Ιρανοί φοβούνται ότι το καθεστώς είναι πιο εδραιωμένο και έτοιμο για εκδίκηση

Η παρουσία του ιρανικού καθεστώτος παραμένει καθολική και ορατή στην καθημερινότητα των πολιτών. Στους δημόσιους χώρους, στους δρόμους και στα μέσα ενημέρωσης, κυριαρχούν εικόνες δολοφονημένων ηγετών αλλά και των σημερινών κυβερνώντων.

Διαδηλώσεις έχουν πραγματοποιηθεί και στη συνέχεια υποχώρησαν, ενώ ακολούθησε ένας πόλεμος και μια κατάπαυση του πυρός. Ωστόσο, το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας διατηρήθηκε στην εξουσία και συνεχίζει να ελέγχει πλήρως το κράτος.

Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με Ιρανούς με τους οποίους μίλησε το BBC μέσα στη χώρα, το καθεστώς όχι μόνο δεν αποδυναμώθηκε, αλλά έχει ριζώσει ακόμη πιο βαθιά. Και θέλει να εκδικηθεί.

“Όλα έγιναν χειρότερα”

Η Σάνα και ο Ντιάκο είναι ένα νεαρό ζευγάρι που ζει στην Τεχεράνη. Τα ονόματά τους έχουν αλλαχθεί για την προστασία τους. Ανήκουν στη μεσαία τάξη, είναι μορφωμένοι και θα ήθελαν να δουν το τέλος της σκληρής θρησκευτικής διακυβέρνησης.

Ο Ντιάκο θέλει να πιστεύει ότι «τα πράγματα θα αλλάξουν», λέει. «Έχουν ήδη αλλάξει». Η Σάνα γελά όταν το ακούει. «Άλλαξαν;» απαντά. «Έπεσαν στα χέρια των Φρουρών της Επανάστασης. Η χώρα είναι σε χάος». Η Σάνα λέει ότι και τα δικά της συναισθήματα άλλαξαν μετά τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν.

«Στην αρχή, δεν ήθελα να γίνει πόλεμος… [Αλλά] στη διάρκεια του πολέμου, όσο στόχευαν βασικά πρόσωπα, ένιωθα πραγματική χαρά για κάθε έναν από αυτούς».

Όμως όσο ο πόλεμος συνεχιζόταν, έγινε σαφές στη Σάνα —όπως και στον Λευκό Οίκο του Τραμπ— ότι η απώλεια του Ανώτατου Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και άλλων υψηλόβαθμων στελεχών δεν έφερε ένα νέο καθεστώς πιο πρόθυμο για συμβιβασμό.

«Τόσοι πολλοί από αυτούς παραμένουν στη θέση τους. Αυτό που φανταζόμουν δεν έγινε. Όλα έγιναν χειρότερα. Και μείναμε με την Ισλαμική Δημοκρατία. Με συντρίβει το ότι κέρδισαν αυτόν τον πόλεμο».

Είναι αδύνατο να εκτιμηθεί το επίπεδο στήριξης προς το καθεστώς στην ιρανική κοινωνία. Υπάρχουν τακτικές δημόσιες εκδηλώσεις αλληλεγγύης που οργανώνονται από υποστηρικτές του. Αντίθετα, οι συγκεντρώσεις της αντιπολίτευσης απαγορεύονται.

Αξιόπιστες πηγές στο Ιράν, που μίλησαν με ακτιβιστές της αντιπολίτευσης, δικηγόρους ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ανεξάρτητους δημοσιογράφους, περιγράφουν ένα κλίμα δυσοίωνο. Υπάρχει ένας επαναλαμβανόμενος φόβος: ότι όταν τελειώσει ο πόλεμος, το κράτος θα εντείνει την εσωτερική καταστολή.

Σύμφωνα με την οργάνωση Human Rights Activists News Agency (HRANA), με έδρα την Ουάσινγκτον, περισσότεροι από 53.000 άνθρωποι συνελήφθησαν κατά τη διάρκεια των αντικαθεστωτικών διαδηλώσεων τον περασμένο Ιανουάριο, πριν ξεσπάσει ο πόλεμος. Από την έναρξη του πολέμου, πιστεύεται ότι συνελήφθησαν πολλές χιλιάδες ακόμα.

