Ιράν: Το καθεστώς της Τεχεράνης φαίνεται πιο ισχυρό από ποτέ

Όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες συμμάχησαν με το Ισραήλ για να εξαπολύσουν την επίθεση εναντίον του Ιράν στα τέλη του περασμένου Φεβρουαρίου, οι προβλέψεις δεν προμηνύονταν ευοίωνες για το καθεστώς της Τεχεράνης.

Επιτιθέμενες στο Ιράν, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δημιούργησαν μια άκρως ασύμμετρη σύγκρουση. Έφεραν την Ισλαμική Δημοκρατία αντιμέτωπη με δύο πυρηνικά εξοπλισμένους αντιπάλους, οι οποίοι διαθέτουν μερικές από τις πιο εξελιγμένες στρατιωτικές δυνατότητες παγκοσμίως. Παράλληλα, η κλίμακα της αμερικανικής και ισραηλινής επέμβασης ήταν πολύ μεγαλύτερη από οτιδήποτε είχε βιώσει το Ιράν εδώ και δεκαετίες.

Κατά τη διάρκεια αρκετών εβδομάδων, το Ιράν σφυροκοπήθηκε ανελέητα με όλη την ισχύ της αμερικανικής και ισραηλινής αεροπορικής και πυραυλικής δύναμης. Πλήγματα ακριβείας και στοχευμένες δολοφονίες εξόντωσαν βασικά μέλη της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας του Ιράν – συμπεριλαμβανομένου του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Οι αεροπορικές και ναυτικές επιχειρησιακές δυνατότητες της χώρας αποδεκατίστηκαν, εκατοντάδες εκτοξευτές πυραύλων και συστήματα αεράμυνας καταστράφηκαν, ενώ ο μηχανισμός εσωτερικής ασφάλειας υπέστη σοβαρή υποβάθμιση. Οι πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας, καθώς και τα εργοστάσια παραγωγής πυραύλων και drones, βομβαρδίστηκαν μαζικά και συντονισμένα.

Το Ιράν κινήθηκε γρήγορα για να αντικαταστήσει την ηγεσία του και να χρησιμοποιήσει τις εναπομείνασες στρατιωτικές του δυνατότητες για να ανταποδώσει τα πλήγματα στους επιτιθέμενους και τους συμμάχους τους στη γεωγραφική περιφέρεια. Ωστόσο, σε όλα τα επίπεδα, η Ισλαμική Δημοκρατία βρισκόταν αντιμέτωπη με μια υπαρξιακή απειλή. Σε εκείνο το σημείο, φαινόταν σχεδόν αδιανόητο ότι το Ιράν θα μπορούσε να αποφύγει τη συνθηκολόγηση, να επιβιώσει πολιτικά και να ανακτήσει τη θέση του σε τέτοιο βαθμό, ώστε να αποκτήσει μοχλό πίεσης στις διαπραγματεύσεις του με τις ΗΠΑ. Και όμως, αυτό ακριβώς είναι το σενάριο που εξελίσσεται μπροστά μας.

Όπως τονίζουν στρατιωτικοί αναλυτές, σε μια ασύμμετρη σύγκρουση όπου ένας ασθενέστερος δρών αναμετράται με έναν ισχυρότερο αντίπαλο, ο ασθενέστερος πρέπει να γείρει την πλάστιγγα της ευαλωτότητά του υπέρ του για να αποφύγει την ολοκληρωτική ήττα. Για να το πετύχει αυτό, πρέπει να διασφαλίσει τη βιωσιμότητα των κρίσιμων στρατιωτικών του δυνατοτήτων και να εκμεταλλευτεί τα ευάλωτα σημεία των αντιπάλων του.

Αυτού του είδους η λογική αποτελεί εδώ και καιρό χαρακτηριστικό της ιρανικής στρατηγικής σκέψης. Αξιωματούχοι έχουν τονίσει συχνά ότι η εκμετάλλευση των σημείων τρωτότητας ή αδυναμίας των αντιπάλων του Ιράν, σε συνδυασμό με την ελαχιστοποίηση των δικών του, αποτελεί βασικό στοιχείο τόσο της ασύμμετρης αποτροπής όσο και της διεξαγωγής πολέμου.

Οι στρατιωτικές δυνατότητες της Τεχεράνης απέτυχαν προφανώς να αποτρέψουν τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις. Παρόλα αυτά, κατά τη διάρκεια των τελευταίων μηνών, το Ιράν ανέτρεψε την ισορροπία ισχύος. Προκάλεσε σοβαρές ζημίες σε στρατιωτικό, πολιτικό και οικονομικό επίπεδο, κλιμάκωσε τις επιθέσεις του και εκμεταλλεύτηκε αδυναμίες με τρόπους που το βοήθησαν όχι μόνο να επιβιώσει, αλλά και να εξαναγκάσει τους αντιπάλους του σε κατάπαυση του πυρός.

Ασύμμετρος πόλεμος

Ήδη από τον Απρίλιο είχε γίνει σαφές ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ αδυνατούσαν να αναγκάσουν την Τεχεράνη σε συνθηκολόγηση. Οι επιτιθέμενες δυνάμεις δεν κατάφεραν να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για αλλαγή καθεστώτος. Απέτυχαν επίσης να καταστρέψουν το οπλοστάσιο πυραύλων και τα drones του Ιράν.

