Γιατί οι πλουτοκράτες λατρεύουν τον πόλεμο του Τραμπ

Όταν άρχισαν να πέφτουν βροχή οι βόμβες στο Ιράν, τις θεώρησα απαρχή του Βατερλό του Ντόναλντ Τραμπ. Βλέποντας το πολιτικό του κίνημα, μια περίεργη συμμαχία εξαγριωμένων προλετάριων και αχόρταγων πλουτοκρατών, να βυθίζεται σε εμφύλιο ταξικό πόλεμο, παράφρασα εκείνο που είχε πει ο Τσόρτσιλ για τη Μάχη του Ελ Αλαμέιν: πριν από το Ιράν, ο Τραμπ δεν είχε αντιμετωπίσει καμία ήττα – μετά το Ιράν, δεν θα γευτεί άλλη νίκη.

Ενώ παραμένω σταθερός σ’ εκείνη την πρόβλεψη, πρέπει να προσθέσω μια νέα παρατήρηση: ο πόλεμος με το Ιράν ωφέλησε πέραν κάθε προσδοκίας την αυλή των πλουτοκρατών γύρω από τον Τραμπ.

Σε μια Αμερική στην οποία ο πλούτος κυριαρχεί πολιτικά περισσότερο απ’ ότι και στη δεκαετία του 1920, η αυξανόμενη οικονομική ισχύς των πλουτοκρατών έχει δυσανάλογη σημασία. Ενώ οι βιοπαλαιστές που με την ψήφο τους επανάφεραν τον κ. Τραμπ στον Λευκό Οίκο καταστρέφονται οικονομικά στα βενζινάδικα και στα σουπερμάρκετ, ο πόλεμος με το Ιράν αποδεικνύεται τεράστια ευλογία για την τάξη των χρηματοδοτών του Τραμπ – οι πετρελαιάδες, οι τεχνοφεουδάρχες, οι μεσίτες και οι γνωστοί κύριοι της Γουόλ Στριτ. Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει ότι, ακόμη κι αν ο Τραμπ βουλιάξει πολιτικά στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοέμβρη, οι «επιβάτες» της πρώτης θέσης έχουν ήδη επιβιβαστεί σε πολυτελείς σωσίβιες λέμβους κουβαλώντας βουνά λαφύρων από τον πόλεμο στο Ιράν.

Ας ακολουθήσουμε το χρήμα. Όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022, εντός δέκα εβδομάδων, οι εταιρείες χρηματιστηριακής αξίας τουλάχιστον 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων είχαν απωλέσει κεφαλαιοποίηση (δηλαδή χρηματιστηριακή αξία) 2,4 τρισεκατομμυρίων δολαρίων – με άλλα λόγια, ο πόλεμος ροκάνισε σοβαρό μέρος της περιουσίας των μεγαλομετόχων. Σήμερα, δέκα εβδομάδες μετά τις πρώτες βόμβες που έπεσαν στο Ιράν, οι ίδιες εταιρείες αξίας τουλάχιστον 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων κέρδισαν 5,6 τρισεκατομμύρια δολάρια σε κεφαλαιοποίηση: ναι, πέντε χιλιάδες εξακόσια δισεκατομμύρια δολάρια που προήλθαν από έναν πόλεμο που σχεδόν όλοι θεωρούν παράλογο, αν όχι βλακώδη!

Εξίσου εντυπωσιακή ήταν η ταχύτητα αυτής της ανάκαμψης. Μετά το σπάσιμο της φούσκας των dot.com το 2001, το Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης χρειάστηκε 1.016 ημέρες για να ανακάμψει. Μετά την πλήρη κατάρρευση της Γουόλ Στριτ το 2008, η ανάκαμψη χρειάστηκε 1.365 ημέρες. Μετά το σοκ του Covid, 217 ημέρες. Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, 338 ημέρες. Όλες οι απώλειες των μετοχών που προκλήθηκαν από τη λεγόμενη «Ημέρα της Απελευθέρωσης» του Τραμπ και τους τεράστιους δασμούς του, εξαλείφθηκαν μέσα σε 57 ημέρες. Κι ο πόλεμος στο Ιράν; Μόλις 12 ημέρες χρειάστηκαν πριν η Γουόλ Στριτ «ξεπεράσει» τον καταστροφικό πόλεμο στον Περσικό Κόλπο, ο οποίος στέρησε από τις παγκόσμιες αγορές το ένα πέμπτο του πετρελαίου, ένα ακόμη μεγαλύτερο μερίδιο του φυσικού αερίου της και σχεδόν το 90% του ήλιου που απαιτείται για την κατασκευή μικροτσίπ – τις πρώτες ύλες του καλπάζοντος νεφοκεφάλαιου.

