“Τα δύσκολα έπονται” για τη συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν: Ο “θολός” ρόλος του Ισραήλ και τα “αγκάθια”

Οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν καταλήξει σε μια αρχική συμφωνία για την παράταση της εκεχειρίας, την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, καθώς και για την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού και μέρους των κυρώσεων κατά της Τεχεράνης.

Σύμφωνα με πηγές του Reuters, η συμφωνία αυτή δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί.

Αν κλείσει το deal, θα μιλάμε για ένα τεράστιο βήμα προς τον τερματισμό ενός πολέμου που έφερε τον πλανήτη στα πρόθυρα ενεργειακής κρίσης. Πάντως, το ακανθώδες ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν αναμένεται να ξεκαθαρίσει σε επόμενο γύρο συνομιλιών τις ερχόμενες εβδομάδες.

Σε ποιο σημείο βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις

Παρά την κατάπαυση του πυρός που συμφωνήθηκε στις αρχές Απριλίου, οι δύο πλευρές συνεχίζουν να διαφωνούν σε κρίσιμα μέτωπα: στις πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν, στον πόλεμο του Ισραήλ στον Λίβανο εναντίον της φιλοϊρανικής Χεζμπολάχ, καθώς και στο αίτημα της Τεχεράνης για πλήρη άρση των κυρώσεων και αποδέσμευση των παγωμένων κεφαλαίων της.

Μετά από εβδομάδες κυρίως έμμεσων επαφών, τέσσερις καλά πληροφορημένες πηγές ανέφεραν την Πέμπτη ότι Ουάσιγκτον και Τεχεράνη συμφώνησαν σε ένα προσύμφωνο. Αυτό θα παγώσει προσωρινά τις εχθροπραξίες και θα δώσει στους διαπραγματευτές ένα περιθώριο 60 ημερών για να βρουν μια οριστική λύση.

Ωστόσο, δεν είναι η πρώτη φορά που οι δύο πλευρές δηλώνουν ότι βρίσκονται “μια ανάσα” από τη συμφωνία, χωρίς τελικά να πέσουν υπογραφές. Παράλληλα, καθοριστική θα είναι και η στάση του Ισραήλ —το οποίο ξεκίνησε τις αεροπορικές επιδρομές κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου μαζί με τις ΗΠΑ— αν και ο ακριβής ρόλος του στο deal παραμένει ακόμα θολός.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει δώσει ακόμα το πράσινο φως, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε χαρακτηριστικά την Πέμπτη: “Δεν φτάσαμε ακόμα στο τέρμα, αλλά είμαστε πολύ κοντά και συνεχίζουμε την προσπάθεια”.

Από την πλευρά του, το Ιράν δεν έχει τοποθετηθεί επίσημα. Εντούτοις, το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Tasnim, επικαλούμενο πηγή κοντά στις διαπραγματεύσεις, μετέδωσε ότι το τελικό κείμενο δεν έχει κλειδώσει ούτε έχει επιβεβαιωθεί.

Ιρανικές πηγές είχαν ξεκαθαρίσει παλαιότερα ότι αυτή η συμφωνία-πλαίσιο στοχεύει αποκλειστικά στο σταμάτημα των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα, στη διασφάλιση της ελεύθερης διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ για ένα διάστημα 30 ημερών και, ενδεχομένως, σε κάποια οικονομική “ανάσα” για τη χώρα.

Τα δύσκολα έπονται: οι διαπραγματεύσεις για το μέλλον του εξαιρετικά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, οι λεπτομέρειες για το καθεστώς στα Στενά, καθώς και η σειρά με την οποία θα υλοποιηθούν τα συμφωνηθέντα (π.χ. πότε θα αρθούν οι κυρώσεις και πότε θα εφαρμοστούν τα μέτρα ασφαλείας).

Αξίζει να θυμηθούμε ότι η προηγούμενη πυρηνική συμφωνία του 2015 —την οποία ακύρωσε ο Τραμπ το 2018— χρειάστηκε χρόνια σκληρών διαπραγματεύσεων από πολυμελείς ομάδες ειδικών.

