Ο Τραμπ κατέκρινε τη συμφωνία Ομπάμα για το Ιράν. Και τώρα τα “λούζεται”

Δισεκατομμύρια σε παγωμένα περιουσιακά στοιχεία ενδέχεται να επιστραφούν στο Ιράν, οι συμφωνίες για τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης μπορεί τελικά να τερματιστούν και μερικοί από τους ίδιους σκληροπυρηνικούς ηγέτες που κατέστειλαν τις διαδηλώσεις σε όλη τη χώρα τον Ιανουάριο θα μπορούσαν να βρεθούν με περισσότερους πόρους απ’ ό,τι πριν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ξεκινήσει τις αεροπορικές επιθέσεις κατά του Ιράν.

Για πολλά χρόνια, ο Τραμπ κατηγορούσε σφοδρά την προηγούμενη συμφωνία με το Ιράν. Τώρα, αναζητώντας έναν τρόπο εξόδου από τον πόλεμο που ο ίδιος ξεκίνησε, έχει δώσει εντολή στους Αμερικανούς διαπραγματευτές να εξετάσουν μια συμφωνία που περιλαμβάνει πολλές από τις ίδιες αντιφάσεις που αντιμετώπισε ένας από τους προκατόχους του.

Αν και οι συνομιλίες φαίνεται να έχουν σταματήσει προσωρινά μετά την απόφαση του Τραμπ την Τρίτη να επεκτείνει την εκεχειρία επ’ αόριστον ενώ το Ιράν καταρτίζει μια «ενιαία πρόταση», ο Αμερικανός πρόεδρος θα αντιμετωπίσει τα ίδια προβλήματα ανεξαρτήτως του πότε θα καθίσουν τελικά οι διαπραγματευτές στο τραπέζι, γράφει η Washington Post.

“Παλέτες με μετρητά”

Με την παύση της σύγκρουσης, η εύθραυστη εκεχειρία θα μπορούσε να εδραιωθεί. Ωστόσο, η ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ δεν έχει επιστρέψει στα κανονικά επίπεδα, εν μέσω του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών και της δήλωσης του Ιράν για τον έλεγχο των θαλάσσιων διαδρόμων. Αυτό έχει δημιουργήσει πρόβλημα στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.

Το Ιράν διατηρεί το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου, κάτι που ο Τραμπ έχει χαρακτηρίσει ως απαράδεκτο. Οι όροι μιας ενδεχόμενης συμφωνίας δείχνουν ότι ο Τραμπ προσπαθεί να ενισχύσει την υποστήριξή του από τους σκληροπυρηνικούς, καθώς οι υποστηρικτές της σκληρής γραμμής στο Ιράν προειδοποιούν ότι ο πρόεδρος δεν πρέπει να βιαστεί να καταλήξει σε συμφωνία.

«‘Παλέτες με μετρητά’ χωρίς τις παλέτες», έγραψε ο Πίτερ Ντόραν, ανώτερος συνεργάτης στο Ίδρυμα για την Άμυνα των Δημοκρατιών, στο επαναφέροντας στο προσκήνιο την κριτική που άσκησαν οι Ρεπουμπλικάνοι στη συμφωνία του προέδρου Μπαράκ Ομπάμα με το Ιράν, το λεγόμενο “Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης” (JCPOA).

Ο Τραμπ και άλλοι Ρεπουμπλικάνοι επικριτές της συμφωνίας του 2015 υποστήριζαν την τελευταία δεκαετία ότι παραχώρησε «παλέτες με μετρητά» στο Ιράν — μια αναφορά στα 1,7 δισεκατομμύρια δολάρια που η κυβέρνηση Ομπάμα συμφώνησε να στείλει στην Τεχεράνη ως επίλυση μιας διαφωνίας. Στη συνέχεια, οι αξιωματούχοι της κυβέρνησης Ομπάμα παραδέχτηκαν ότι ήλπιζαν ότι τα χρήματα θα διασφάλιζαν ότι οι Ιρανοί θα τηρούσαν τη συμφωνία. Ο Τραμπ απέσυρε τις ΗΠΑ από τη συμφωνία το 2018.

Τώρα, η κυβέρνηση Τραμπ εξετάζει το ενδεχόμενο να απελευθερώσει 20 δισεκατομμύρια δολάρια — μέρος των εσόδων από τις πωλήσεις ιρανικού πετρελαίου που είχαν μπλοκαριστεί σε τράπεζες παγκοσμίως λόγω των κυρώσεων. Αυτά τα χρήματα θα χρησιμοποιηθούν ως διαπραγματευτικό χαρτί για να εξασφαλιστεί το απόθεμα του Ιράν σε υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο. Ωστόσο, άλλα σημεία της συμφωνίας παραμένουν αβέβαια — συμπεριλαμβανομένων θεμάτων που ανησυχούν όσους επικρίνουν τη συμφωνία του 2015.

