρόληψη των παραπάνω παρενεργειών “συστήνεται να απομακρύνονται οι πικροδάφνες από δημόσιους χώρους που μπορεί να υπάρξουν παιδιά, όπως σχολεία, αλλά και πάρκα αναψυχής, παιδικές χαρές, πεζοδρόμια και φυσικά από τους κήπους των σπιτιών. Τα φυτά πικροδάφνης πρέπει να αντικατασταθούν με μη τοξικά, ασφαλή για παιδιά φυτά”.

Η οδηγία για την οριζόντια απομάκρυνση της πικροδάφνης λόγω τοξικότητας, κατόπιν έκδοσης κατεπείγουσας εγκυκλίου από το Υπουργείο Παιδείας, η οποία μάλιστα διαβιβάστηκε άμεσα από το Υπουργείο Παιδείας προς όλες τις εκπαιδευτικές μονάδες, συγκέντρωσε τις έντονες αντιδράσεις επιστημονικών οργανώσεων και φορέων διαχείρισης πρασίνου, με το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΓΕΩΤΕΕ) να κάνει λόγο για “βεβιασμένη και στερούμενη επαρκούς επιστημονικής στάθμισης” κίνηση.

“Είναι αδιαμφισβήτητο ότι η πικροδάφνη περιέχει ολεανδρίνη, μια ουσία τοξική σε περίπτωση κατάποσης. Ωστόσο, η διαχείριση της δημόσιας υγείας απαιτεί εκτίμηση κινδύνου (risk assessment) και όχι απλή παράθεση βιβλιογραφίας. Όσον αφορά τα στατιστικά στοιχεία, σύμφωνα με το ίδιο το Κέντρο Δηλητηριάσεων, τα περιστατικά βρώσης είναι περιορισμένα ετησίως, παρουσιάζουν συνήθως ήπια συμπτωματολογία και —το κυριότερο—μέχρι σήμερα δεν έχει παραστεί ανάγκη χορήγησης ειδικού αντιδότου στην Ελλάδα” τόνιζε σε σχετική ανακοίνωσή του το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, τον Μάρτιο του 2026.

“Υπάρχει έλλειψη συγκριτικής ανάλυσης, καθώς η εγκύκλιος δεν παραθέτει στοιχεία για το πώς διαχειρίζονται το συγκεκριμένο φυτό άλλες μεσογειακές χώρες, όπου η πικροδάφνη κυριαρχεί στο τοπίο χωρίς να αντιμετωπίζεται ως «δημόσιος κίνδυνος» προς εξόντωση. Η πικροδάφνη δεν είναι ένας «ξένος εισβολέας», αλλά αναπόσπαστο κομμάτι της ελληνικής φύσης και του πολιτισμού. Η οικολογική της αξία είναι δεδομένη, αφού αποτελεί βασικό φυτικό είδος των οικοτόπων NATURA 92D0 (Nerio-Tamaricetea) και παίζει κρίσιμο ρόλο στην αντιδιαβρωτική προστασία του εδάφους” ανέφερε ακόμη, χαρακτηρίζοντας “ουσιαστική” την αστοχία της συγκεκριμένης εγκυκλίου και απευθύνοντας έκκληση στην Πολιτεία και τους αρμόδιους φορείς να άρουν την οδηγία για άμεση απομάκρυνση του εν λόγω φυτού από τους δημόσιους χώρους.

Οι εκκλήσεις του ΓΕΩΤΕΕ εισακούστηκαν

Σχεδόν έναν μήνα μετά την παραπάνω διαμάχη, ο ΕΟΔΥ επανήλθε με νέα ανακοίνωση, στην οποία επισημαίνει μεν την επικινδυνότητα του φυτού, υιοθετώντας, όμως, μια ηπιότερη προσέγγιση.

Συγκεκριμένα, η πρόσφατη ανακοίνωση του ΕΟΔΥ διευκρινίζει με κεφαλαία γράμματα (!) ότι “παρά τους προαναφερθέντες κινδύνους, που προκύπτουν από την έκθεση σε μεγάλες ποσότητες συστατικών της πικροδάφνης, η εμπειρία έχει δείξει ότι τα περιστατικά δηλητηριάσεων είναι λίγα και ελαφράς μορφής”.

“Με βάση τα δεδομένα από το Κέντρο Δηλητηριάσεων από το 2020, κάθε έτος υπάρχουν 15-20 περιπτώσεις παιδιών με δηλητηρίαση απο πικροδάφνη, που όμως κανένα δεν εμφάνισε σοβαρό σύμπτωμα και δεν χρειάστηκε να λάβει αντιδοτο ή να νοσηλευτεί“ συνεχίζει ο ΕΟΔΥ.

