Η χειρότερη στιγμή για Αναθεώρηση Συντάγματος

Πρώτα κάποιες απλές αλλά απωθημένες από το πολιτικό προσκήνιο σκέψεις: Η Δημοκρατία θέλει το Σύνταγμα να εκφράζει τη λαϊκή κυριαρχία και τα θεμελιακά δικαιώματα. Να αποτελεί σταθερό απαύγασμα της ιστορίας και του πολιτισμού μιας χώρας, να εξασφαλίζει ισότητα, ειρήνη, δικαιοσύνη. Να εισφέρει σταθερό πολίτευμα, αλλά να είναι και λιγόλογο. Ευνόητος ο λόγος για τη λακωνικότητα: Το Σύνταγμα περιορίζει τον κοινό νομοθέτη, τυπικό εκφραστή της πλειοψηφίας, και αυτό μόνο σπάνια και πολύ φειδωλά επιτρέπεται να γίνεται, χωρίς να ευνοεί την ολιγαρχία. Το Σύνταγμα γίνεται σημαία αγώνων όταν λείπει, αλλά ξεφτίζει όταν μένει ανεφάρμοστο, γράμμα κενό χωρίς λαϊκό έλεγχο και χωρίς αλληλοέλεγχο εξουσιών. Δηλαδή χωρίς κράτος δικαίου.

Χάρη της απαιτούμενης σταθερότητας και της ανάγκης να εκφράζονται διαχρονικές αξίες και ελευθερίες προβλέπονται οι χρονικοί περιορισμοί της Αναθεώρησης, και ιδίως η ανάγκη επανάληψης της υπερψήφισης των αλλαγών σε δυο διαδοχικές κοινοβουλευτικές περιόδους και μάλιστα στη μια με αυξημένη (τουλάχιστο 180 βουλευτές) πλειοψηφία.

Εύκολα επομένως συνειδητοποιείς ότι δεν θα μπορούσε να υπάρχει χειρότερη πολιτική συγκυρία για τη μεταρρύθμιση. Η αποχή εμφανίζεται να θεριεύει, η πρόθεση ψήφου για το κόμμα που κυβερνά σήμερα κυμαίνεται περί το 25%, ενώ τα κόμματα της αντιπολίτευσης είναι πολυκερματισμένα. Η «φωνή λαού» θα κινδυνεύσει να γίνει φωνή βοώντων εν τη ερήμω. Vox clamantis. Ποια βεβαιότητα μπορεί να έχει ο κυρίαρχος λαός, πως αν η πρώτη Βουλή υποδείξει μια διάταξη για μεταρρύθμιση, αυτή μετεκλογικά θα λάβει ένα επιθυμητό σε αυτόν (;) αξιακό περιεχόμενο;

Υπάρχει άραγε κάτι χειρότερο από μια συνταγματική μεταρρύθμιση που να τρέπεται σε εργαλείο πρόσκαιρης ψηφοθηρικής σκοπιμότητας; Κι όμως ναι, υπάρχει! Θα είναι χειρότερη μια μεθοδευμένη εγκατάλειψη των θεμελιακών εγγυήσεων του πολιτεύματος. Η παντοδύναμη σήμερα αγορά είναι κατά των δεσμεύσεων γενικά, εκφραστής της ιδιωτικής πρωτοβουλίας και της κερδοφορίας, καταστατικός αντίπαλος της κοινής ωφέλειας, της ανιδιοτέλειας και του κοινού συμφέροντος. Εύχεται τη συρρίκνωση του αριθμού των δημόσιων υπαλλήλων, την κατάργηση της ισοβιότητάς τους, τη συρρίκνωση της δημόσιας δωρεάν παιδείας, τον καλπασμό ιδιωτικών διδάκτρων και νοσηλίων. Από μια ψηφοθηρική και αγοραίας έμπνευσης Αναθεώρηση προτιμότερη θα ήταν η προσήλωση στο ισχύον Σύνταγμα.

Αν πάντως σήμερα μπορούμε να διακρίνουμε δυο κορυφαίας σημασίας ρυθμίσεις που να αμφισβητούνται γενικευμένα και σε βάθος χρόνου αυτές είναι η ρύθμιση του τρόπου εκλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης και εκείνη που αφορά την ποινική ευθύνη πολιτικών προσώπων.

Για την πρώτη περίπτωση, της ηγεσίας της δικαιοσύνης, η διεκδίκηση αφορά ένα πιο ανοιχτό σώμα εκλεκτόρων, με διακομματική συμμετοχή βουλευτών, με εκπροσώπους δικαστών, δικηγόρων και καθηγητών κι όχι μόνο με κυβερνητικά στελέχη.

Για τη δεύτερη, που αφορά την ποινική ευθύνη των Υπουργών, πολύ περισσότερο από μια γενική απάλειψη του γνωστού άρθρου 86 του Συντάγματος θα χρειαζόταν μια αλλαγή που κανείς δεν φαίνεται να προτείνει από τον πολιτικό και ελάχιστοι υποδεικνύουν από τον ακαδημαϊκό χώρο: Οι κρίσιμες κοινοβουλευτικές επιτροπές που είναι επιφορτισμένες με ελεγκτικό έργο, όπως οι ειδικές προανακριτικές και οι εξεταστικές, θα πρέπει να προβλέπεται να έχουν μέλη που κληρώνονται από το σύνολο των 300 βουλευτών κι όχι σύμφωνα με τον ισχύοντα τρόπο. Να παύσει να είναι δηλαδή πάντοτε καθοριστική η δύναμη των κομμάτων και η κυβερνητική πλειοψηφία για την επιλογή του προεδρείου και για την τελική κρίση των συγκεκριμένων επιτροπών. Ακόμη προτιμότερη μάλιστα φαίνεται η πρόταση το προεδρείο να εκλέγεται υποχρεωτικά από βουλευτές που δεν ανήκουν στο κόμμα που στηρίζει την κυβέρνηση.

Είναι καθαρό: Όταν οι ελέγχοντες ταυτίζονται πολιτικά με τους ελεγχόμενους η κρίση ούτε από μακριά δεν θυμίζει δικαιοσύνη, δεν την εξυπηρετεί και το παιχνίδι είναι στημένο. Οδηγεί σε παραλείψεις πρόσκλησης κρίσιμων μαρτύρων, σε μεθοδεύσεις φιλικών αθωώσεων, σε τροπές κακουργημάτων σε πλημμελήματα και σε θλιβερούς απόηχους περί δήθεν σκευωρίας.

Θα σκεφθείτε, ότι και με την κλήρωση το πιο πιθανό θα είναι να προκύψει και πάλι φιλοκυβερνητική πλειοψηφία βουλευτών-μελών. Ναι, είναι πιθανό αλλά καθόλου βέβαιο. Και αυτή η αβεβαιότητα για την όποια προσεχή ψηφοφορία, η ουσιαστική δηλαδή απειλή αποτελεσματικής διερεύνησης ευθυνών και παραπομπής, θα μπορεί να επιδρά αποτρεπτικά, υπέρ της πρόληψης της διαφθοράς.

Υπάρχουν άραγε αντεπιχειρήματα;