Drones: Η Ευρώπη “ποντάρει” στα φθηνά όπλα του μέλλοντος

Σε ένα μικρό εργαστήριο στα East Midlands της Αγγλίας, μηχανικοί της βρετανικής startup Skycutter σχεδιάζουν όπλα για την Ουκρανία. Μια σειρά από τρισδιάστατους (3D) εκτυπωτές κατασκευάζουν την άτρακτο για drones αναχαίτισης, ενώ εξαρτήματα όπως κινητήρες και τσιπ πλοήγησης συναρμολογούνται στο χέρι. Η ίδια διαδικασία επαναλαμβάνεται εκατοντάδες χιλιάδες φορές το μήνα σε συνεργαζόμενα ουκρανικά εργοστάσια.

Τα σμήνη από φθηνά, φονικά και συχνά αυτόνομα drones που αναπτύχθηκαν σε αυτόν τον πόλεμο έχουν ήδη αλλάξει πλήρως τη μάχη. Τα στρατεύματα πολύ πίσω από την πρώτη γραμμή πρέπει να μετακινούνται συνεχώς για να αποφύγουν επιθέσεις από τον αέρα, ταξιδεύοντας μέσα από σήραγγες με δίχτυα και τοπία γεμάτα καλώδια οπτικών ινών που χρησιμοποιούνται για την καθοδήγηση των drones πέρα από τις ραδιοπαρεμβολές. Οι πόλεις τρομοκρατούνται από κατευθυνόμενους πυραύλους που είναι φθηνότεροι και, ως εκ τούτου, χρησιμοποιούνται ευρύτερα από εκείνους του παρελθόντος.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Guardian, οι ευρωπαϊκοί στρατοί σπεύδουν να καλύψουν το χαμένο έδαφος, σε μια προσπάθεια να δαπανήσουν δισεκατομμύρια σε οπλισμό – με την πρόσθετη πίεση από την αμφιθυμία του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στη συμμαχία του ΝΑΤΟ και την επιμονή του Αμερικανού προέδρου να αυξήσουν τα μέλη τους αμυντικούς προϋπολογισμούς τους.

Ο ανησυχητικός συνδυασμός του Τραμπ και του πολέμου στο κατώφλι της Ευρώπης έχει οξύνει τη μακροχρόνια κριτική ότι η ήπειρος βασίζεται υπερβολικά στους Αμερικανούς κατασκευαστές όπλων. Η ΕΕ απάντησε υποσχόμενη να δαπανήσει 800 δισ. ευρώ για την άμυνα σε διάστημα τεσσάρων ετών.

Με επίκεντρο πλέον την αμυντική κυριαρχία – την ικανότητα κατασκευής και χρήσης όπλων χωρίς τη βοήθεια της «αναξιόπιστης» Αμερικής – μεγάλο μέρος αυτών των χρημάτων εισρέει σε εγχώριες εταιρείες. Μια σειρά από καλά χρηματοδοτούμενες startups αποκτούν δυναμική και επεκτείνουν την παραγωγή τους, δίνοντας μεγάλες υποσχέσεις –πολλές από τις οποίες δεν έχουν ακόμη αποδειχθεί– ότι μπορούν να τα καταφέρουν καλύτερα από τους παραδοσιακούς κατασκευαστές και τους αντιπάλους της Silicon Valley.

Τα drones στο επίκεντρο: Οι εταιρίες που ηγούνται της κατασκευής τους

Οι στρατοί δεν πιστεύουν ότι μπορούν να καταργήσουν τελείως τους ανθρώπους (πεζικό) ή τα βαρέα μηχανήματα, όπως τανκς, πυροβολικό και πλοία. Ωστόσο, ένα μεγάλο μέρος των σχεδιαζόμενων δαπανών θα κατευθυνθεί σε drones διαφόρων μεγεθών, είτε για τον αέρα, την ξηρά, τη θάλασσα ή κάτω από τα κύματα.

Ο στρατηγός Sir Roly Walker, αρχηγός του βρετανικού Γενικού Επιτελείου, δήλωσε πέρυσι ότι θέλει ο εξοπλισμός των δυνάμεων να είναι:

• 20% «επιβιώσιμος» (επειδή έχει ανθρώπους μέσα).
• 40% «αναλώσιμος» (δεν ανησυχείς ιδιαίτερα αν καταστραφεί).
• 40% «αναλώσιμος μιας χρήσης».

