Χανταϊός: Ξυπνά “μνήμες” από τον COVID και δοκιμάζει την επικοινωνιακή στρατηγική
Διαβάζεται σε 6'
Μάχη με την παραπληροφόρηση δίνουν οι υγειονομικές αρχές μετά το ξέσπασμα του χανταϊού. Το στοίχημα της ενημέρωσης και το “μάθημα” από τον COVID.
- 15 Μαΐου 2026 10:15
Ένας ιός που μεταδίδεται από τρωκτικά και έχει τρομακτικό όνομα, ένα κρουαζιερόπλοιο σε καραντίνα στη μέση του ωκεανού, αρκετοί νεκροί και περισσότεροι ασθενείς. Δεν είναι περίεργο που το ξέσπασμα του στελέχους Άνδεων του χανταϊού σε πολυτελές κρουαζιερόπλοιο στον Ατλαντικό αναβίωσε στο διαδίκτυο τραύματα και πανικό της εποχής της COVID.
Αυτό έχει δημιουργήσει ένα δίλημμα για τις υγειονομικές αρχές: πώς να ενημερώσουν γρήγορα και ξεκάθαρα για έναν ιό που δεν είναι νέος και είναι απίθανο να προκαλέσει πανδημία, αλλά για τον οποίο εξακολουθούν να υπάρχουν κενά γνώσης — χωρίς να καλλιεργήσουν ακούσια φόβο.
Σε συνεντεύξεις στο Reuters, περίπου έξι αξιωματούχοι υγείας δήλωσαν ότι προσπαθούν να μάθουν από τα λάθη της περιόδου COVID, παρέχοντας πληροφορίες για τον χανταϊό με περισσότερη ενσυναίσθηση, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζουν τις αβεβαιότητες και καταπολεμούν την παραπληροφόρηση.
«Ξοδεύουμε τον μισό μας χρόνο συζητώντας πώς θα το επικοινωνήσουμε», δήλωσε ο Τζιανφράνκο Σπιτέρι, επικεφαλής εκτάκτων αναγκών στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων της ΕΕ.
Κατά τη διάρκεια της COVID, πολλές κυβερνήσεις άργησαν να αντιδράσουν ή βρίσκονταν σε άρνηση, τα δημόσια μηνύματα ήταν συχνά συγκεχυμένα και αντιφατικά, οι περιορισμοί και οι εμβολιασμοί εφαρμόστηκαν διαφορετικά ανά τον κόσμο, ενώ η παραπληροφόρηση και η πολιτικοποίηση εξαπλώθηκαν.
Αυτό συνέβαλε στην ενίσχυση της σύγχρονης δυσπιστίας απέναντι στους θεσμούς.
Για παράδειγμα, μία μελέτη έδειξε ότι η εμπιστοσύνη στους δημόσιους οργανισμούς υγείας μειώθηκε σε 20 από τις 27 χώρες της ΕΕ μεταξύ 2020 και 2022.
Η δύσκολη ισορροπία στην επικοινωνία
Ο Σπιτέρι και άλλοι που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της αντιμετώπισης του χανταϊού μίλησαν για την ανάγκη εξισορρόπησης ανάμεσα στην εξήγηση ότι πρόκειται για σοβαρό παγκόσμιο υγειονομικό γεγονός και στις διαβεβαιώσεις ότι ο κίνδυνος για το κοινό παραμένει χαμηλός, ενώ παραδέχονται ανοιχτά τα αναπάντητα ερωτήματα για έναν ιό που σπάνια μεταδίδεται μεταξύ ανθρώπων.
«Υπάρχουν άνθρωποι που λένε ότι υπερβάλλουμε και άλλοι που λένε ότι δεν κάνουμε αρκετά», είπε. «Πάντα βασίζουμε τα μηνύματά μας στα στοιχεία που έχουμε».
«Το θετικό με αυτόν τον ιό, αν μπορώ να το πω έτσι, είναι ότι δεν μεταδίδεται εύκολα. Δεν είναι ιδιαίτερα μεταδοτικός».
Ωστόσο, μια ματιά στα κοινωνικά δίκτυα δείχνει ότι οι προσπάθειες αυτές βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη, καθώς πολλοί άνθρωποι φοβούνται αδικαιολόγητα επιστροφή σε lockdown, κοινωνική αποστασιοποίηση και μάσκες.
«Έχουμε κάπως χάσει την αίσθηση της αναλογίας», δήλωσε ο Γκουστάβο Παλάσιος, καθηγητής στην Ιατρική Σχολή Icahn του Mount Sinai στις ΗΠΑ και ειδικός στον χανταϊό.
Όπως σημείωσε, ένα ξέσπασμα μπορεί να αποτελεί σημαντικό γεγονός δημόσιας υγείας που απαιτεί προσοχή και δράση χωρίς όμως να εξελίσσεται σε πανδημία.
Ορισμένες αναρτήσεις στο διαδίκτυο παρουσιάζουν ψευδώς τον χανταϊό ως μεγαλύτερη υπαρξιακή απειλή από την COVID ή προωθούν θεραπείες όπως η αντιπαρασιτική ιβερμεκτίνη, η βιταμίνη D και ο ψευδάργυρος χωρίς επιστημονικά στοιχεία.