«Αντιμετωπίζουν το ίδιο εμπόδιο που διαμόρφωσε τις διαπραγματεύσεις οι οποίες τελικά οδήγησαν στο JCPOA, που είναι ότι οι Ιρανοί είναι αμετακίνητοι στο ζήτημα του εμπλουτισμού» του πυρηνικού καυσίμου, δήλωσε η Σουζάν Μαλόνι, αντιπρόεδρος του Brookings Institution και ειδικός σε θέματα που αφορούν το Ιράν.

Το Ιράν έχει αρνηθεί εδώ και καιρό ότι επιδιώκει να αποκτήσει πυρηνικό όπλο αλλά υποστηρίζει ότι έχει δικαίωμα, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, να εμπλουτίζει ουράνιο ή άλλα πυρηνικά υλικά για να λειτουργεί ένα ειρηνικό πυρηνικό πρόγραμμα.

«Οι Ιρανοί είναι έτοιμοι να αποδεχτούν ορισμένους συμβιβασμούς σε ό,τι αφορά τα χρονοδιαγράμματα και το επίπεδο εμπλουτισμού και το τι θα γίνει με το απόθεμα», δήλωσε η Μαλόνι. «Αλλά είναι εντελώς απρόθυμοι να εγκαταλείψουν τον εμπλουτισμό. Και αυτό ήταν μια από τις βασικές επικρίσεις της συμφωνίας του 2015.»

Ο Τραμπ υποστηρίζει δημοσίως ότι η συμφωνία του δεν θα έχει τα ελαττώματα που είχε η συμφωνία του προκατόχου του.

Η συμφωνία του 2015 «ήταν μια εγγυημένη οδός για ένα Πυρηνικό Όπλο, κάτι που δεν θα συμβεί, και δεν μπορεί να συμβεί με τη Συμφωνία που επεξεργαζόμαστε», έγραψε ο Τραμπ στο Truth Social τη Δευτέρα, προσθέτοντας, «Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ που κάνουμε με το Ιράν θα είναι ΠΟΛΥ ΚΑΛΥΤΕΡΗ.»

«Αν γίνει μια Συμφωνία υπό τον ‘ΤΡΑΜΠ’, θα εγγυηθεί την Ειρήνη και την Ασφάλεια όχι μόνο για το Ισραήλ και τη Μέση Ανατολή, αλλά και για την Ευρώπη, την Αμερική και παντού. Θα είναι κάτι για το οποίο ολόκληρος ο κόσμος θα είναι περήφανος», έγραψε.

Οι πολιτικοί κίνδυνοι, ωστόσο, είναι σημαντικοί, τόσο για τον Τραμπ όσο και για τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος έχει αναλάβει ηγετικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις.

Ο Βανς, ο οποίος ήταν πάντα υποστηρικτής της διατήρησης μιας συγκρατημένης προσέγγισης στις στρατιωτικές ενέργειες των ΗΠΑ σε όλο τον κόσμο, ήταν ιδιαίτερα επιφυλακτικός για την έναρξη ενός πολέμου με το Ιράν πριν από τις επιθέσεις του Φεβρουαρίου από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Τώρα, έχει αναλάβει να τον τελειώσει — και πιθανόν να αναλάβει οποιουσδήποτε επώδυνους συμβιβασμούς οι οποίοι μπορεί να είναι αναγκαίοι.

Οι προσπάθειες του Λευκού Οίκου να επιτύχει μια συμφωνία έχουν φέρει σε δύσκολη θέση μερικούς από τους υποστηρικτές του Τραμπ, ειδικά ενώ τα χρήματα χρησιμοποιούνται ως διαπραγματευτικό χαρτί.

Κι αυτό γιατί τα χρήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για διάφορους σκοπούς. Είτε είναι 20 εκατομμύρια, είτε 10 δισεκατομμύρια ή 6 δισεκατομμύρια, το ζήτημα είναι ότι, αν το καθεστώς δεν έχει κάνει καμία παραχώρηση για βασικές παράνομες δραστηριότητες, όπως η χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, υπάρχει πάντα η ανησυχία ότι αυτά τα χρήματα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να υποστηρίξουν τέτοιες δραστηριότητες. Και αν αυτά τα ποσά απελευθερωθούν, υπάρχει ο κίνδυνος να χρησιμοποιηθούν για κάτι άλλο, ενισχύοντας έμμεσα τις παράνομες ενέργειες που δεν έχουν σταματήσει.

