Επιστήμονες αποκάλυψαν την πιο επικίνδυνη χρονική στιγμή για να πάρουμε βάρος

Νέα επιστημονική μελέτη έρχεται να αναδείξει μια κρίσιμη αλλά συχνά παραγκονθισμένη διάσταση της παχυσαρκίας: δεν έχει σημασία μόνο αν κάποιος παίρνει βάρος κατά τη διάρκεια της ζωής του, αλλά και πότε συμβαίνει αυτό.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, η αύξηση βάρους στην πρώιμη ενήλικη ζωή συνδέεται με σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο πρόωρου θανάτου σε σύγκριση με την αύξηση βάρους σε μεγαλύτερη ηλικία.

Οι πιο επικίνδυνες ηλικίες για να πάρουμε βάρος

Η έρευνα δείχνει ότι άτομα που ανέπτυξαν παχυσαρκία μεταξύ των ηλικιών 17 και 29 ετών είχαν περίπου 70% μεγαλύτερη πιθανότητα να πεθάνουν από οποιαδήποτε αιτία κατά την περίοδο παρακολούθησης, σε σύγκριση με όσους δεν είχαν εμφανίσει παχυσαρκία μέχρι την ηλικία των 60 ετών.

Το εύρημα αυτό υπογραμμίζει τη σημασία της χρονικής στιγμής κατά την οποία εμφανίζεται η παχυσαρκία, και όχι μόνο της ύπαρξής της.

Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου Lund στη Σουηδία και βασίστηκε σε δεδομένα περισσότερων από 600.000 ατόμων.

Οι συμμετέχοντες επιλέχθηκαν με βάση την ύπαρξη τουλάχιστον τριών καταγεγραμμένων μετρήσεων βάρους μεταξύ των ηλικιών 17 και 60 ετών.

Σε αντίθεση με πολλές προηγούμενες έρευνες που βασίζονται σε μία μόνο χρονική καταγραφή, η συγκεκριμένη μελέτη παρακολούθησε την εξέλιξη του σωματικού βάρους σε βάθος χρόνου, προσφέροντας πιο αξιόπιστα συμπεράσματα.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι, αν και η μελέτη δεν αποδεικνύει άμεσα ότι η πρώιμη αύξηση βάρους είναι η αιτία των αυξημένων θανάτων, είναι ήδη γνωστό ότι η παχυσαρκία συνδέεται με πληθώρα σοβαρών προβλημάτων υγείας.

«Το πιο σταθερό εύρημα είναι ότι η αύξηση βάρους σε νεαρή ηλικία σχετίζεται με υψηλότερο κίνδυνο πρόωρου θανάτου αργότερα στη ζωή, σε σύγκριση με άτομα που παίρνουν λιγότερο βάρος», δήλωσε η επιδημιολόγος Tanja Stocks από το Πανεπιστήμιο Lund.

Παχυσαρκία και βιολογικό στρες

Μια πιθανή εξήγηση που προτείνουν οι ερευνητές είναι ότι τα άτομα που αποκτούν παχυσαρκία νωρίς στη ζωή τους εκτίθενται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα στο «βιολογικό στρες» που προκαλεί το υπερβολικό βάρος. Το σώμα βρίσκεται υπό συνεχή πίεση, με αυξημένο κίνδυνο φθοράς και επιπλοκών σε σχέση με το φυσιολογικό.

Η ομάδα μελέτησε τόσο τη συνολική θνησιμότητα όσο και θανάτους που σχετίζονται με παθήσεις συνδεδεμένες με την παχυσαρκία, όπως καρδιαγγειακά νοσήματα, διάφορες μορφές καρκίνου και διαβήτη τύπου 2.

Η εμφάνιση παχυσαρκίας ορίστηκε ως η πρώτη φορά που ο δείκτης μάζας σώματος (BMI) έφτασε ή ξεπέρασε το 30, σύμφωνα με τα πρότυπα που ίσχυαν την περίοδο συλλογής των δεδομένων, αν και σήμερα οι ορισμοί εξελίσσονται.