Τι προκάλεσε αυτή την αστραπιαία ανάκαμψη; Οι γνωστοί ύποπτοι. Πρωτίστως, οι τεχνοφεουδάρχες. Η ανάκαμψη των χρηματιστηριακών αγορών οφείλεται ως επί το πλείστον στην πληθώρα επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη – παρά το αυξανόμενο κόστος των μικροτσίπ και της ενέργειας που απαιτεί. Οι γίγαντες των ημιαγωγών, όπως η Nvidia και η TSMC, σημείωσαν άνοδο 26%. Η Alphabet (στην οποία ανήκει η Google) πρόσθεσε 1,038 τρισεκατομμύρια δολάρια στην κεφαλαιοποίηση της. Η Amazon: 663 δισεκατομμύρια δολάρια. Η Microsoft: 209 δισεκατομμύρια δολάρια. Η Oracle: 142 δισεκατομμύρια δολάρια. Αυτά δεν είναι αφηρημένες έννοιες. Αυτοί οι αριθμοί αντιπροσωπεύουν την άμεση μεταφορά κοινωνικού πλούτου στα λογιστικά βιβλία μιας μικροσκοπικής άρχουσας τάξης που έχει αναγάγει σε τέχνη τον πλουτισμό από τις ανθρώπινες καταστροφές, συμπεριλαμβανομένων των πρόσφατων πολέμων.

Και εδώ είναι που ο νέος ταξικός πόλεμος στο εσωτερικό του Τραμπικού κινήματος MAGA γίνεται αδιαμφισβήτητος. Οι μεγαλύτερες ζημίες που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν έπληξαν τους τομείς που απασχολούν και εφοδιάζουν τη βάση του MAGA, τους προλετάριους οπαδούς του Τραμπ. Οι εταιρείες, μεγάλες και μικρές, που προμηθεύουν καταναλωτικά αγαθά και υπηρεσίες — τα ράφια του Walmart, τα ανταλλακτικά αυτοκινήτων, τα βασικά οικιακά είδη στα οποία βασίζονται οι αμερικανοί μεροκαματιάρηδες — επλήγησαν σοβαρά. Ο τομέας των μετάλλων και των ορυχείων έχει καταρρεύσει, προκαλώντας ζημιά στα συνταξιοδοτικά ταμεία στο Οχάιο και την Πενσυλβένια. Οι φαρμακευτικές εταιρείες χτυπήθηκαν μαζί με τους λιανοπωλητές και τις εταιρείες logistics, οδηγώντας σε αύξηση των τιμών των φαρμάκων και των αγαθών πρώτης ανάγκης, ενώ οι θέσεις εργασίας στον τομέα της μεταποίησης συνεχίζουν να εξαφανίζονται.

Και η μεγαλύτερη ειρωνεία; Ακόμη και η πολεμική βιομηχανία ζορίζεται! Γιατί; Επειδή οι αγορές «κρίνουν» ότι, παρά τη ζήτηση για οπλικά συστήματα, οι εταιρείες αυτές αδυνατούν να αυξήσουν την παραγωγή τους. Έχουν γίνει βαριές, αργές και γραφειοκρατικές· δεν μπορούν καν να εκμεταλλευτούν αποτελεσματικά έναν πόλεμο! Έτσι, ενώ οι εργαζόμενοι της Lockheed Martin και της Raytheon εργάζονται πυρετωδώς, οι διευθύνοντες σύμβουλοί τους παραπονιούνται για προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα και οι μετοχές τους φθίνουν. Αυτό είναι το μέγιστο παράδοξο του σημερινού ταξικού πολέμου: ο καπιταλιστής δεν μπορεί καν να εκμεταλλευτεί έναν ιμπεριαλιστικό πόλεμο που του δώρισε το πολιτικό του προσωπικό!

Στο μεταξύ, μαζί με τους τεχνοφεουδάρχες, γελάνε και οι πετρελαιάδες. Όχι όμως εκείνοι που νομίζετε. Όχι κολοσσοί όπως η Exxon-Mobil ή η Shell, οι οποίοι επλήγησαν όταν ιρανικά drones και πυραύλοι προκάλεσαν ζημιές στις εγκαταστάσεις του Ras Laffan στο Κατάρ — μόνο η Exxon έχασε 25 δισεκατομμύρια δολάρια σε κεφαλαιοποίηση, μια πτώση της τάξης του 4%.
Όχι, οι πραγματικοί νικητές είναι οι μεσαίου μεγέθους ανεξάρτητες εταιρείες εξόρυξης σχιστολιθικού πετρελαίου (fracking) που δραστηριοποιούνται στη λεκάνη του Περμίου στο Τέξας και το Νέο Μεξικό. Αυτοί είναι οι πιο πιστοί «άνθρωποι του Τραμπ». Η πολιτική του βάση.