Το αυξανόμενο αίσθημα σε όλη την Ευρώπη είναι ότι «πρέπει να μπορούμε να σταθούμε στα δικά μας πόδια», σύμφωνα με στέλεχος μιας ταχέως αναπτυσσόμενης startup όπλων. «Η κυριαρχία αφορά τον έλεγχο. Αν αγοράζεις έτοιμα προϊόντα από αλλού, παραχωρείς πάντα μέρος του ελέγχου».

Αυτό ισχύει επίσης για τα εξαρτήματα και τα υλικά. Το Ηνωμένο Βασίλειο εξετάζει πόσο μεγάλο μέρος ενός προϊόντος πρέπει να προέρχεται από τη Βρετανία για να θεωρείται «κυρίαρχο». Οι κατασκευαστές δεν μπορούν πλέον να βασίζονται σε εξαρτήματα από χώρες που θα μπορούσαν να γίνουν αντίπαλοι – κυρίως την Κίνα.

«Πολλά όνειρα για διαφοροποίηση της εφοδιαστικής αλυσίδας έχουν εξανεμιστεί», λέει ο Kusti Salm, πρώην υψηλόβαθμο στέλεχος της εσθονικής άμυνας και νυν διευθύνων σύμβουλος της startup αντι-drone πυραύλων Frankenburg. «Πιστεύω ότι είναι φυσικό η Ευρώπη να θέλει να διατηρήσει την ευημερία και την ελευθερία της».

Ο Ricardo Mendes, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας drones Tekever, λέει ότι η έλευση των μη επανδρωμένων αεροσκαφών προκάλεσε «έναν ριζικό μετασχηματισμό στον τρόπο κατασκευής της αμυντικής τεχνολογίας», με τις εταιρείες να ποντάρουν στη μελλοντική ζήτηση αντί να περιμένουν μακροχρόνια συμβόλαια πριν ξεκινήσουν. Η Tekever, που ιδρύθηκε στην Πορτογαλία το 2001, έφτασε σε αποτίμηση 1 δισ. δολαρίων πέρυσι και απασχολεί 1.200 άτομα, έχοντας νέα εργοστάσια στο Σουίντον του Ηνωμένου Βασιλείου και στο Καόρ της νοτιοδυτικής Γαλλίας.

Άλλοι ευρωπαϊκοί αμυντικοί «μονόκεροι» περιλαμβάνουν την Helsing (Γερμανία), με την υποστήριξη του ιδρυτή του Spotify Daniel Ek, και τις γερμανικές Quantum Systems και Stark Defence. Οι Stark και Helsing κέρδισαν πρόσφατα παραγγελίες από τον γερμανικό στρατό για drones επίθεσης. Ο βρετανός κατασκευαστής πυραύλων Cambridge Aerospace –με αμφιλεγόμενο πρόεδρο τον πρώην υπουργό Άμυνας Grant Shapps– φημολογείται επίσης ότι πλησιάζει στην αποτίμηση του ενός δισεκατομμυρίου.

Στους Αμερικανούς ανταγωνιστές περιλαμβάνονται οι Shield AI, Saronic Technologies και Epirus. Όμως, δύο εταιρείες με ονόματα από τον «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών» ηγούνται: η εταιρεία λογισμικού Palantir και η εταιρεία αυτόνομων όπλων Anduril. Και οι δύο επεκτείνονται σημαντικά στην Ευρώπη, αλλά αυτή η επέκταση δέχεται επικρίσεις καθώς οι Ευρωπαίοι πολιτικοί αντιδρούν στους έντονα φιλο-Τραμπ υποστηρικτές τους.

Η Palantir υποστηρίχθηκε από τον δισεκατομμυριούχο δωρητή του Τραμπ, Peter Thiel. Ο Thiel, δριμύς επικριτής των φιλελεύθερων δημοκρατιών, έχει υποστηρίξει και τη Stark, προκαλώντας ανησυχία στη Γερμανία. Ο διευθύνων σύμβουλος της Palantir, Alex Karp, έχει επανειλημμένα εκθειάσει την αμερικανική κυριαρχία, ενώ η Anduril διοικείται από τον 33χρονο Palmer Luckey, ο οποίος έχει φιλοξενήσει προσωπικά έρανο για τον Τραμπ.