Παράλληλα, καταγράφηκε αριθμός-ρεκόρ εκτελέσεων πολιτικών κρατουμένων: 21 άνθρωποι απαγχονίστηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου — ο υψηλότερος αριθμός σε τόσο σύντομο διάστημα εδώ και πάνω από 30 χρόνια. Εννέα από αυτούς συνδέονταν με τις διαδηλώσεις του Ιανουαρίου, δέκα κατηγορήθηκαν για συμμετοχή σε ομάδες της αντιπολίτευσης και δύο για κατασκοπεία.

“Ζούμε με δανεικό χρόνο”

Δικηγόρος που εργάζεται με κρατούμενους λέει ότι οι συνθήκες στις φυλακές έχουν γίνει πολύ πιο σκληρές. «Πριν τον πόλεμο, η σκληρή μεταχείριση προοριζόταν για όσους ηγούνταν των διαδηλώσεων ή είχαν μολότοφ ή όπλα. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, όμως, αυτή η σκληρότητα έχει ενταθεί σημαντικά», αναφέρει στο βρετανικό μέσο ενημέρωσης.

Η προσωπική της ιστορία δείχνει πώς η σύγκρουση διχάζει ακόμη και οικογένειες. Οι γονείς της υποστηρίζουν ανοιχτά το καθεστώς και εκείνη φοβάται ότι θα στοχοποιηθούν αν αυτό ανατραπεί. Όταν εξέφρασε αυτή την ανησυχία στον αδελφό της, που είναι κατά του καθεστώτος, εκείνος απάντησε ψυχρά: «Αφού θέλουν να γίνουν μάρτυρες, γιατί να τους το στερήσουμε;»

Η ίδια θέλει να τελειώσει ο πόλεμος, αλλά είναι βέβαιη ότι άνθρωποι σαν κι εκείνη θα βρεθούν υπό ακόμη μεγαλύτερη πίεση. Φοβάται επίσης για την τύχη των κρατουμένων. «Νομίζω ότι αν τελειώσει ο πόλεμος, το καθεστώς θα ξεσπάσει την οργή του στους φυλακισμένους. Νιώθω ότι ζούμε με δανεικό χρόνο».

Ακτιβιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων αναφέρουν ότι φέτος έχουν ήδη πραγματοποιηθεί τέσσερις εκτελέσεις ανθρώπων που κατηγορήθηκαν για διασυνδέσεις με τη Μοσάντ, την ισραηλινή υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών.

Ανεξάρτητοι δημοσιογράφοι είναι ανάμεσα σε εκείνους που φοβούνται ότι θα στοχοποιηθούν με κατηγορίες ότι βοηθούν τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ. Έχουν γίνει πολλές συλλήψεις ανθρώπων που κατηγορούνται ότι έστελναν υλικό σε ξένα μέσα ενημέρωσης που θεωρούνται εχθρικά προς το κράτος.

Ένας δημοσιογράφος  που μίλησε στον συνεργάτη του BBC στην Τεχεράνη, περιέγραψε πώς ακόμη και η απλή καταγραφή των γεγονότων του πολέμου μπορεί να οδηγήσει σε σύλληψη, με πιθανώς θανατηφόρες συνέπειες.

«Παλαιότερα, μπορεί να μας κατηγορούσαν για πολιτικό αδίκημα. Αλλά τώρα, σε συνθήκες πολέμου, αν αναφέρουμε τι συμβαίνει, μπορεί να κατηγορηθούμε για κατασκοπεία». Η κατηγορία αυτή επισύρει θανατική ποινή σε ένα δικαστικό σύστημα που λειτουργεί προς όφελος του καθεστώτος.

«Πριν, προσπαθούσαμε να καταλάβουμε πόσοι άνθρωποι είχαν πληγεί ή ποια θα ήταν η επίδραση των διαδηλώσεων», εξηγεί ο ίδιος. «Τώρα είναι διαφορετικά. Τώρα προσπαθούμε να μείνουμε ζωντανοί — εμείς και οι οικογένειές μας».

«Ξαπλώνω και αναρωτιέμαι τι μας επιφυλάσσει το μέλλον. Και αυτή η αβεβαιότητα φέρνει τρομερό άγχος», προσθέτει.

Δεν αποτελεί έκπληξη ότι η αντιπολίτευση έχει εξαφανιστεί από τους δρόμους. Το καθεστώς ελέγχει τη ζωή και τον θάνατο.