Τα μεγάλα “αγκάθια” των συνομιλιών

Στενά του Ορμούζ και αποκλεισμός του Κόλπου

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν —από όπου διέρχεται το ένα πέμπτο των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG)— εκτόξευσε τις διεθνείς τιμές των καυσίμων. Το άνοιγμα των Στενών είναι η απόλυτη προτεραιότητα για τις ΗΠΑ, αλλά και το ισχυρότερο χαρτί του Ιράν, αν και η διαδικασία μπορεί να καθυστερήσει. Πολλά πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα στον Κόλπο, ενώ η Τεχεράνη ισχυρίζεται ότι έχει ποντίσει θαλάσσιες νάρκες που εντοπίζονται δύσκολα.

Την ίδια ώρα, ο αμερικανικός αποκλεισμός στα ιρανικά λιμάνια έχει γονατίσει τις εξαγωγές και τα κρατικά έσοδα της χώρας. Η άρση του είναι ο βασικός στόχος του Ιράν, ενώ ένα ακόμα ακανθώδες ζήτημα είναι το πόσο θα αποσυρθούν οι αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις από την περιοχή.

Το πυρηνικό πρόγραμμα

Η Ουάσιγκτον επιμένει ότι το Ιράν προσπαθεί να κατασκευάσει πυρηνική βόμβα. Το Ιράν το αρνείται κατηγορηματικά, υποστηρίζοντας ότι το πρόγραμμά του έχει αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα. Το πρόβλημα εντοπίζεται στον εμπλουτισμό ουρανίου, ο οποίος μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο για παραγωγή ενέργειας όσο και για τη δημιουργία πυρηνικής κεφαλής.

Το ζήτημα είναι δαίδαλος. Σύμφωνα με ιρανικές πηγές, η Τεχεράνη ίσως δεχτεί να στείλει μέρος του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου της σε μια φίλη χώρα για να αραιωθεί σε χαμηλό επίπεδο (5%) και μετά να της επιστραφεί.

Όμως εκκρεμούν πολλά ακόμα: για πόσο καιρό θα “παγώσει” το πυρηνικό πρόγραμμα, αν θα ξηλωθούν πυρηνικές εγκαταστάσεις, τι θα γίνει με τα υπάρχοντα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου (20% και 5%), το μέλλον των προηγμένων συσκευών φυγοκέντρησης, καθώς και οι κανόνες για τους διεθνείς ελέγχους.

Βαλλιστικοί πύραυλοι

Πριν ξεσπάσει ο πόλεμος, οι ΗΠΑ απαιτούσαν επίμονα από το Ιράν να περιορίσει το βεληνεκές των βαλλιστικών του πυραύλων, ώστε να μην μπορούν να πλήξουν το Ισραήλ. Το Ιράν ξεκαθαρίζει ότι το δικαιώμά του στα συμβατικά όπλα είναι αδιαπραγμάτευτο και διατηρεί ακόμα ένα τεράστιο οπλοστάσιο.

Κυρώσεις και παγωμένα κεφάλαια

Η ιρανική οικονομία υποφέρει εδώ και χρόνια από τις κυρώσεις, γεγονός που πυροδότησε και τις μεγάλες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις του Ιανουαρίου. Η Τεχεράνη καίγεται να αρθούν τα μέτρα και να ξεπαγώσουν δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια από πωλήσεις πετρελαίου που βρίσκονται σε ξένες τράπεζες, ενώ ζητά και πολεμικές αποζημιώσεις.

Οι ΗΠΑ προβάλλουν αντιστάσεις. Ο Τραμπ είχε επικρίνει έντονα τον Μπαράκ Ομπάμα που επέστρεψε παγωμένα κεφάλαια στο Ιράν με τη συμφωνία του 2015. Πάντως, ορισμένα μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι το τρέχον προσχέδιο περιλαμβάνει ένα μεγάλο πακέτο επενδύσεων για το Ιράν.

Λίβανος

Το Ιράν ξεκαθαρίζει σε κάθε τόνο ότι ο πόλεμος του Ισραήλ κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο πρέπει να συμπεριληφθεί στο deal. Αν και Ισραήλ και Λίβανος συμφώνησαν σε εκεχειρία τον περασμένο μήνα, οι δύο πλευρές αλληλοκατηγορούνται για παραβιάσεις, με τον ισραηλινό στρατό να κλιμακώνει τις επιχειρήσεις του στον νότιο Λίβανο. Το μόνο σίγουρο είναι ότι το Ισραήλ θα μπλοκάρει οποιαδήποτε αμερικανοϊρανική συμφωνία τού στερεί το δικαίωμα να δραστηριοποιείται στρατιωτικά στον Λίβανο.