Μάλιστα, όπως διαβάζουμε στο νεόερο ανακοινωθέν, από τις προτάσεις πρόληψης κινδύνου έχει αφαιρεθεί η σύσταση για αφαίρεση των εν λόγω φυτών από σχολεία και δημόσιους χώρους και αντ’ αυτού προτείνεται:

1. Ενημέρωση: Συστήνεται τα μέλη της σχολικής κοινότητας (εκπαιδευτικοί, προσωπικό, γονείς, σχολικοί νοσηλευτές, καθαριστές), κηπουροί δημόσιων χώρων, υπάλληλοι δήμων και προσωπικό παιδικών χαρών να ενημερωθούν ώστε να αναγνωρίζουν το φυτό πικροδάφνη, να προβούν στις απαραίτητες ενέργειες σε περίπτωση έκθεσης και να ακολουθούν ασφαλείς πρακτικές διαχείρισης των φυτών.
2. Εκπαίδευση: Συστήνεται τα παιδιά να εκπαιδευτούν ώστε να αναγνωρίζουν και να αποφεύγουν την επαφή με το φυτό πικροδάφνη.
3. Σήμανση-Έλεγχος πρόσβασης: Συστήνεται η σήμανση των φυτών ως δυνητικά τοξικών και όπου είναι εφικτό η περίφραξη των περιοχών με τις πικροδάφνες, ώστε να αποτρέπεται η πρόσβαση των παιδιών.

Χαιρετίζει την αναθεώρηση του ΕΟΔΥ το ΓΕΩΤΕΕ

Το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΓΕΩΤΕΕ) χαιρέτισε την ανάκληση του ΕΟΔΥ με νεότερη ανακοίνωση που εξέδωσε σήμερα, Πέμπτη (16/04), επαναλαμβάνοντας πως “η προστασία των παιδιών και η διατήρηση του αστικού πρασίνου δεν είναι έννοιες αντικρουόμενες”, δηλώνοντας παράλληλα “έτοιμο να συμβάλει άμεσα στη διαμόρφωση ενός σοβαρού συναφούς πλαισίου διαχείρισης που θα θωρακίζει την ασφάλεια και την υγεία των πολιτών, χωρίς να προκαλεί υποβάθμιση του φυσικού και του αστικού περιβάλλοντος“.

Ολόκληρη η ανακοίνωση του ΓΕΩΤΕΕ:

“Με νεότερη ανακοίνωσή του, ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) επανέρχεται στο θέμα της πικροδάφνης και της φύτευσής της σε «ευαίσθητους» χώρους (σχολεία, παιδικές χαρές κ.λπ.).

Στη νέα ανακοίνωσή του, ο ΕΟΔΥ επαναλαμβάνει τις επισημάνεις του για τους κινδύνους που ενέχει η φύτευση της πικροδάφνης στους χώρους αυτούς, φαίνεται εντούτοις να υιοθετεί μια πιο ήπια προσέγγιση για το χειρισμό του όλου θέματος, καθώς δεν επαναλαμβάνει την οδηγία του για πλήρη απομάκρυνση και εκρίζωσή της που είχε ζητήσει στην πρώτη του ανακοίνωση. Μάλιστα, ο ΕΟΔΥ τονίζει αυτή τη φορά ότι:

« …ΠΑΡΑ ΤΟΥΣ ΠΡΟΑΝΑΦΕΡΘΕΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΣΕ ΜΕΓΑΛΕΣ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΠΙΚΡΟΔΑΦΝΗΣ, Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΕΧΕΙ ΔΕΙΞΕΙ ΟΤΙ ΤΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΩΝ ΕΙΝΑΙ ΛΙΓΑ ΚΑΙ ΕΛΑΦΡΑΣ ΜΟΡΦΗΣ.

ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2020 ΚΑΘΕ ΕΤΟΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ 15-20 ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΗ ΑΠΟ ΠΙΚΡΟΔΑΦΝΗ, ΠΟΥ ΟΜΩΣ ΚΑΝΕΝΑ ΔΕΝ ΕΜΦΑΝΙΣΕ ΣΟΒΑΡΟ ΣΥΜΠΤΩΜΑ ΚΑΙ ΔΕΝ ΧΡΕΙΑΣΤΗΚΕ ΝΑ ΛΑΒΕΙ ΑΝΤΙΔΟΤΟ Ή ΝΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΕΙ.»

Επισημαίνεται ότι το ΓΕΩΤ.Ε.Ε., με Δελτίο Τύπου του, είχε τονίσει ότι είναι βεβιασμένη και αδικαιολόγητη η οδηγία για οριζόντια απομάκρυνση της πικροδάφνης από σχολεία, παιδικές χαρές, πάρκα και πεζοδρόμια λόγω της τοξικότητάς της καθώς, με βάση τα στατιστικά στοιχεία του Κέντρου Δηλητηριάσεων, τα περιστατικά βρώσης είναι περιορισμένα ετησίως, παρουσιάζουν συνήθως ήπια συμπτωματολογία και —το κυριότερο— μέχρι σήμερα δεν έχει παραστεί ανάγκη χορήγησης ειδικού αντιδότου στην Ελλάδα.

Το ΓΕΩΤ.Ε.Ε. επαναλαμβάνει ότι η προστασία των παιδιών και η διατήρηση του αστικού πρασίνου δεν είναι έννοιες αντικρουόμενες και δηλώνει έτοιμο να συμβάλει άμεσα στη διαμόρφωση ενός σοβαρού συναφούς πλαισίου διαχείρισης που θα θωρακίζει την ασφάλεια και την υγεία των πολιτών, χωρίς να προκαλεί υποβάθμιση του φυσικού και του αστικού περιβάλλοντος”.