Αυξάνεται επικίνδυνα το κάπνισμα και το άτμισμα στην Ελλάδα

Αύξηση καταγράφεται τα τελευταία χρόνια στη χρήση προϊόντων νικοτίνης από εφήβους στην Ελλάδα, τόσο μέσω συμβατικών τσιγάρων όσο και ηλεκτρονικών τσιγάρων (vaping), την ώρα που τα ποσοστά καπνίσματος στους ενήλικες ακολουθούν πτωτική πορεία.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Έρευνα στον Σχολικό Πληθυσμό για τη Χρήση Εξαρτησιογόνων Ουσιών (ESPAD), το ποσοστό των 16χρονων στην Ελλάδα που δηλώνουν ότι έχουν δοκιμάσει τσιγάρο ή ηλεκτρονικό τσιγάρο αυξήθηκε από 43% το 2019 σε 54% το 2024.

Η τάση αυτή προκαλεί έντονη ανησυχία στους ειδικούς, καθώς περισσότεροι από τους μισούς εφήβους έχουν πλέον έρθει σε επαφή με προϊόντα νικοτίνης ήδη από τη σχολική ηλικία.

Την ίδια στιγμή, το κάπνισμα στους ενήλικες παρουσιάζει σταδιακή μείωση, αν και εξακολουθεί να παραμένει σε υψηλά επίπεδα, περίπου στο 30% του πληθυσμού.

Τα αίτια της αύξησης στους νέους

Ο Δρ João Breda, επικεφαλής του Γραφείου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) στην Ελλάδα για την Ποιότητα της Φροντίδας και την Ασφάλεια των Ασθενών, επισημαίνει ότι σημαντικό μέρος του προβλήματος συνδέεται με το γεγονός ότι οι αντικαπνιστικές πολιτικές σχεδιάστηκαν κυρίως για τα παραδοσιακά καπνικά προϊόντα.

Όπως εξηγεί, τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα σακουλάκια νικοτίνης συχνά αξιοποιούν νομοθετικά κενά. Διατίθενται σε γλυκές γεύσεις, με ελκυστικό σχεδιασμό και έντονη παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στοιχεία που τα καθιστούν ιδιαίτερα δημοφιλή στους εφήβους.

Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, η καπνοβιομηχανία έχει στραφεί ολοένα και περισσότερο σε στρατηγικές που στοχεύουν τους νέους, μέσω συνεργασιών με influencers, χορηγιών σε μουσικές και ψηφιακές εκδηλώσεις, αλλά και προϊόντων που θυμίζουν περισσότερο τεχνολογικά gadgets παρά παραδοσιακά καπνικά προϊόντα.

Η «κανονικοποίηση» της νικοτίνης

Η παθολόγος–ογκολόγος Ζένια Σαριδάκη, μέλος του δικτύου «Women for Oncology Hellas», επισημαίνει ότι τα νέα προϊόντα νικοτίνης προωθήθηκαν στους νέους ως κάτι σύγχρονο, εύχρηστο και κοινωνικά αποδεκτό.

Τα social media, οι διαφορετικές γεύσεις και το επιθετικό μάρκετινγκ δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο η χρήση νικοτίνης εμφανίζεται ως «τάση». Έτσι, πολλοί έφηβοι έρχονται σε επαφή με τη νικοτίνη χωρίς να αντιλαμβάνονται πλήρως τους κινδύνους.

Στην Ελλάδα, περισσότεροι από τους μισούς μαθητές δηλώνουν ότι έχουν δοκιμάσει ηλεκτρονικό τσιγάρο, ένδειξη της σημαντικής διείσδυσης του φαινομένου στις μικρές ηλικίες.

Οι επιπτώσεις στην υγεία

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας τονίζει ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα δεν είναι ακίνδυνα. Περιέχουν νικοτίνη, μια ιδιαίτερα εθιστική ουσία που μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη του εγκεφάλου στους εφήβους.

Παράλληλα, τα υγρά και το αερόλυμα που παράγουν ενδέχεται να περιέχουν βαρέα μέταλλα, αλδεΰδες, πτητικές οργανικές ενώσεις και νιτροζαμίνες, ουσίες που έχουν συσχετιστεί με οξειδωτικό στρες, φλεγμονές στο αναπνευστικό και στο καρδιαγγειακό σύστημα, ενώ ορισμένες θεωρούνται καρκινογόνες.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι υπάρχουν ήδη ενδείξεις για βλάβες στους πνεύμονες και αυξημένο κίνδυνο εξάρτησης, ενώ οι μακροχρόνιες επιπτώσεις δεν έχουν ακόμη πλήρως καταγραφεί, καθώς τα προϊόντα αυτά είναι σχετικά πρόσφατα στην αγορά.

Οι συστάσεις του ΠΟΥ

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δεν θεωρεί τα ηλεκτρονικά τσιγάρα ή τα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού ασφαλείς εναλλακτικές ούτε τα προτείνει ως μέθοδο διακοπής του καπνίσματος.

Μεταξύ των βασικών προτάσεων προς τις κυβερνήσεις περιλαμβάνονται:

• αυστηρός έλεγχος ηλικίας στην πώληση προϊόντων νικοτίνης
• περιορισμός ή απαγόρευση γεύσεων που προσελκύουν ανηλίκους
• απαγόρευση διαφήμισης και διαδικτυακού μάρκετινγκ
• σαφείς προειδοποιήσεις υγείας στη συσκευασία
• ένταξη των νέων προϊόντων στους αντικαπνιστικούς νόμους.

Ο ρόλος οικογένειας και σχολείου

Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί συνεργασία μεταξύ γονέων, σχολείων, επιστημονικής κοινότητας και Πολιτείας.

Η ενημέρωση πρέπει να ξεκινά από μικρές ηλικίες και να γίνεται με τρόπο κατανοητό για τους νέους, χωρίς εκφοβισμό ή διδακτισμό. Παράλληλα, θεωρείται κρίσιμο να πάψει να αντιμετωπίζεται το άτμισμα ως κάτι ακίνδυνο ή απλώς ως μια παροδική μόδα.

Πού βρίσκεται σήμερα η Ελλάδα

Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, η Ελλάδα έχει αρχίσει να αναπτύσσει νέα εργαλεία για τον περιορισμό της πρόσβασης ανηλίκων σε καπνικά προϊόντα, όπως ψηφιακά συστήματα επαλήθευσης ηλικίας για τις διαδικτυακές πωλήσεις.

Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα των μέτρων αυτών θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την αυστηρή εφαρμογή τους.

Όπως επισημαίνει ο Δρ Breda, η αντιμετώπιση του προβλήματος προϋποθέτει μια ολοκληρωμένη στρατηγική με τρεις βασικούς στόχους: την αποτροπή της έναρξης του καπνίσματος, τη μείωση της ελκυστικότητας των προϊόντων νικοτίνης και τον περιορισμό της έκθεσης των νέων σε αυτά.