Σε αντίθεση με τις μεγάλες πετρελαϊκές, οι οποίες διαθέτουν παγκόσμια χαρτοφυλάκια και μπορούν να αντέξουν τις διακυμάνσεις των τιμών, οι μικρότερες ανεξάρτητες εταιρείες χρειάζονται μια ελάχιστη τιμή γύρω στα 65 δολάρια το βαρέλι για να μην κλείσουν. Μέχρι τον περασμένο Φεβρουάριο, οι τιμές του πετρελαίου παρέμειναν κάτω από αυτό το επίπεδο, με αποτέλεσμα την απώλεια του 30% των θέσεων εργασίας και των γεωτρήσεων. Ωστόσο, από τη στιγμή που ο Τραμπ έσπειρε θάνατο και καταστροφή στον λαό του Ιράν, κι ιδίως όταν τα Στενά του Χορμούζ έκλεισαν, οι εταιρείες αυτές διασώθηκαν. Αν μη τι άλλο, ανησυχούν ότι η τιμή του πετρελαίου είναι πλέον πολύ υψηλή – πολύ πάνω από το επιθυμητό εύρος τιμών τους, που κυμαίνεται μεταξύ 90 και 95 δολαρίων ανά βαρέλι· το σημείο μεγιστοποίησης των κερδών τους πριν ο πληθωρισμός αρχίσει να διαβρώνει εμφατικά την εγχώρια ζήτηση — μια παρατήρηση που μπορεί να εξηγήσει, τουλάχιστον εν μέρει, γιατί ο Τραμπ έβαλε στον «πάγο» τον πόλεμο: ήλπιζε σε πτώση των τιμών του πετρελαίου από τα 110 και τα 120 δολάρια προς την επιθυμητή ζώνη των 90 με 95 δολαρίων.

Με κίνδυνο να κατηγορηθώ για οικονομισμό, θα ρισκάρω να επιχειρηματολογήσω ότι τα πιο πάνω δεδομένα έχουν σημασία, αν όχι για τον ίδιο τον Τραμπ, τουλάχιστον για τον κύκλο του – τους φίλους του από τον κλάδο των ακινήτων που τώρα καθοδηγούν τη διπλωματία του, τους τεχνοφεουδάρχες που τον ακολούθησαν στο Πεκίνο, τους χρηματιστές της Γουόλ Στριτ.

Από κοινού με τον φίλο και συνάδελφό μου James Galbraith θεωρούμε πως αυτοί οι «άνθρωποι του Τραμπ» δεν καλοκοιτάνε έναν ακόμα σφοδρότερο πόλεμο που θα μπορούσε να εκτοξεύσει τις τιμές του πετρελαίου πάνω από τα 120 δολάρια, πυροδοτώντας ύφεση που θα συντρίψει εντελώς όχι μόνο τη λαϊκή βάση του MAGA αλλά και τους μικρομεσαίους πετρελαιάδες της λεκάνης του Περμίου. Από την άλλη, το να τερματιστεί αυτός ο παράλογος πόλεμος ενέχει τον «κίνδυνο» να πέσουν πολύ χαμηλά οι τιμές, οδηγώντας τους μικρομεσαίους πετρελαιάδες στη χρεοκοπία.

Ρυθμίζοντας τον πόλεμο (πότε εκεχειρία, πότε αψιμαχίες, πότε μαζικοί βομβαρδισμοί) έτσι ώστε να επιτύχει μια ενδιάμεση τιμή, ο Τραμπ έχει συνεισφέρει ουσιαστικά στην μεταφορά πλούτου από τους αμερικανούς καταναλωτές — και από κάθε επιχείρηση που βασίζεται στις μεταφορές, τη θέρμανση και τα πλαστικά — κατευθείαν στις τσέπες των αγαπητών του πετρελαιάδων στο Τέξας και το Νέο Μεξικό. Για να το θέσω απλά: ο μέσος προλετάριος ψηφοφόρος του Τραμπ πληρώνει γύρω στα 500 δολάρια επιπλέον κάθε μήνα για βενζίνη, την ώρα που ο Τεξανός μικρομεσαίος πετρελαιάς αγοράζει μια τρίτη εξοχική κατοικία ή καινούργιο τζετ – και, βέβαια, οι τεχνοφεουδάρχες ονειρεύονται εξοχικές κατοικίες στον… Άρη.

Αυτό δεν είναι πολιτική. Είναι το επιχειρηματικό μοντέλο των μεγαλο-μεσιτών εφαρμοσμένο στη γεωπολιτική: ελεγχόμενο σοκ και δέος στην Μέση Ανατολή με στόχο την διόγκωση των γεωπροσόδων, μετοχών και ενοικίων. Και είναι η πιο ξεκάθαρη απόδειξη ότι ο ταξικός πόλεμος εντός του MAGA πλησιάζει το αποκορύφωμά του. Η βάση αιμορραγεί· η κορυφή γλεντάει.

Το άρθρο αποτελεί απόδοση στα ελληνικά της μηνιαίας στήλης του Γ. Βαρουφάκη στο Unherd