Πέρα από το βασικό εύρημα, η μελέτη επιβεβαίωσε και άλλες αναμενόμενες συσχετίσεις. Όσοι παρουσίασαν τη μεγαλύτερη αύξηση βάρους σε οποιαδήποτε ηλικία είχαν αυξημένη πιθανότητα θανάτου κατά τη διάρκεια της μελέτης. Ιδιαίτερα, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, όπως το έμφραγμα και το εγκεφαλικό επεισόδιο, αποτέλεσαν τη σημαντικότερη αιτία θανάτου μεταξύ των συμμετεχόντων με αυξημένο βάρος.

«Τα ευρήματά μας υποδεικνύουν ότι η διάρκεια της παχυσαρκίας, και όχι τόσο η αύξηση βάρους σε μεγαλύτερη ηλικία, αποτελεί τον βασικό παράγοντα κινδύνου», σημειώνουν οι ερευνητές στη δημοσίευσή τους.

Όπως εξηγούν, η μακροχρόνια έκθεση σε καταστάσεις όπως η αντίσταση στην ινσουλίνη, η χρόνια φλεγμονή και η αυξημένη πηκτικότητα του αίματος —που προκαλούνται από ουσίες που εκκρίνονται από τον λιπώδη ιστό, πιθανότατα συμβάλλει στην αύξηση του κινδύνου.

Παράλληλα, διαπιστώθηκαν και διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών. Στις γυναίκες, ο αυξημένος κίνδυνος θανάτου από καρκίνο που σχετίζεται με την παχυσαρκία φάνηκε να είναι παρόμοιος ανεξαρτήτως του πότε εμφανίστηκε η αύξηση βάρους.

Το στοιχείο αυτό υποδηλώνει ότι ενδέχεται να παίζουν ρόλο άλλοι παράγοντες, όπως οι ορμονικές αλλαγές κατά την εμμηνόπαυση.

Η επιδημιολόγος Huyen Le σχολιάζει ότι, αν τα ευρήματα αντικατοπτρίζουν τις επιδράσεις της εμμηνόπαυσης, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα για το τι προηγείται: οι ορμονικές αλλαγές ή η αύξηση του βάρους.

«Είναι πιθανό οι ορμονικές μεταβολές να επηρεάζουν το βάρος και τη χρονική διάρκεια αυτών των αλλαγών, με το βάρος να αποτελεί απλώς αντανάκλαση των διεργασιών που συμβαίνουν στο σώμα», επισημαίνει.

Ωστόσο, οι ερευνητές αναγνωρίζουν και ορισμένους περιορισμούς της μελέτης. Παράγοντες όπως η διατροφή και η σωματική άσκηση δεν ελήφθησαν υπόψη, αν και είναι γνωστό ότι επηρεάζουν σημαντικά τη συνολική υγεία και τη θνησιμότητα.

Επιπλέον, δεν εξετάστηκε η κατανομή του λίπους στο σώμα ούτε έγινε διάκριση μεταξύ λιπώδους και μυϊκής μάζας — στοιχεία που πλέον θεωρούνται κρίσιμα για τον ορισμό της παχυσαρκίας.

Παρά τους περιορισμούς, το μεγάλο δείγμα και η μακροχρόνια παρακολούθηση των συμμετεχόντων προσδίδουν ιδιαίτερη βαρύτητα στα συμπεράσματα. Οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα ευρήματα έχουν σημαντικές προεκτάσεις για τη δημόσια υγεία, επισημαίνοντας την ανάγκη πρόληψης της παχυσαρκίας όσο το δυνατόν νωρίτερα στη ζωή.

Για να γίνει πιο κατανοητό το μέγεθος του κινδύνου: αν από 1.000 άτομα χωρίς πρώιμη παχυσαρκία πέθαιναν τα 10 κατά την περίοδο παρακολούθησης, στην ομάδα που εμφάνισε παχυσαρκία σε νεαρή ηλικία οι θάνατοι ανέρχονταν περίπου σε 17 ανά 1.000 άτομα.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα ακριβή ποσοστά κινδύνου δεν πρέπει να ερμηνεύονται με απόλυτη ακρίβεια, καθώς επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες, όπως η μεθοδολογία της μελέτης και η ακρίβεια των μετρήσεων.

Ωστόσο, τα μοτίβα που αναδεικνύονται είναι σαφή και στέλνουν ένα ισχυρό μήνυμα προς τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής: η πρόληψη της παχυσαρκίας πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα από νεαρή ηλικία.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό eClinicalMedicine.