“Όχι” στην αναστολή της συμφωνίας με το Ισραήλ, λένε οι Ευρωπαίοι ΥΠΕΞ

Οι υπουργοί Εξωτερικών της ΕΕ  απέρριψαν την Τρίτη (21/4) την πρόταση για αναστολή της συμφωνίας σύνδεσης του μπλοκ με το Ισραήλ, έπειτα από μια συζήτηση που ανέδειξε τις βαθιές διαιρέσεις της Ένωσης σχετικά με τη Μέση Ανατολή.

Ενόψει της συνεδρίασης του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων στις 21 Απριλίου στο Λουξεμβούργο, η Ισπανία, η Ιρλανδία και η Σλοβενία υπέγραψαν την περασμένη εβδομάδα επιστολή προς την επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, κατηγορώντας το Ισραήλ ότι παραβιάζει τη συμφωνία που αποτελεί τη βάση των σχέσεων της ΕΕ με τη χώρα, όπως γράφει το Politico.

Ωστόσο, οι υπουργοί τελικά αρνήθηκαν να αναστείλουν τη συμφωνία-ορόσημο, με τη Γερμανία και την Ιταλία να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στο μπλοκάρισμα της πρότασης. Ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών, Γιόχαν Βάντεφουλ, δήλωσε ότι η αναστολή της συμφωνίας θα ήταν «ακατάλληλη», προτείνοντας αντ’ αυτού «κριτικό, εποικοδομητικό διάλογο» με το Ισραήλ. Η Αυστρία συμμερίστηκε την άποψη αυτή, ενώ η Ιταλία —που θεωρείται ευρέως η καθοριστική ψήφος— ακολούθησε την ίδια γραμμή, κλείνοντας οριστικά το ζήτημα.

«Δεν υπάρχουν ούτε οι αριθμητικές ούτε οι πολιτικές προϋποθέσεις», δήλωσε ο Ιταλός υπουργός Εξωτερικών, Αντόνιο Ταγιάνι, πριν από τη συνεδρίαση, υπογραμμίζοντας την ευθυγράμμιση της Ρώμης με το Βερολίνο.

Η αντίθεση υπό την ηγεσία Γερμανίας και Ιταλίας διέψευσε τις ελπίδες που είχαν καλλιεργηθεί στη Μαδρίτη, τη Λιουμπλιάνα και το Δουβλίνο, όπου οι ηγέτες ήλπιζαν ότι η αυξανόμενη αγανάκτηση για τη βία των εποίκων στη Δυτική Όχθη, καθώς και νέα νομοθεσία που εισάγει υποχρεωτικές θανατικές ποινές για Παλαιστινίους, θα ωθούσαν τις Βρυξέλλες να δράσουν.

«Σήμερα η Ευρώπη παίζει για την αξιοπιστία της», δήλωσε ο Ισπανός υπουργός Εξωτερικών Χοσέ Μανουέλ Άλβαρες κατά την άφιξή του στη συνεδρίαση. «Πρέπει να πούμε καθαρά στο Ισραήλ ότι πρέπει να αλλάξει πορεία».

Η Ιρλανδή υπουργός Εξωτερικών, Χέλεν ΜακΈντι, χαρακτήρισε επίσης τη συμπεριφορά του Ισραήλ «εντελώς απαράδεκτη» και υποστήριξε ότι η ΕΕ πρέπει να είναι «αποφασιστική» και να δείξει ότι «υπερασπίζεται τις θεμελιώδεις αξίες».

Παρότι η πρόταση τελικά δεν ευοδώθηκε, οι εκκλήσεις για δράση έλαβαν υποστήριξη και από άλλα κράτη-μέλη. «Πρέπει να μπορούμε να δράσουμε ώστε να επηρεάσουμε τη συζήτηση», δήλωσε ο Βέλγος υπουργός Μαξίμ Πρεβό.

Μια ιδιαίτερη σχέση

Από το 2000, η Συμφωνία Σύνδεσης ΕΕ–Ισραήλ αποτελεί τη βάση της πολιτικής συνεργασίας και των εμπορικών σχέσεων μεταξύ των δύο πλευρών.

Το κείμενο, που παρέχει στο Ισραήλ προνομιακή πρόσβαση στην αγορά της ΕΕ, περιλαμβάνει ρήτρα για τα ανθρώπινα δικαιώματα -το Άρθρο 2- που καθιστά τον σεβασμό των δημοκρατικών αρχών ουσιώδες στοιχείο της συμφωνίας. Αυτή η ρήτρα αποτελεί το νομικό εργαλείο στο οποίο βασίζεται η Ισπανία εδώ και περισσότερα από δύο χρόνια.

Τον Φεβρουάριο του 2024, εν μέσω της γενοκτονίας στη Γάζα, ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ και ο Ιρλανδός Λίο Βαράντκαρ ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει αν τηρούνται οι όροι της συμφωνίας. Τον Μάιο του 2025, η διπλωματική υπηρεσία της ΕΕ ξεκίνησε έλεγχο για τη συμμόρφωση του Ισραήλ, κατόπιν αιτήματος της πλειοψηφίας των κρατών-μελών.

Παρότι οι Βρυξέλλες δεν εξέτασαν ποτέ πλήρως την κατάργηση της συμφωνίας, τον περασμένο Σεπτέμβριο πρότειναν τη μερική αναστολή της. Υπογραμμίζοντας το πόσο πολιτικά ευαίσθητη θα ήταν μια πλήρης αναστολή, η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν πρότεινε να ανασταλούν τα εμπορικά στοιχεία της συμφωνίας.

Αυτό το σενάριο επανήλθε πριν από τη συνεδρίαση της Τρίτης, με αρκετούς υπουργούς να θεωρούν τη μερική αναστολή ως βιώσιμη επιλογή.

«Υπάρχει ένα ολόκληρο φάσμα δυνατοτήτων», δήλωσε ο Άλβαρες. «Αν κάποιος θέλει να προτείνει άλλη επιλογή, γιατί όχι;» Η Κάλας έθεσε επίσης το ενδεχόμενο λήψης «μέτρων που απαιτούν ειδική πλειοψηφία», μεταξύ των οποίων στοχευμένες κυρώσεις ή μερικά μέτρα που αφορούν το εμπόριο.

Ο Ταγιάνι υποστήριξε ρητά αυτή την προσέγγιση. «Πιστεύω ότι είναι καλύτερο να επιβληθούν κυρώσεις σε μεμονωμένα πρόσωπα που ευθύνονται, σκέφτομαι τους βίαιους εποίκους», δήλωσε, εκφράζοντας παράλληλα σκεπτικισμό για ευρύτερα εμπορικά μέτρα που, όπως είπε, θα μπορούσαν να πλήξουν τους απλούς Ισραηλινούς.