Η Τεχεράνη απορρόφησε τα πλήγματα και, το κυριότερο, διατήρησε την ικανότητα να απαντά με πυραυλικά πλήγματα και επιθέσεις drones εναντίον του Ισραήλ και των αμερικανικών βάσεων στον Περσικό Κόλπο. Το Ιράν επιτέθηκε επίσης σε ενεργειακές και άλλες υποδομές στα αραβικά κράτη, υπονομεύοντας τον διακηρυγμένο στόχο των ΗΠΑ να προστατεύσουν τους περιφερειακούς τους συμμάχους και να αμφισβητήσουν την κοινή πεποίθηση ότι η περιοχή αποτελεί καταφύγιο σταθερότητας και ασφάλειας.

Οι επιθέσεις του Ιράν έστειλαν επίσης ένα σαφές μήνυμα: ότι σε αυτή την περιφερειακή σύγκρουση, η υποστήριξη προς τις ΗΠΑ αποτελούσε «βαρίδι» και όχι πλεονέκτημα. Επιπλέον, η ισλαμική ηγεσία προκάλεσε χάος κλείνοντας τα Στενά του Ορμούζ για τα εμπορικά πλοία, αποκόπτοντας μια κρίσιμη, παγκόσμια αρτηρία εφοδιασμού για πετρέλαιο, φυσικό αέριο και λιπάσματα, με καταστροφικές συνέπειες για την ενεργειακή και τροφική επάρκεια παγκοσμίως.

Το Ιράν προχώρησε και ένα βήμα παραπέρα και απείλησε με περαιτέρω αύξηση του οικονομικού κόστους. Απείλησε να επεκτείνει τις επιθέσεις σε ισραηλινούς στόχους και στόχους του Κόλπου που αφορούν την ενέργεια και τις υποδομές, καθώς και να πλήξει υποθαλάσσια καλώδια στα Στενά του Ορμούζ. Παράλληλα, απείλησε να ωθήσει τους συμμάχους του από τον λεγόμενο «Άξονα της Αντίστασης» στην Υεμένη, τους Χούθι, να διακόψουν τη ναυσιπλοΐα στα Στενά Μπαμπ αλ-Μαντέμπ στην Ερυθρά Θάλασσα.

Ο απολογισμός του κόστους

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ενδέχεται να πέτυχαν σε μεγάλο βαθμό τους δεδηλωμένους στρατιωτικούς τους στόχους – συμπεριλαμβανομένης της υποβάθμισης του πυρηνικού προγράμματος, των στρατιωτικών δυνατοτήτων και των αμυντικών βιομηχανιών του Ιράν. Ωστόσο, το καθεστώς της Τεχεράνης εμπόδισε τους εχθρούς του να επιτύχουν τους στρατηγικούς τους στόχους. Παραμένει σε προφανές στρατιωτικό μειονέκτημα και είναι εξαιρετικά ευάλωτο σε περαιτέρω αμερικανικά και ισραηλινά στρατιωτικά πλήγματα, ωστόσο φαίνεται να έχει το πάνω χέρι σε πολιτικο-στρατηγικό επίπεδο, τουλάχιστον προς το παρόν. Η ισλαμική ηγεσία ανάγκασε τον Αμερικανό πρόεδρο να αναζητήσει μια διέξοδο αποκλιμάκωσης, ενώ διατηρεί την ικανότητα να κλείνει τα Στενά του Ορμούζ καθώς και να πλήττει κρίσιμους στόχους σε ολόκληρη την περιοχή.

Το Ιράν φαίνεται επίσης να αναδιοργανώνει τις συμμαχίες του, ιδιαίτερα τη Χεζμπολάχ και τους Χούθι ως βασικό πυλώνα πίεσης προς το Ισραήλ, αποτροπής και διεξαγωγής πολέμου. Η Τεχεράνη ανακοίνωσε πρόσφατα τη δημιουργία μιας «νέας ζώνης ασφαλείας» και διακήρυξε ένα νέο δόγμα «ενιαίου μετώπου αντίστασης» βάσει του οποίου οποιαδήποτε επίθεση εναντίον των τριών συμμάχων θα πυροδοτούσε μια συντονισμένη απάντηση.

Ενόψει της συνθηκολόγησης, το ισλαμικό καθεστώς αναμένεται να αξιοποιήσει αυτή τη στιγμή του διαφαινόμενου στρατηγικού πλεονεκτήματος για να εξέλθει σε ισχυρότερη στρατηγική θέση από αυτόν τον πόλεμο. Με βάση τα σημερινά δεδομένα, και με ένα κρίσιμο κομμάτι του παζλ να αποτελεί η διαχείριση της όλης κατάστασης από την ισραηλινή ηγεσία, οποιαδήποτε συμφωνία επιτευχθεί θα μπορούσε να είναι εξαιρετικά εύθραυστη. Παράλληλα, εγείρεται και το ερώτημα για το ποιο ήταν εξ αρχής το νόημα αυτού του πολέμου. Αλλά αυτό είναι ένα ερώτημα που θα επιχειρήσουμε να απαντήσουμε τις επόμενες ημέρες.

* Ο Δημήτρης Ραπίδης είναι πολιτικός αναλυτής, project coordinator και υπεύθυνος χρηματοδοτικών προγραμμάτων στο ETERON – Ινστιτούτο για την Έρευνα και την Κοινωνική Αλλαγή.