Παράλληλα, εμφανίζονται και θεωρίες συνωμοσίας που υποστηρίζουν ότι ο ιός είναι παρενέργεια του εμβολίου της Pfizer ή φάρσα για την ενίσχυση των κερδών των φαρμακευτικών εταιρειών.
Ο Σάντερ βαν ντερ Λίντεν, καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ και ειδικός στην παραπληροφόρηση, δήλωσε ότι το κοινό χρειάζεται περισσότερη υποστήριξη ώστε να ερμηνεύει σωστά τις πληροφορίες, ακόμη και μέσω παρουσίασης πιθανών θεωριών συνωμοσίας που μπορεί να συναντήσει κατά τη διάρκεια ενός ξεσπάσματος.
«Χρειάζεται να κάνουμε περισσότερη προπαρασκευαστική δουλειά ώστε να δημιουργήσουμε ανθεκτικότητα στον πληθυσμό», είπε.
Μέχρι την Πέμπτη είχαν καταγραφεί τρεις θάνατοι ανάμεσα σε 11 επιβεβαιωμένα κρούσματα χανταϊού, όλα άτομα που επέβαιναν στο Hondius. Δεκάδες άλλοι επιβάτες παρακολουθούνται καθώς επιστρέφουν σε περίπου 20 χώρες.
Σε αντίθεση με την COVID, υπάρχουν ήδη καθιερωμένα μέτρα για τον περιορισμό της εξάπλωσης του hantavirus, ανέφεραν οι αξιωματούχοι. Το συγκεκριμένο στέλεχος κυκλοφορεί εδώ και δεκαετίες σε περιοχές της Αργεντινής και της Χιλής, ενώ τα δείγματα από το πλοίο δεν δείχνουν ουσιαστική διαφοροποίηση από τον γνωστό ιό.
«Σίγουρα βλέπω βελτιώσεις», δήλωσε η Γκάμπι Στερν, πρώην επικεφαλής επικοινωνίας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας μέχρι τον περασμένο Σεπτέμβριο, αναφερόμενη κυρίως στην έγκαιρη κοινοποίηση όσων γνωρίζουν οι αρχές.
«Φαίνεται ότι η κοινότητα δημόσιας υγείας έχει απορροφήσει κρίσιμα μαθήματα, αν και όχι όλα».
Η «συναισθηματική αντίδραση» στο κρουαζιερόπλοιο
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έσπευσε να καθησυχάσει το κοινό, πραγματοποιώντας τακτικές συνεντεύξεις Τύπου, εκδίδοντας προειδοποιήσεις και αντιμετωπίζοντας την παραπληροφόρηση μέσω ερωτήσεων και απαντήσεων στα κοινωνικά δίκτυα από τότε που έγινε γνωστό το ξέσπασμα στις 3 Μαΐου.
Ο επικεφαλής του ΠΟΥ, δρ Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, προχώρησε ακόμη και σε δημόσια επιστολή προς τους κατοίκους της Τενερίφης, όπου το Hondius προσέγγισε την Κυριακή.
«Αλλά πρέπει να με ακούσετε ξεκάθαρα: αυτό δεν είναι άλλη μία COVID», έγραψε. «Ο τρέχων κίνδυνος δημόσιας υγείας από τον χανταϊό παραμένει χαμηλός. Οι συνεργάτες μου και εγώ το έχουμε πει κατηγορηματικά και το επαναλαμβάνω και τώρα».
Κάποιες αρχές αντέδρασαν πιο αργά: στις ΗΠΑ, τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων δημοσίευσαν τις πρώτες πληροφορίες στις 8 Μαΐου, πέντε ημέρες μετά τη δημοσιοποίηση της είδησης, αλλά έκτοτε αύξησαν τον ρυθμό ενημέρωσης.
«Ένα από τα πράγματα που μας διδάσκει αυτό είναι ένα μάθημα που έπρεπε να είχαμε μάθει από την COVID: αυτό που λέμε είναι πραγματικά σημαντικό», δήλωσε ο Μάικλ Όστερχολμ, ειδικός στις λοιμώδεις νόσους στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα.
Η σύνδεση του χανταϊού με κρουαζιερόπλοιο δεν βοήθησε, καθώς ξύπνησε μνήμες από το περιβόητο ξέσπασμα στο Diamond Princess ανοιχτά της Ιαπωνίας στις αρχές της πανδημίας COVID το 2020, όπου πέθαναν 14 άνθρωποι και μολύνθηκε σχεδόν το ένα τέταρτο των 3.000 επιβατών και μελών πληρώματος.
«Το όλο θέμα με το κρουαζιερόπλοιο αποτελεί μια πολύ ισχυρή ανάμνηση από την αρχή της COVID», δήλωσε η Κρουτίκα Κουπάλι, αναπληρώτρια καθηγήτρια ιατρικής στο Ιατρικό Κέντρο Southwestern του Πανεπιστημίου του Τέξας.
«Υπάρχει μια συναισθηματική αντίδραση που αναστατώνει τον κόσμο».
