Τι μπορεί να αποδυναμώσει τη θέση του Ιράν στις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ;

Το Ιράν μπορεί να μην «πνίγεται», όπως είχε προβλέψει ο Ντόναλντ Τραμπ, όμως η οικονομία του βρίσκεται σε βαθιά κρίση, καθώς το τεράστιο κόστος του πολέμου συνδυάζεται με υψηλό πληθωρισμό, υποτίμηση του νομίσματος, αυξανόμενη ανεργία και μείωση των εσόδων από το πετρέλαιο.

Όλα αυτά προκαλούν ανησυχία στην πολιτική ελίτ της χώρας για το πόσο σκληρή στάση μπορεί να κρατήσει στις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ.Σύμφωνα με εκτιμήσεις που κυκλοφορούν στα ιρανικά μέσα, το κόστος των ζημιών από τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις φτάνει έως και εννέα φορές τον περσινό προϋπολογισμό της χώρας.

Το Πρόγραμμα Ανάπτυξης του ΟΗΕ προειδοποιεί ότι έως και 4,1 εκατομμύρια Ιρανοί κινδυνεύουν να βυθιστούν στη φτώχεια. Την ίδια στιγμή, ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι το Ιράν θα «πνιγεί» οικονομικά, υποστηρίζοντας πως, λόγω του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, δεν θα έχει πλέον χώρο ούτε να αποθηκεύσει το πετρέλαιό του. Μάλιστα, στις 26 Απριλίου, προχώρησε ακόμη πιο πέρα, λέγοντας ότι τα ιρανικά πετρελαιοπηγάδια θα «εκραγούν» μέσα σε μόλις τρεις ημέρες, επισημαίνει ο Guardian.

Η εκτίμηση αυτή βασιζόταν στην άποψη ότι ο αποκλεισμός που ξεκίνησε στις 13 Απριλίου θα εμπόδιζε τα ιρανικά δεξαμενόπλοια να φτάσουν στα Στενά του Ορμούζ, στερώντας από το Ιράν περίπου 175 εκατ. δολάρια ημερησίως από εξαγωγές πετρελαίου. Αν το πετρέλαιο παρέμενε εντός της χώρας, οι αποθηκευτικοί χώροι θα γέμιζαν γρήγορα, αναγκάζοντας το Ιράν να σταματήσει την παραγωγή, κάτι που θα κατέστρεφε μόνιμα τα κοιτάσματα, σύμφωνα με τον Τραμπ. Ο ίδιος υποστήριξε ότι η παραγωγική ικανότητα θα μειωνόταν στο 50%.

Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, χρησιμοποίησε σκληρή γλώσσα, παρομοιάζοντας την ηγεσία του Ιράν με «ποντίκια σε σωλήνα αποχέτευσης». Παράλληλα, προειδοποίησε ότι το νησί Χαργκ —ο βασικός κόμβος εξαγωγών πετρελαίου της χώρας— βρίσκεται πλέον πολύ κοντά στα όρια της χωρητικότητάς του, εντείνοντας την πίεση στην ιρανική οικονομία.

Ο πληθωρισμός “καλπάζει”, χιλιάδες επιχειρήσεις έχουν πληγεί

Παρότι το Ιράν παράγει σήμερα περισσότερο πετρέλαιο απ’ όσο μπορεί να εξάγει, φαίνεται πως αρκετά δεξαμενόπλοια εξακολουθούν να διαφεύγουν του αποκλεισμού, ενώ πρακτικές όπως η καύση πλεονάζοντος πετρελαίου (flaring) βοηθούν στην αποφυγή εξάντλησης της αποθηκευτικής ικανότητας της χώρας. Ανεξάρτητες εκτιμήσεις αναφέρουν ότι υπάρχει περιθώριο αποθήκευσης για περίπου τρεις εβδομάδες ακόμα.

Ωστόσο, η πίεση στο ιρανικό νόμισμα αυξάνεται. Το τομάν έχει υποτιμηθεί κατά περίπου 22%, φτάνοντας τις 190.000 μονάδες ανά δολάριο. Ο συνολικός πληθωρισμός εκτιμάται στο 73,5%, ενώ οι τιμές τροφίμων και ποτών έχουν αυξηθεί κατά 115%.

Η κυβέρνηση εξετάζει τον διπλασιασμό των επιδομάτων προς τους πολίτες, μέτρο που ενδέχεται να εντείνει τον πληθωρισμό. Ο κατώτατος μηνιαίος μισθός είναι κάτω από 92 δολάρια, παρά την αύξηση κατά 60% τον Μάρτιο. Τα εισαγόμενα προϊόντα, όπως αυτοκίνητα και iPhone, έχουν γίνει απρόσιτα.

Περισσότερες από 23.000 επιχειρήσεις έχουν πληγεί από τις επιθέσεις, με αποτέλεσμα την απώλεια περίπου 1 εκατομμυρίου θέσεων εργασίας. Η ανεργία έχει αυξηθεί σημαντικά, ιδιαίτερα στον ψηφιακό τομέα, ο οποίος επηρεάζεται έντονα από το παρατεταμένο «μπλακάουτ» στο διαδίκτυο.

Ο υπουργός Επικοινωνιών διαβεβαιώνει ότι οι περιορισμοί στο διαδίκτυο είναι προσωρινοί, αλλά δεν έχει τη δυνατότητα να επιβάλει την άρση τους. Επιχειρηματίες αναφέρουν πτώση πωλήσεων έως και 50%, ακόμη και σε μεγάλες πλατφόρμες.

Αναλυτές προειδοποιούν ότι χωρίς διαδίκτυο δεν είναι δυνατή η κανονική λειτουργία της κοινωνίας και της οικονομίας, ενώ υπάρχει κίνδυνος νέων μαζικών διαδηλώσεων, όπως τον Ιανουάριο.

Παράλληλα, η χώρα αντιμετωπίζει και σοβαρή λειψυδρία, με πολλές επαρχίες να βρίσκονται κάτω από τα φυσιολογικά επίπεδα βροχόπτωσης και την Τεχεράνη να διανύει έκτο συνεχόμενο έτος ξηρασίας.

Η δημόσια συζήτηση για τη στρατηγική στις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ είναι περιορισμένη λόγω λογοκρισίας, αδρανοποίησης του κοινοβουλίου και των περιορισμών στο διαδίκτυο. Αν και υπάρχουν αναφορές για διαφωνίες εντός της ηγεσίας, στην πράξη μόνο μια μικρή μειοψηφία αντιτίθεται ανοιχτά στις συνομιλίες.

Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι το Ιράν δεν δέχεται ισχυρές πιέσεις.