Δασικές πυρκαγιές: Τελικά το παρακάνουμε με το 112;

Η κλιματική κρίση δεν αποτελεί μελλοντική απειλή αλλά σκληρή καθημερινότητα με την οποία ερχόμαστε αντιμέτωποι ολοένα και πιο συχνά. Είναι γεγονός ότι οι αντιπυρικές περίοδοι ξεκινούν όλο και νωρίτερα και τα ακραία φαινόμενα πλήττουν περιοχές που στο παρελθόν θεωρούνταν ασφαλείς. Αυτό αναγκάζει την Ευρώπη να αναθεωρήσει τους μηχανισμούς πολιτικής προστασίας.

«Αυτό που άλλοτε αποτελούσε εξαίρεση, είναι πλέον η νέα πραγματικότητα» είπε η Hadja Lahbib, Ευρωπαία Επίτροπος αρμόδια για θέματα Ισότητας, Ετοιμότητας και Διαχείρισης Κρίσεων, μιλώντας σε Έλληνες δημοσιογράφους για τις δασικές πυρκαγιές, τον ευρωπαϊκο μηχανισμό αντιμετώπισης αλλά και τα αρνητικά ρεκόρ της προηγούμενης χρονιάς.

Ξεκινώντας από τις φωτιές που ξέσπασαν τον φετινό Απρίλιο σε Βέλγιο και Ολλανδία, επισήμανε ότι κάτι τέτοιο —δηλαδή να εκδηλωθούν τόσο νωρίς δασικές πυρκαγιές— δεν έχει συμβεί ποτέ στην ιστορία του Κέντρου Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών (ERCC). Μάλιστα, σημείωσε ότι το 2025 εκδηλώθηκαν στην Ευρώπη πρωτοφανείς σε μέγεθος δασικές πυρκαγιές, σπάζοντας ένα ακόμη αρνητικό ρεκόρ.

Είναι, όμως, υπερβολή τα συνεχή μηνύματα του 112 στην Ελλάδα; Αφού ξεκαθάρισε ότι η κάθε χώρα επιλέγει αυτόνομα το πότε και πόσες δυνάμεις θα χρειαστεί από τον Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ, η Επίτροπος παραδέχτηκε ότι υπάρχει κίνδυνος να συνηθίσουμε στις καταστροφές και τις προειδοποιήσεις.

Ωστόσο, τόνισε με έμφαση ότι «αυτά τα μηνύματα σώζουν ζωές και η αξία τους δεν μπορεί ποτέ να υποτιμάται».

Ο αντιπυρικός σχεδιασμός για το 2026

Όπως δήλωσε η Επίτροπος, «η καλύτερη φωτιά είναι αυτή που δεν ξεκινά ποτέ». Γι’ αυτόν τον λόγο, το σχέδιο της ΕΕ για τη φετινή (2026) αντιπυρική περίοδο δομείται σε τρεις κεντρικούς άξονες:

1. Περισσότερα εναέρια μέσα από ποτέ στη μάχη με τις φλόγες: Ο μόνιμος και μεταβατικός στόλος του rescEU αριθμεί πλέον δεκάδες αεροπλάνα και ελικόπτερα έτοιμα να επιχειρήσουν.
2. Περισσότερες επίγειες δυνάμεις στο πεδίο, προτού καν ξεσπάσουν οι πυρκαγιές: Μέσω του διευρυμένου προγράμματος προεγκατάστασης (pre-positioning), εκατοντάδες πυροσβέστες από διάφορες χώρες μετακινούνται στρατηγικά σε περιοχές υψηλού κινδύνου από τον Ιούνιο έως τον Σεπτέμβριο, ώστε να βρίσκονται ήδη εκεί πριν την εκδήλωση πυρκαγιάς.
3. Επένδυση δισεκατομμυρίων στην πρόληψη, καθώς αποδεικνύεται πολύ πιο οικονομική από την αντιμετώπιση.

Σε ερώτηση για τον ανθρώπινο παράγοντα, η Hadja Lahbib ανέφερε ότι το 6% των δασικών πυρκαγιών ξεκινούν από ανθρώπινη δραστηριότητα και, επομένως, είναι κρίσιμο να ευαισθητοποιηθεί και να εκπαιδευτεί ο κάθε πολίτης.

Τα στοιχεία για τις καμένες εκτάσεις στην Ελλάδα

Όπως φαίνεται στο σχετικό γράφημα, το 2007 είναι η πιο καταστροφική χρονιά της εικοσαετίας με τεράστια διαφορά με 2.700.000 στρέμματα καμένης γης και περίπου 140 μεγάλες πυρκαγιές.

Το 2021 (η χρονιά με τις μεγάλες φωτιές σε Βόρεια Εύβοια και Αττική) οι καμένες εκτάσεις αγγίζουν περίπου τα 1.300.000 στρέμματα.

Το 2023 (η χρονιά της μεγάλης πυρκαγιάς στον Έβρο) αποτελεί το δεύτερο μεγαλύτερο ιστορικό peak του γραφήματος μετά το 2007, με τις καμένες εκτάσεις να πλησιάζουν τα 1.750.000 στρέμματα, παρόλο που ο συνολικός αριθμός των μεμονωμένων μεγάλων πυρκαγιών ήταν σχετικά χαμηλός (γύρω στις 55). Αυτό δείχνει ότι είχαμε λίγες φωτιές, αλλά με ανεξέλεγκτη έκταση.

Η δυσαναλογία φωτιών και καμένης έκτασης (π.χ. 2011, 2012, 2020, 2024): Σε αυτές τις χρονιές παρατηρείται το αντίθετο φαινόμενο: υπήρξαν πολλές εστίες, αλλά η πυρόσβεση πρόλαβε να τις περιορίσει πριν πάρουν τεράστιες διαστάσεις.

Οι φυσικές καταστροφές και οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές δεν αποτελούν πλέον σπάνιο γεγονός, αλλά μια μόνιμη απειλή που δοκιμάζει κάθε χρόνο τις αντοχές του πλανήτη. Με το σύνθημα διά στόματος της Επιτρόπου “η καλύτερη φωτιά είναι αυτή που δεν ξεκινά ποτέ” ας ελπίσουμε ότι φέτος η πρόληψη θα αποδειχθεί πιο ισχυρή από την ένταση των φαινομένων.