Το παιχνίδι της “γάτας με το ποντίκι”

Το μειωμένο κόστος εξαρτημάτων όπως αισθητήρες και κινητήρες άνοιξε την πόρτα στις startups. Οι παραδοσιακοί κατασκευαστές αιφνιδιάστηκαν από την επανάσταση των drones, ίσως επειδή είναι δύσκολο να βγάλεις μεγάλα κέρδη από προϊόντα μαζικής παραγωγής.

Ο Armin Papperger, επικεφαλής της γερμανικής Rheinmetall, προκάλεσε αναστάτωση χαρακτηρίζοντας τα drones της Ουκρανίας ως «Lego» χαμηλής τεχνολογίας φτιαγμένα από «νοικοκυρές». Αργότερα αναγκάστηκε να αναδιπλωθεί, αλλά η δήλωση ανέδειξε άθελά της την αλλαγή στα οικονομικά του πολέμου. Οι χαμηλές τιμές επιτρέπουν μεγάλες καταστροφές με φθηνά όπλα, όπως τα ιρανικά Shahed που κοστίζουν περίπου $30.000. Αντιθέτως, οι πύραυλοι Patriot των ΗΠΑ κοστίζουν εκατομμύρια.

Οι startups εστιάζουν στην κατάρριψη αυτών των drones με πολύ φθηνότερο εξοπλισμό. Οι κατευθυνόμενοι πύραυλοι της Frankenburg κοστίζουν «χαμηλά πενταψήφια ποσά», ενώ η Skycutter λέει ότι οι δικοί της αναχαιτιστές κοστίζουν περίπου $2.000.

Η Skycutter, με 15 άτομα στη Βρετανία και 50 στην Ουκρανία, εργάζεται απευθείας με τις μονάδες της πρώτης γραμμής. «Είναι ένα διαρκές παιχνίδι γάτας-ποντικιού», λένε οι διευθυντές της, καθώς η τεχνολογία πρέπει να προσαρμόζεται διαρκώς στις νέες δυνατότητες παρεμβολών (jamming) των Ρώσων. Ο Mendes της Tekever αναφέρει ότι έχουν κάνει πάνω από 100 αναβαθμίσεις στο κύριο προϊόν τους μέσα σε τρία χρόνια πολέμου.

Τέλος χρόνου

Παρά την ταχύτητα των αλλαγών, οι στρατοί και οι κυβερνήσεις δεν είναι έμπειροι σε τόσο γρήγορες προσαρμογές. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο Στάρμερ περιέκοψε τη διεθνή βοήθεια για να πληρώσει νέα όπλα, αλλά το επενδυτικό σχέδιο άμυνας καθυστερεί μήνες, μπλοκαρισμένο από το Υπουργείο Οικονομικών. Η BAE Systems δήλωσε ότι οι εργασίες για το μαχητικό αεροσκάφος επόμενης γενιάς θα σταματήσουν τον Ιούνιο αν δεν δοθεί χρηματοδότηση. Οι Financial Times ανέφεραν ότι το σχέδιο άμυνας πρέπει να καλύψει ένα χρηματοδοτικό κενό 28 δισ. λιρών.

Η Skycutter προειδοποίησε ότι αν δεν υπάρξει άμεση χρηματοδότηση από το βρετανικό Υπουργείο Άμυνας, ίσως αναγκαστεί να μεταφέρει την έδρα της εκτός της χώρας. «Το Ηνωμένο Βασίλειο είναι το σπίτι μας, αλλά δεν υπάρχουν χρήματα αυτή τη στιγμή. Ο χρόνος τελειώνει», λένε οι διευθυντές της.

Σε όλη την Ευρώπη, παραμένουν οι αμφιβολίες για το αν οι μηχανισμοί προμηθειών είναι έτοιμοι για τον ιλιγγιώδη ρυθμό της τεχνολογικής αλλαγής. Όπως δηλώνει ο Mike Armstrong της Stark: «Η σύγχρονη άμυνα εξαρτάται από τη συνεχή παραγωγή βιομηχανικής κλίμακας, παρά από μεμονωμένες αποφάσεις προμηθειών. Τα μακροπρόθεσμα μηνύματα ζήτησης είναι αυτά που μας δίνουν την αυτοπεποίθηση να επενδύσουμε».