Ωστόσο, αν ο Τραμπ καταφέρει να πάρει το ιρανικό απόθεμα σε εμπλουτισμένο ουράνιο και να καταστρέψει μια συγκεκριμένη πυρηνική εγκατάσταση, αυτό θα είναι καθοριστικό.

Τι άλλαξε από τότε που υπογράφηκε η συμφωνία Ομπάμα

Εκτός από το πυρηνικό ζήτημα, ο Τραμπ θέλει μια νέα συμφωνία που να καλύπτει και άλλα θέματα που οι διαπραγματευτές του Ομπάμα είχαν αφήσει έξω. Η συμφωνία του Ομπάμα αφορούσε μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και δεν περιλάμβανε το πυραυλικό πρόγραμμα ή την υποστήριξη του Ιράν σε ομάδες όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ. Ο Τραμπ θέλει να συμπεριληφθούν και αυτά στη νέα συμφωνία. Επίσης, ο πρόεδρος έχει δηλώσει ότι ελπίζει να απαγορεύσει στο Ιράν οποιονδήποτε εμπλουτισμό ουρανίου. Αν το Ιράν συμφωνήσει σε μια προσωρινή αναστολή του εμπλουτισμού, αυτό θα είναι πιο αυστηρό από τη συμφωνία του 2015, η οποία επέτρεπε στο Ιράν να διατηρήσει το πολιτικό του πρόγραμμα για τη λειτουργία εργοστασίων παραγωγής ενέργειας.

«Οι απαιτήσεις του Ιράν θα είναι μεγαλύτερες απ’ ό,τι ήταν το 2015, εν μέρει επειδή η κυβέρνηση προσπαθεί να κάνει τόσα πολλά», δήλωσε η Γουέντι Σέρμαν, η οποία ήταν η επικεφαλής διαπραγματευτής των ΗΠΑ με το Ιράν υπό την ηγεσία του Ομπάμα.

«Αν καταφέρει να εξασφαλίσει μια αναστολή 10, 15 ή 20 ετών του εμπλουτισμού, εμείς δεν καταφέραμε να πετύχουμε μια αναστολή του προγράμματος εμπλουτισμού τους, οπότε αυτό θα είναι περισσότερο από ό,τι πετύχαμε σε αυτό το ζήτημα», είπε η Σέρμαν. «Αλλά πώς θα επαληθευτεί κάτι τέτοιο; Δεν είναι καθόλου σαφές για μένα ή για οποιονδήποτε, πιθανόν και για εκείνον. Και τι θα πρέπει να παραχωρήσει ο Τραμπ σε αντάλλαγμα;»

Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω, καθώς ο κόσμος έχει αλλάξει στα 11 χρόνια από τότε που υπογράφηκε η προηγούμενη συμφωνία. Τότε, το επίπεδο του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν δεν ήταν υψηλό. Από τότε που ο Τραμπ απέσυρε τις ΗΠΑ από το JCPOA, το Ιράν δημιούργησε απόθεμα περίπου 970 λιβρών ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60% — λίγο κάτω από το επίπεδο όπλου, σύμφωνα με τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας.

Η τρέχουσα κυβέρνηση του Ιράν είναι επίσης πιο σκληροπυρηνική από τους μεταρρυθμιστές ηγέτες που έκαναν τη συμφωνία με τον Ομπάμα.

Η Τεχεράνη έχει υποστεί σοβαρές ζημιές από τις στρατιωτικές επιθέσεις σε βάρος της τον περασμένο χρόνο: πρώτα από τον πόλεμο των 12 ημερών τον Ιούνιο και τον τωρινό πόλεμο. Στην πρώτη περίπτωση ο Τραμπ υποστήριζε ότι έπληξε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις και στη δεύτερη περίπτωση την ιρανική ηγεσία. Παράλληλα Χαμάς και Χεζμπολάχ αποδυναμωμένες ενώ ο μεγάλος υποστηρικτής του Ιράν, η Ρωσία, έχει στραμμένη την προσοχή του στον πόλεμο με την Ουκρανία.

Αυτά θα μπορούσαν να διευκολύνει την επίτευξη μιας συμφωνίας. Ωστόσο, και το Ιράν έχει τα δικά του ατού. Το καθεστώς του Ιράν έχει αποδείξει την αντοχή του και τώρα έχει τη δυνατότητα να περιορίζει τη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ, κάτι που επηρεάζει την αγορά ενέργειας παγκοσμίως. Αντιμέτωποι με σφοδρές αμερικανικές επιθέσεις, ορισμένοι σκληροπυρηνικοί στην Τεχεράνη ίσως είναι πιο πρόθυμοι να επιδιώξουν την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων, αυξάνοντας την πίεση στην Ουάσινγκτον να ασχοληθεί με το απόθεμα ουρανίου.